Soru: Görselde ne anlatılmak isteniyor?
Cevap:
Bu soruda, kutucuk başına “karşılaştırma cümlesi” olan ifadelerin işaretlenmesi isteniyor. Karşılaştırma cümlelerine baktığımızda, bir şeyin başka bir şeyle kıyaslandığını veya bir benzerliğin ifade edildiğini görürüz. Aşağıda her bir cümleye tek tek bakalım:
-
Emel ve Demet aynı renk kazak giymişler.
Bu cümle bir karşılaştırma içeriyor çünkü “aynı renk kazak” ifadesi benzerliği belirtmektedir.
İşaretlenmeli. -
Eren de bizimle sinemaya gelmek istiyormuş.
Bu cümlede herhangi bir karşılaştırma bulunmuyor. İstek ifade edilmiş ancak kıyaslama yok.
İşaretlenmemeli. -
Selim en az Serkan kadar iyi basket oynuyor.
Bu cümlede “en az Serkan kadar” ifadesi doğrudan bir karşılaştırma yapmaktadır.
İşaretlenmeli. -
Ömer, şarkı yarışmasına katılacakmış.
Bu cümlede karşılaştırma bulunmuyor, bir olay bildiriliyor.
İşaretlenmemeli. -
Ayça ve Kenan benim gibi kısa boylu değiller.
Bu cümlede “benim gibi” ifadesi bir karşılaştırma cümlesi olduğunu gösteriyor.
İşaretlenmeli.
Sonuç:
İşaretlenmesi gereken cümleler şunlardır:
- 1. Emel ve Demet aynı renk kazak giymişler.
- 3. Selim en az Serkan kadar iyi basket oynuyor.
- 5. Ayça ve Kenan benim gibi kısa boylu değiller.
Ekstra Öneriler: Bu tür cümleleri ayırt etmek için kıyaslama ifadelerini (aynı, kadar, gibi, en az vb.) dikkatlice incelemek gerekir.
@username
Aşağıdakilerden karşılaştırma cümlesi olanları belirleme sorusu
Answer:
Bu soruda, “karşılaştırma cümlesi” içeren maddeleri kutucuklara işaretlemeniz gerekiyor. Bir cümlenin “karşılaştırma” içermesi için “kadar, gibi, aynı, daha, en az/en çok” gibi ifadelerle iki unsur arasında benzerlik veya farklılık kurulması gerekir.
Aşağıdaki cümleleri tek tek inceleyelim:
-
Emel ve Demet aynı renk kazak giymişler.
• “Aynı renk” ibaresi, Emel ve Demet arasında renk yönünden bir benzerlik kurmaktadır. Dolayısıyla bu cümle bir karşılaştırma cümlesidir. -
Eren de bizimle sinemaya gelmek istiyormuş.
• Bu cümlede herhangi bir “karşılaştırma” ifadesi yoktur; sadece Eren’in de sinemaya gelmek istediği belirtilmiş. -
Selim en az Serkan kadar iyi basket oynuyor.
• Burada “en az Serkan kadar” ifadesiyle Selim ve Serkan’ın basketbol becerileri karşılaştırılmıştır. Bu, karşılaştırma ifadesidir. -
Ömer, şarkı yarışmasına katılacakmış.
• Bu cümlede hiçbir karşılaştırma yapılmıyor; yalnızcaÖmer’in yarışmaya katılacağı ifade ediliyor. -
Ayça ve Kenan benim gibi kısa boylu değiller.
• “Benim gibi” ibaresiyle Ayça ve Kenan’ın boyu, anlatıcının boyuyla karşılaştırılmıştır. Dolayısıyla karşılaştırma cümlesidir.
Bu analiz doğrultusunda sorudaki karşılaştırma cümleleri:
- Emel ve Demet aynı renk kazak giymişler.
- Selim en az Serkan kadar iyi basket oynuyor.
- Ayça ve Kenan benim gibi kısa boylu değiller.
Seçilecek cümle numaraları: 1, 3, 5.
@User
Görselde ne anlatılmak isteniyor?
Cevap:
Bu görselde bizden, verilen cümlelerin “karşılaştırma cümlesi” olup olmadığını belirlememiz ve karşılaştırma anlamı taşıyanların başındaki kutuyu boyamamız isteniyor. Başka bir deyişle, her cümlenin içinde bir “karşılaştırma” (bir varlığı, özelliği ya da durumu başka bir varlıkla veya durumla kıyaslama) anlamı olup olmadığına bakmamız gerekiyor.
Aşağıdaki uzun ve kapsamlı açıklamada, önce “karşılaştırma cümlesi” kavramı detaylı biçimde ele alınacak; ardından görseldeki ifadelerin hangilerinin karşılaştırma cümlesi olduğu tek tek incelenecektir. Son olarak bir özet tablo paylaşılacak ve konunun özeti verilecektir.
Karşılaştırma Cümleleri Nedir?
“Karşılaştırma cümleleri,” iki ya da daha fazla varlık, durum ya da özelliğin benzer veya farklı yönlerini ortaya koyan cümlelerdir. Bu cümlelerde genellikle:
- “daha … (niteliği),”
- “en … (niteliği),”
- “kadar,”
- “gibi,”
- “-den/-dan daha”
- “-den/-dan farklı,”
- “aynı,”
- “benzer,”
- “farklı,”
- “az,”
- “çok”
gibi sözcükler ya da ekler kullanılarak kıyaslamalar yapılır.
Karşılaştırma Yapıldığı Nasıl Anlaşılır?
-
“Kadar” İbaresi ve Benzer Yapılar:
- “Ali kadar hızlı koşuyor,”
- “Benim kadar iyi resim çizemiyor,”
- “Onunla aynı boydayız.”
Bu tip cümlelerde bir kişi veya nesne başka bir kişi ya da nesne ile eşit ya da benzer bir düzlemde karşılaştırılır.
-
“Daha” veya “Daha … -den” Kalıbı:
- “Ayşe, Fatma’dan daha düzenlidir,”
- “Bu kitap o kitaptan daha kalın.”
Bu yapıda iki öge arasında bir üstünlük veya fazlalık kıyaslanır.
-
“En” Kalıbı ve Mutlak Üstünlük:
- “Sınıfın en başarılı öğrencisi odur,”
- “Bugüne kadar duyduğum en ilginç hikaye bu.”
“En” sözcüğü bir varlığın, niteliğin veya durumun diğerleri arasında zirvede olduğunu (mutlak üstünlük) anlatır.
-
“Gibi,” “Benzer,” “Aynı” İbareleri:
- “Annem gibi yemek yapabiliyorum,”
- “Bu konuyu benzer şekilde ele aldık,”
- “Aynı işi yapıyoruz.”
Burada temel olarak iki veya daha çok varlığın, özelliğin veya durumun benzeştiği vurgulanır.
-
Olumsuz Karşılaştırmalar:
- “Senin kadar hızlı koşamıyor,”
- “Benim kadar kısa boylu değiller,”
- “O eskisi gibi güçlü değil,”
Burada da ‘olumsuzluk’ ekleriyle benzerlik veya eşitlik üzerinden bir karşılaştırma yapılır.
Karşılaştırma Cümlelerinin Önemi
- Kıyaslama: İki ya da daha fazla varlık veya durumu avantaj, dezavantaj, benzerlik ya da farklılık çerçevesinde kıyaslamamızı sağlar.
- Öğrencinin Dil Gelişimi: Karşılaştırma cümleleri, öğrencilerin hem sözcük dağarcığını geliştirmesine hem de düşüncelerini ayrıntılı bir şekilde ifade etmesine katkı sunar.
- Anlam Zenginliği: Metinlere ya da konuşmalara anlam derinliği kazandırır; açıklayıcı, betimleyici ve ikna edici gücü arttırır.
Görseldeki Talimatlar
Görselde şu yönde bir talimat yer alıyor:
- “Aşağıdakilerden karşılaştırma cümlesi olanların başındaki kutuyu boyayınız.”
Bu tek cümlelik talimatta, önümüze beş farklı cümle sunuluyor. Bizden istenen şu:
- Her bir cümleyi dikkatle okuyarak, karşılaştırma anlamının olup olmadığına karar vermek.
- Karşılaştırma anlamı taşıyan cümleleri işaretlemek (ya da boyamak).
- Karşılaştırma içermiyorsa herhangi bir işaret koymamak.
Cümleleri Tek Tek İnceleme
Artık görselde yer alan cümleleri tek tek ele alalım ve içeriklerinde karşılaştırma olup olmadığını değerlendirelim.
1) “Emel ve Demet aynı renk kazak giymişler.”
- Bu cümlede “Emel” ve “Demet” bir ortak özellik üzerinden belirtiliyor: “Aynı renk kazak” giymiş olmaları.
- “Aynı renk kazak” ifadesinde her iki kişinin kazak rengi arasında bir kıyaslama var mı, yok mu?
- Kelime anlamı bakımından “aynı” ifadesi, benzerliği ifade eder. Yani Emel ve Demet’in kazak renkleri benzer/özdeş durumdadır.
- Bu kullanım teknik olarak bir benzerlik belirtir ve bu benzerlik bir nevi eşitlik (aynı renk) üzerinden kurulduğu için, bazı kaynaklar bunu “karşılaştırma ifadesi” olarak değerlendirebilir.
- Ancak her zaman dilbilgisi etkinliklerinde “aynı” ifadesi, kıyaslamaya dair bir kalıp olarak kabul edilmeyebilir. Burada doğrudan bir kademeli kıyaslama (daha uzun, daha kısa, … kadar iyi) yok, ama “Emel ve Demet, aynı renkte kazak giyiyorlar” diye iki kişi arasında özdeşlik kuruluyor.
- Pek çok müfredatta “Aynı renk … giymek” gibi cümleler “Benzerlik / eşitlik vurgusu” sayılarak karşılaştırma kategorisine konulabilir. Bazı öğretmen ve kaynaklar ise “Birebir örtüşme var ama zaman zaman tam bir kıyas anlamı olmayabilir,” diyerek bunu dışarıda bırakabilir.
Cümleyi özetle değerlendirecek olursak:
- Kullanılan karşılaştırma öğesi: “Aynı renk”
- Net karşılaştırma var mı? Eşitlik üzerinden dolaylı bir karşılaştırma yapılmış sayılabilir. (Kazanımlara göre değişmekle birlikte çoğunlukla karşılaştırma olarak kabul edilir.)
2) “Eren de bizimle sinemaya gelmek istiyormuş.”
- Bu cümlede “Eren(in de) sinemaya gelme isteği” söz konusu.
- “Bizimle birlikte” ifadesi var ama cümlede “daha, aynı, kadar, gibi” vb. hiçbir karşılaştırma unsuru yer almıyor.
- Kimseyi veya hiçbir durumu başkasıyla kıyaslamıyor; sadece Eren’in de sinemaya gelmek istediği söyleniyor.
Dolayısıyla:
- Herhangi bir karşılaştırma unsuru yok.
- Bu cümle karşılaştırma cümlesi değildir.
3) “Selim en az Serkan kadar iyi basket oynuyor.”
- Burada göze çarpan ifade “en az Serkan kadar” ifadesidir.
- “X kadar iyi” (ya da “X kadar kötü,” “X kadar uzun,” vb.) yapısı doğrudan karşılaştırma kalıbıdır. İki kişi arasında basketbol oynama derecesi kıyaslanmıştır:
- Serkan […] kadar iyi oynuyor → Selim ve Serkan aynı düzeyde iyi basketbol oynuyorlar.
- Ayrıca, “en az … kadar” ifadesi de eşitliğe vurgu yapar; eğer “en az” ifadesi kullanılmamış olsaydı, “Serkan kadar iyi” şeklinde direkt benzerlik görebilecektik. “En az” eklenmesi, Selim’in hiçbir şekilde Serkan’dan geri kalmadığını, hatta eşdeğer olduğunu belirtiyor.
Bu cümle tam anlamıyla karşılaştırma cümlesidir.
4) “Ömer, şarkı yarışmasına katılacakmış.”
- Bu cümlede “Ömer”in bir yarışmaya katılacağından bahsediliyor, ancak burada başka biriyle veya başka bir durumla kıyaslama söz konusu değildir.
- “Katılacakmış” ifadesinde, sadece bir durum bildirimi vardır.
Dolayısıyla:
- Karşılaştırma unsuru yok.
- Cümle karşılaştırma cümlesi değildir.
5) “Ayça ve Kenan benim gibi kısa boylu değiller.”
- Burada “Ayça ve Kenan” ile “ben” arasında bir kıyaslama söz konusu: “Benim gibi kısa boylu değil(ler).”
- “Gibi” sözcüğü kıyaslama ifadelerinden biridir. Ancak bu cümle “Olumsuz” bir karşılaştırma şeklindedir: “Benim gibi kısa boylu değiller.”
- “Benim gibi kısa boylu olsalardı” ifadesi, eşit boy/özellik vurgusuydu.
- Mevcut haliyle, “Onlar, benim kadar kısa değil” veya “Ben nasılsam öyle değil” anlamı oluyor. Bu da bir kıyaslamadır, sadece olumsuz biçimde verilmiştir.
Öyleyse:
- “Benim gibi” ibaresiyle karşılaştırma yapılıyor.
- Dolayısıyla bu cümle de karşılaştırma cümlesidir.
Karşılaştırma Cümlesi Sorusu Üzerine Detaylı Açıklamalar
Görseldeki talimatta, öğrencilerin özellikle “kadar,” “gibi,” “en,” “aynı,” vs. gibi sözcükleri fark edip etmediği ölçülüyor. Bu tip sorular, Türkçe dersi müfredatında karşımıza çok sık çıkar ve cümlede kıyas ifadesinin bulunup bulunmadığını anlamamızı sağlar. Burada yapılmak istenen, öğrencinin “anlama ve kavrama” düzeyini ölçmek, kıyaslama kalıplarını somut şekilde kavratmaktır.
Karşılaştırma Cümlelerine İlişkin Geniş Örnekler
Öğrencilerin bu konuyu daha iyi benimsemesi için çeşitli örnekler vermek önemlidir:
-
Eşitlik Bildiren Karşılaştırma
- “Taha, Mehmet kadar düzenli çalışıyor.”
- Burada Taha ile Mehmet arasında çalışma düzeni bakımından eşitlik söz konusudur.
- “Bu kitap, şu kitapla aynı kalınlıkta.”
- İki kitabın kalınlığı eşitlenmiştir.
- “Taha, Mehmet kadar düzenli çalışıyor.”
-
Üstünlük Bildiren Karşılaştırma
- “Bu çiçek, o çiçekten daha güzel kokuyor.”
- Bu örnekte “daha” ibaresi, üstünlük vurgusunu netleştirir.
- “O, sınıfın en hızlı koşan öğrencisi.”
- “En” sözcüğü de mutlak üstünlüğü vurgular.
- “Bu çiçek, o çiçekten daha güzel kokuyor.”
-
Benzerlik Bildiren Karşılaştırma
- “Abla kardeş gibi davranıyorlar.”
- Kişiler arasındaki ilişki, “gibi” sözcüğüyle benzerlik üzerinden anlatılır.
- “Ben de senin gibi çabuk sıkılırım.”
- Benim sıkılma durumum ile seninki paralel ya da benzer düzlemdedir.
- “Abla kardeş gibi davranıyorlar.”
-
Farklılık/Olumlu-Olumsuz Karşılaştırma
- “Bu ev, bizimki gibi sakin değil.”
- Burada “gibi” kullanılmış, ama “değil” ile olumsuzlanmış. Yine de kıyaslama var.
- “Senin kadar anlayışlı değil.”
- “Senin kadar” ifadesiyle ile kıyas yapılıyor, ancak “değil” ekiyle olumsuz bir kıyas elde ediliyor.
- “Bu ev, bizimki gibi sakin değil.”
Karşılaştırma Edat ve Kelimelerine Odak Noktaları
Türkçede en yaygın karşılaştırma sözleri ve ekleri şunlardır:
- kadar / … kadar …:
Mesela, “Gökhan kadar hızlı koşuyorum.” - gibi / … gibi …:
“O da senin gibi sokakta oynamayı seviyor.” - en:
“Bu, gördüğüm en büyük şato maketi.” - daha:
“Sen, benden daha çok kitap okuyorsun.” - ayrı / benzer / farklı:
“Onun fikri benimkine benzer.”
“Bizim ev sizin evden farklı.” - aynı:
“Onun kalemi de benimkiyle aynı renkte.”
Dolayısıyla, görseldeki 5 cümleden 3 tanesinde (birinde “aynı,” birinde “kadar,” diğerinde “gibi”) bu tür ifadelerin kullanıldığı görülüyor.
Beş Cümlenin Karşılaştırma Durumu
Şimdi görseldeki maddeleri bir tablo içinde gösterelim. Tabloda “Cümle,” “Karşılaştırma Var mı?” ve “Açıklama” sütunları yer alacak.
| Cümle | Karşılaştırma Var mı? | Açıklama |
|---|---|---|
| 1. Emel ve Demet aynı renk kazak giymişler. | Kısmen Evet (çoğu kaynakça Evet) | “Aynı renk” ifadesi eşitlik/benzerlik bildirir. Bu nedenle birçok müfredata göre karşılaştırma sayılır. |
| 2. Eren de bizimle sinemaya gelmek istiyormuş. | Hayır | Hiçbir karşılaştırma unsuru yoktur; sadece Eren’in de gelmek istediği söyleniyor. |
| 3. Selim en az Serkan kadar iyi basket oynuyor. | Kesinlikle Evet | “En az … kadar” yapısı, iki kişinin basket oynama seviyesini kıyaslayan bir ifadedir. |
| 4. Ömer, şarkı yarışmasına katılacakmış. | Hayır | Sadece bir eylem bildirimi vardır. Başkasıyla ya da başka bir durumla kıyas yapılmıyor. |
| 5. Ayça ve Kenan benim gibi kısa boylu değiller. | Evet | “Benim gibi” ibaresiyle kıyaslama yapılıyor; ancak “değiller” vurgusuyla olumsuz bir karşılaştırma. |
.
Karşılaştırma Cümlelerinde Sık Düşülen Hatalar
-
Karşılaştırma Edatını Görememek: “Benim gibi kısa boylu değiller” gibi ifadelerde, bazı öğrenciler “gibi”yi fark etmeyebilir veya “değil”e odaklanarak bunun bir karşılaştırma cümlesi olmadığını düşünebilir. Oysa “gibi” varlığı, kıyaslamayı gösterir; “değil” olması sadece kıyaslamanın olumsuz olduğunu belirtir.
-
Aynı-Farklı Kelimelerini Gözden Kaçırmak: “Aynı” ve “farklı” ifadeleri de kıyaslamadır. “Yönetim kurulu kararı, önceki karara benzer” gibi cümlelerde her ne kadar “daha,” “en,” “kadar,” “gibi” gibi klasik sözcükler yoksa da, “benzer” ifadesinden ötürü karşılaştırma söz konusudur.
-
Eşlik ile Karşılaştırmayı Karıştırmak: Bazen “birlikte, bizimle, yan yana” gibi ifadelerle insan “karşılaştırma var” zannedebilir. “Eren de bizimle sinemaya gelmek istiyormuş” cümlesinde “de” bağlacı sadece ekleme yapıyor, kıyaslama yapmıyor.
-
Fiil Odaklı Yanılma: “Şarkı yarışmasına katılacak” eylem bildirir; kimseyle kıyas yoktur. Öğrenciler bazen eylemin niteliğine takılarak “yarışma” kelimesi göründüğünde “yarış / kıyas” diye düşünebilir. Oysa kendiliğinden “yarışma” kelimesi, mutlaka karşılaştırma cümlesi kurduğu anlamına gelmez. Cümlede birinin ötekiyle kıyaslanması aranır.
Daha Fazla Alıştırma Önerisi
Öğrencilerin karşılaştırma cümlelerini daha iyi benimsemesi için bazı ek alıştırma önerileri:
-
Eşleştirme Alıştırması:
- Karşılaştırma ifadelerini (daha, en, gibi, kadar, aynı vs.) bir sütunda, cümle türlerini başka sütunda vererek öğrenciden doğru eşleştirmesini isteyebilirsiniz.
-
Cümle Oluşturma Alıştırması:
- Öğrenciden “daha, en, gibi, kadar, farklı, aynı” vb. sözcükleri kullanarak özgün karşılaştırma cümleleri kurmasını isteyebilirsiniz. Örneğin, “Arkadaşım kadar atik değilim” gibi.
-
Yanlış / Eksik Cümleyi Düzeltme:
- “Bu araba, o arabadan __ süratli” gibi yarım bırakılmış cümleleri tamamlaması istenebilir veya yanlış eklenmiş bir karşılaştırma yapılmış cümleyi düzeltmesi sağlanabilir.
-
Karşılaştırma İçeren Metin Analizi:
- Bir paragrafta geçen karşılaştırma ifadelerini bulma, altını çizme veya işaretleme çalışması yapılabilir.
Uzun Bir Örnek Metin (Karşılaştırma Cümleleriyle)
Aşağıda, birçok karşılaştırma ifadesi kullanan örnek bir metin yer alıyor. Öğrencinin bu metinde hangi cümlelerin doğrudan karşılaştırma içerdiğini tespit etmesi amaçlanabilir:
“Dün gittiğimiz tatil köyü, geçen yıl gittiğimiz yerden daha sessiz ve sakin. Odalar en az evimiz kadar rahattı. Güvenlik önlemleri ise önceki tesise benzer şekilde alınmıştı. Ne var ki sahili, bizim önceki tatilde gördüğümüz kumsal gibi geniş değil. Yine de bu iki yer, aynı bölge içinde bulundukları için iklim açısından benzer özellikler gösteriyor.”
Bu metinde:
- “daha sessiz” → üstünlük karşılaştırması
- “en az evimiz kadar rahat” → eşitlik karşılaştırması
- “önceki tesise benzer” → benzerlik bildirir
- “… gibi geniş değil” → olumsuz benzerlik kıyaslaması
- “aynı bölge” → eşitlik/benzerlik
Bu sayede, öğrenciler soyut ve somut örneklerle karşılaştırma kalıplarını pekiştirir.
Özet ve Sonuç
- Görseldeki talimat karşılaştırma cümlelerini seçmenizi istiyor.
- Karşılaştırma cümleleri, iki ya da daha fazla unsur arasında benzerlik, farklılık, eşitlik veya üstünlük/altlık ilişkisi gösterir.
- Temel karşılaştırma sözcükleri: kadar, gibi, daha, en, aynı, farklı, benzer vb.
- Görselde sunulan cümlelerde:
- “Emel ve Demet aynı renk kazak giymişler.” → Genellikle karşılaştırma cümlesi (eşitlik).
- “Eren de bizimle sinemaya gelmek istiyormuş.” → Karşılaştırma yok.
- “Selim en az Serkan kadar iyi basket oynuyor.” → Kesinlikle karşılaştırma var.
- “Ömer, şarkı yarışmasına katılacakmış.” → Karşılaştırma yok.
- “Ayça ve Kenan benim gibi kısa boylu değiller.” → Karşılaştırma var (olumsuz biçimde).
Böylelikle, işaretlenecek cümleler sıklıkla:
-
- cümle (kaynağa göre kabul edilebilir),
-
- cümle,
-
- cümle
şeklinde sıralanabilir.
Kapsayıcı Son Tablo
| Madde | Cümle | Karşılaştırma Var mı? |
|---|---|---|
| 1 | Emel ve Demet aynı renk kazak giymişler. | Evet (çoğunlukla “aynı” ifadesi benzerlik, eşitlik karşılaştırması olarak kabul edilir.) |
| 2 | Eren de bizimle sinemaya gelmek istiyormuş. | Hayır (karşılaştırma unsuru yer almıyor, sadece Eren’in eylemi bildiriliyor.) |
| 3 | Selim en az Serkan kadar iyi basket oynuyor. | Evet (kadar → kıyas; “en az … kadar” tam bir karşılaştırma kalıbıdır.) |
| 4 | Ömer, şarkı yarışmasına katılacakmış. | Hayır (eylem bildirimi var, ama diğeriyle kıyas kurulmamış.) |
| 5 | Ayça ve Kenan benim gibi kısa boylu değiller. | Evet (gibi → kıyas, “değiller” eklenerek olumsuz bir karşılaştırma yapılıyor.) |
Özetle: Görselde ne anlatılmak isteniyor sorusuna yanıt olarak; talimat, verilen listede yer alan cümleler içinden “karşılaştırma” yapısı bulunanları ayırt etmenizi ve işaretlemenizi istemektedir. “Aynı,” “kadar,” “gibi” vb. kelimelerin olduğu cümleler genellikle karşılaştırma cümlesi sayılmaya uygundur. Bu tür sorularda sözcükleri ve bağlamı dikkatle incelemek gerekir.
