- Bir öğrenci, yaşadığı şehirde yere dik konumdaki çubu- ğun gölge boyunu yıl boyunca Güneş en yüksek konu- mundayken ölçerek aşağıdaki grafiği elde etmiştir.
Gölge boyu
Tarih
21 Haziran 23 Eylül 21 Aralık 21 Mart
Buna göre, öğrencinin yaşadığı şehir ile ilgili aşağı- dakilerden hangisi doğrudur?
A) Yengeç Dönencesi üzerindedir.
B) Oğlak Dönencesi üzerindedir.
C) Ekvator üzerindedir.
D) Oğlak Dönencesi ile Güney Kutbu arasındadır.
Yıl Boyunca Gölge Boyu Değişimi ve Şehrin Konumu Analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Grafikteki Verilerin İncelenmesi
Grafik incelendiğinde, öğle vaktinde (Güneş en yüksek konumdayken) ölçülen gölge boyunun 21 Haziran tarihinde 0 (sıfır) olduğu görülmektedir. Ayrıca gölge boyu 21 Aralık tarihinde en büyük (maksimum) değerine ulaşmıştır. Bir cismin gölge boyunun sıfır olabilmesi için Güneş ışınlarının o noktaya tam dik açıyla (90^\circ) düşmesi gerekir.
Adım 2 — A Seçeneğinin Analizi
21 Haziran tarihinde Güneş ışınları öğle vakti Kuzey Yarım Küre’de yer alan Yengeç Dönencesi’ne (23^\circ 27' K) 90^\circ’lik dik açıyla düşer. Bu tarihte Yengeç Dönencesi üzerindeki cisimlerin gölge boyu sıfır olur. Grafikteki durumla tam olarak uyuşmaktadır. Dolayısıyla bu seçenek DOĞRUDUR.
Adım 3 — B Seçeneğinin Analizi
Oğlak Dönencesi (23^\circ 27' G), Güney Yarım Küre’de yer alır. Bu konuma Güneş ışınları 21 Aralık tarihinde dik açıyla düşer ve gölge boyu 21 Aralık’ta sıfır olur. Grafikte ise 21 Aralık’ta gölge boyu en uzun seviyededir. Dolayısıyla bu seçenek YANLIŞTIR.
Adım 4 — C Seçeneğinin Analizi
Ekvator çizgisine Güneş ışınları ekinoks tarihleri olan 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde dik açıyla (90^\circ) gelir ve bu iki tarihte gölge boyu sıfır olur. Grafikte ekinoks tarihlerinde gölge boyu sıfır değildir. Dolayısıyla bu seçenek YANLIŞTIR.
Adım 5 — D Seçeneğinin Analizi
Dönenceler dışında kalan bölgelere (örneğin Oğlak Dönencesi ile Güney Kutbu arasına) Güneş ışınları hiçbir zaman 90^\circ’lik dik açıyla düşmez. Bu nedenle bu bölgede gölge boyu yılın hiçbir gününde sıfır olamaz. Grafikte ise gölge boyu 21 Haziran’da sıfırlanmıştır. Dolayısıyla bu seçenek YANLIŞTIR.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Yengeç Dönencesi üzerindedir. — Güneş ışınları 21 Haziran’da dik geldiği için gölge boyu sıfırdır.
B. Oğlak Dönencesi üzerindedir. — Gölge boyunun 21 Aralık’ta sıfır olması gerekirdi.
C. Ekvator üzerindedir. — Gölge boyunun 21 Mart ve 23 Eylül’de sıfır olması gerekirdi.
D. Oğlak Dönencesi ile Güney Kutbu arasındadır. — Gölge boyu hiçbir zaman sıfır olamazdı.
Adım 7 — Son Doğrulama
Gölge boyunun yalnızca 21 Haziran’da sıfır olması, bu noktanın kesinlikle Kuzey Yarım Küre’deki Yengeç Dönencesi üzerinde bulunduğunu kanıtlar.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) Yengeç Dönencesi üzerindedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Mevsimlerin oluşumu ve Güneş ışınlarının düşme açıları ile ilgili benzer bir pekiştirme sorusu çözmek ister misin?