\n
Doğru cevap: B
Açıklama: B seçeneğinde yüklem olan “uzak durmaları gerekir” ifadesi birleşik eylemdir. Burada “uzak durmak” fiili, gereklilik anlamı kazandıran “gerekmek” yardımcı fiiliyle birleşerek yüklemi oluşturur.
Diğer seçeneklerdeki yüklemler birleşik eylem değildir:
- A: “yiyebilirler” — tek fiil (yiy- + -ebil)
- C: “duyarsızlığımızdır” — isim + ek (isim cümlesi)
- D: “giderim” — tek fiil
- E: “sürdü” — tek fiil
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem “bileşik eylem”dir?
İçindekiler
- Bileşik Eylem Nedir?
- Türkçede Yüklem Türleri
- Seçeneklerin Tek Tek İncelenmesi
- Doğru Cevap ve Gerekçe
- Özet Tablo
1. Bileşik Eylem Nedir?
- Bileşik eylem, bir cümledeki yüklemin “birden fazla fiilin veya fiil kökünün” bir araya gelmesiyle oluştuğu yapıdır.
- İki ana gruba ayrılır:
- Yardımcı fiillerle kurulan bileşik eylemler
- Bir fiil kökü + kip eki (–(i)r–, –(y)or– vb.) şeklinde görünen basit eylemler … (farklıdır!)
Yardımcı fiiller: et-, kıl-, bil-, kal-, dur-, gel-, git-, gerekmek, eylemek, kılmak, bilmek, durmak vb.
- Örnek: “uzak dur-malı” kısmındaki dur-mak + gerekmek → “uzak durmaları gerekir”
2. Türkçede Yüklem Türleri
| Yüklem Türü | Özellik | Örnek |
|---|---|---|
| Basit eylem | Kök + kip eki + kişi eki | gider-im, gördü, okuyacak |
| Bileşik eylem | İki fiilin veya fiil kökünün birleşmesiyle | uzak dur-maları gerekir, başla-mıştı |
| Basit isim cümlesi | İsim + ek-fiil (–dır/–dir) | öğretmen-dir, mutluluk-tur |
| Bileşik isim cümlesi | İsim + eylem (ek-fiil) + yardımcı öğeler | mutluluk-muşuzdur |
Dikkat: “yiyebilirler” gibi yetenek kipi (–ebil) ekleri, basit eylemin bir uzantısıdır; yardımcı fiil içermez, dolayısıyla bileşik eylem sayılmaz.
3. Seçeneklerin Tek Tek İncelenmesi
A) Çölyak hastaları saf mısır unundan yapılan ekmekleri yiyebilirler.
- Yüklem: yiyebilirler
- Kök: ye-, kip eki: –ebil (yetenek kipi), kişi eki: –(l)er
- Basit eylem (tek fiil kökü + çekim eki).
B) Buğdaydan yapılan ekmeklerden, makarnalardan uzak durmaları gerekir.
- Yüklem: uzak durmaları gerekir
- Yapı: “durmak” (fiil) + “gerekmek” (yardımcı fiil)
- Bileşik eylem (zorunluluk bileşiği).
C) Sorunların büyümesinin temelinde yatan duyarsızlığımızdır.
- Yüklem: duyarsızlığımızdır
- Yapı: isim (duyarsızlık) + ek-fiil (–dır) + kişi eki
- Bileşik isim cümlesi, bileşik yüklem ama bileşik eylem değil.
D) Bu türküyü her dinlediğimde uzak diyarlara giderim.
- Yüklem: giderim
- Kök + kip eki + kişi eki
- Basit eylem.
E) Evin tadilatı tahminimizden de uzun sürdü.
- Yüklem: sürdü
- Kök + kip eki + kişi eki
- Basit eylem.
4. Doğru Cevap ve Gerekçe
Doğru seçenek: B
- “uzak durmaları gerekir” yükleminde iki fiil birlikte çalışır:
- dur-mak (esas fiil)
- gerekmek (yardımcı fiil)
- Bu birleşim, bileşik eylem kategorisine girer.
- Diğer seçeneklerdeki yüklemler ya tek fiil + çekim eki (basit eylem) ya da isim + ek-fiil (bileşik isim cümlesi) özelliği taşır.
5. Özet Tablo
| Seçenek | Yüklem | Türü | Bileşik Eylem mi? |
|---|---|---|---|
| A | yiyebilirler | Basit eylem | Hayır |
| B | uzak durmaları gerekir | Bileşik eylem | Evet |
| C | duyarsızlığımızdır | Bileşik isim cümlesi | Hayır |
| D | giderim | Basit eylem | Hayır |
| E | sürdü | Basit eylem | Hayır |
Özetle, yüklem olarak birden fazla fiilin (durmak + gerekmek) birleşmesiyle kurulan yapılar bileşik eylemdir ve bunu yalnızca B seçeneğinde görürüz. @Nur44