Golge boyu
Tarih
DÜnya’nun eksen giki ve Günes etrafinda dolenma harakas
nucunda yi boyunca blr bõlgeye düşen günes şintannin getme
açiSr detişir. Buna bağit olarak da bir cisrin golge boyunda yt
boyunca değişmeter gerçeklaşir.
Yandakl grafikte düz bir zemin üzerinde duran cismin mevsimlerin
başlangıç tarihlerinde ve öğle vakti ölçülen gölge boyundaki de
şim verilmiştir.
Buna göro grafikteki tarihler ve cismin bulunduğu konum lle ilgli aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştr?
4) T tarihi 21 Haziran ise cisim kuzey yarım kürededir.
3) Cisim Oğlak veya Yengeç Dồnencesi üzerinde yer alamaz.1 Cisim güney yanm kürede bulunuyorsa R tarihi 21 Aralik olamaz.
J) PveS tarihleri ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinin başlangıci olabilir.
Mevsimlerin Başlangıç Tarihlerine Göre Gölge Boyu Değişimi Analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Grafiğin ve Temel Kuralların Analizi
- Güneş ışınlarının bir bölgeye geliş açısı büyüdükçe (dike yaklaştıkça) gölge boyu kısalır.
- Güneş ışınları öğle vakti 90^\circ’lik dik açıyla geldiğinde cismin gölge boyu sıfır (0) olur.
- Dünya üzerinde Güneş ışınları sadece Dönenceler ve Dönenceler arasına dik düşebilir:
- Yengeç Dönencesi’ne (23^\circ 27' K): 21 Haziran’da öğle vakti ışınlar 90^\circ ile gelir ve gölge boyu 0 olur.
- Oğlak Dönencesi’ne (23^\circ 27' G): 21 Aralık’ta öğle vakti ışınlar 90^\circ ile gelir ve gölge boyu 0 olur.
- Grafikte T tarihinde gölge boyunun 0 olduğu, R tarihinde ise en uzun (maksimum) olduğu görülmektedir.
Adım 2 — A Seçeneğinin Analizi
- T tarihi 21 Haziran ise ve gölge boyu sıfırlanmışsa, bu tarihte güneş ışınları cismin bulunduğu yere dik düşmüştür.
- 21 Haziran’da güneş ışınları Kuzey Yarım Küre’deki Yengeç Dönencesi’ne dik açıyla düşer. Bu nedenle cisim Kuzey Yarım Küre’dedir.
- Bu ifade doğrudur.
Adım 3 — B Seçeneğinin Analizi
- Mevsim başlangıç tarihlerinden birinde (T anında) gölge boyunun sıfır (0) olabilmesi için cismin güneş ışınlarını tam dik açıyla alması gerekir.
- Bu durum, cismin Yengeç Dönencesi (21 Haziran’da sıfır) veya Oğlak Dönencesi (21 Aralık’ta sıfır) üzerinde yer aldığını doğrudan kanıtlar.
- Dolayısıyla “yer alamaz” ifadesi yanlıştır.
Adım 4 — C Seçeneğinin Analizi
- Cisim Güney Yarım Küre’de ise 21 Aralık tarihi yaz başlangıcıdır ve güneş ışınları en büyük açıyla düşer. Bu nedenle 21 Aralık’ta gölge boyunun en kısa olması gerekir.
- Grafikte R tarihi gölge boyunun en uzun (kış mevsimi) olduğu andır. Bu yüzden Güney Yarım Küre için R tarihi 21 Aralık olamaz (21 Haziran olmalıdır).
- Bu ifade doğrudur.
Adım 5 — D Seçeneğinin Analizi
- Grafikte R (kış) ve T (yaz) arasındaki geçiş dönemleri olan P ve S tarihleri, ekinoks tarihleri olan 21 Mart ve 23 Eylül (ilkbahar ve sonbahar başlangıçları) olabilir.
- Bu ifade doğrudur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. T tarihi 21 Haziran ise cisim kuzey yarım kürededir. — Doğru çıkarım.
B. Cisim Oğlak veya Yengeç Dönencesi üzerinde yer alamaz. — Yanlış çıkarım (Gölge boyu sıfır olduğu için tam olarak bu dönencelerden biri üzerinde yer alabilir).- C. Cisim güney yarım kürede bulunuyorsa R tarihi 21 Aralık olamaz. — Doğru çıkarım.
- D. P ve S tarihleri ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinin başlangıcı olabilir. — Doğru çıkarım.
Adım 7 — Son Doğrulama
Grafikte T anında gölge boyu 0 değerine ulaştığı için cisim mevsim başlangıç tarihlerinde dik açı alan Yengeç veya Oğlak Dönencesi üzerinde bulunabilir; “yer alamaz” yargısı bilimsel olarak hatalıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B şıkkı (Cisim Oğlak veya Yengeç Dönencesi üzerinde yer alamaz.)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Eksen eğikliği ve ekinoks tarihlerinde gölge boyunun dünya genelindeki değişim mantığını detaylandırmamı ister misin?