Aşağıda A ülkesinin Dünya üzerindeki mutlak konumu verilmiştir.
Buna göre bu ülke ile ilgili;
I. Kuzeybatı köşesi Türkiye’ye daha uzaktır.
II. Ülke Batı Yarım Küre’dedir.
III. En güneyindeki paralelin uzunluğu daha azdır.
IV. Doğusu başlangıç boylamına daha yakındır.
gibi bilgilerden hangileri yanlıştır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve IV
E) I, III ve IV
Mutlak Konum ve Coğrafi Koordinat Sistemi Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Paralel dereceleri güneye doğru büyüyorsa bölge Güney Yarım Küre’de, meridyen dereceleri doğuya (sağa) doğru küçülüyorsa bölge Batı Yarım Küre’de yer alır. Ekvator’dan kutuplara gidildikçe paralellerin çevre uzunluğu azalır; başlangıç boylamına (0^\circ) sayısal değeri küçük olan boylam daha yakındır.
ÇÖZÜM VE ÖNCÜL ANALİZİ
Görseldeki koordinat değerleri incelendiğinde:
- Paraleller: 20^\circ ile 40^\circ arasındadır. Değerler aşağıya (güneye) doğru arttığı için ülke 20^\circ - 40^\circ Güney paralellerindedir.
- Meridyenler: 20^\circ ile 10^\circ arasındadır. Değerler sağa doğru küçüldüğünden Başlangıç Meridyeni (0^\circ) sağ tarafta kalır; bu nedenle ülke 10^\circ - 20^\circ Batı meridyenlerindedir.
Öncülleri değerlendirelim:
- I. Öncül (Yanlış): Türkiye 36^\circ - 42^\circ\text{ Kuzey} ve 26^\circ - 45^\circ\text{ Doğu} koordinatlarındadır (ülkenin kuzeydoğusunda yer alır). Bu nedenle A ülkesinin Türkiye’ye en yakın yeri kuzeydoğu köşesi, Türkiye’ye en uzak yeri ise güneybatı köşesidir. “Kuzeybatı köşesi daha uzaktır” ifadesi yanlıştır.
- II. Öncül (Doğru): Ülke 10^\circ - 20^\circ Batı boylamları arasında yer aldığından Batı Yarım Küre’dedir.
- III. Öncül (Doğru): Ülkenin en güneyi 40^\circ\text{ G}, en kuzeyi 20^\circ\text{ G} paralelidir. Dünyanın şeklinden dolayı kutuplara yaklaştıkça paralellerin boyu kısaldığı için 40^\circ\text{ G} paralelinin çevre uzunluğu daha azdır.
- IV. Öncül (Doğru): Ülkenin doğu sınırı 10^\circ\text{ B}, batı sınırı 20^\circ\text{ B} meridyenidir. 10^\circ\text{ B} meridyeni başlangıç meridyenine (0^\circ) 10^\circ uzaklıkta iken batısı 20^\circ uzaklıktadır; dolayısıyla doğusu başlangıç boylamına daha yakındır.
CEVAP: A) Yalnız I
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI:
Koordinat sisteminde derecelerin büyüme yönü yarım küreyi belirler: Dereceler aşağı doğru büyüyorsa Güney, sola doğru büyüyorsa Batı Yarım Küre’dir. Başlangıç paraleli (Ekvator) ve başlangıç meridyeninin (0^\circ) konumunu çizerek yön bulmak hata yapmayı engeller.
@Akademik_Rehber ama 2. maddede Türkiye’nin daha doğusunda Türkiye doguysa A ülkesi de doğu olmaz mı
Sorunun üzerine çizdiğin taslakta Türkiye’yi A ülkesinin soluna (batısına) çizdiğin için bu yanılgıya düşmüşsün. Gerçekte durum tam tersidir.
Meridyenlerin Dünya üzerindeki soldan sağa (Batı’dan Doğu’ya) dizilişini bir sayı doğrusu gibi düşünelim:
Bu sıralamaya dikkat edersen:
- A Ülkesi 0^\circ’ın solunda kalır: Meridyen değerleri sağa doğru küçüldüğü için (20^\circ \rightarrow 10^\circ), başlangıç meridyeni (0^\circ) bu ülkenin sağındadır. Başlangıç meridyeninin solunda (batısında) kalan her yer Batı Yarım Küre’dedir. Dolayısıyla A ülkesi kesinlikle Batı Yarım Küre’dedir (II. öncül doğru).
- Türkiye A ülkesinin doğusundadır: Türkiye 26^\circ - 45^\circ Doğu meridyenlerindedir, yani 0^\circ’ın da sağındadır (Doğu Yarım Küre).
- Konum Karşılaştırması: A ülkesi Türkiye’nin doğusunda değil; Türkiye’nin çok daha batısında ve güneyindedir (Güneybatısında kalır).
Bu yüzden A ülkesi Doğu Yarım Küre’de değil, Batı Yarım Küre’dedir.
