Cevap: C) I ve II
Açıklama:
- Kanun‑ı Esasi’de geçen “Osmanlı Devleti uyrugu olan herkes din ve mezhebi ne olursa olsun Osmanlı sayılır; yasa önünde hak ve ödevler bakımından eşittir.” ifadesi, farklı din ve etnik grupları ortak bir vatandaşlık etrafında birleştirmeyi amaçlar. Bu, Osmanlıcılık (milli/üvey vatandaşlık) düşüncesiyle doğrudan örtüşür — dolayısıyla II doğrudur.
- Böyle bir düzenleme aynı zamanda çok uluslu imparatorluk yapısının korunmasına ve parçalanmanın önlenmesine hizmet eder; yani I de doğrudur.
- III yanlış: Tam tersine, gayrimüslimlere eşit haklar tanımak Avrupalı devletlerin Osmanlı iç işlerine karışma gerekçelerini zayıflatmayı hedefliyordu. Dolayısıyla III çıkarımı yapılamaz.
Soru:
Hazırlanmasına Padişah II. Abdülhamid’in de katkıda bulunduğu ve Türk tarihinin ilk anayasası olan Kanun‐i Esasi’nin
“Osmanlı Devleti uyruklu olan herkes din ve mezhebi ne olursa olsun Osmanlı sayılır. Bu kişiler, yasa önünde hak ve ödevler bakımından eşittir.”
maddesine bakılarak aşağıdaki değerlendirmelerden hangileri yapılabilir?
I. çok uluslu imparatorluk yapısını korumayı amaçladığı
II. Osmanlıcılık düşüncesi doğrultusunda hazırlandığı
III. Avrupalı devletlerin, Osmanlı iç işlerine karışmalarına ortam hazırladığı
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Cevap:
Soruda verilen madde, Kanun‐i Esasi’nin “eşitlik” ve “birlik” vurgusunu ortaya koyar. Bu kapsamda yapılan değerlendirmeler şu şekilde irdelenebilir:
İçindekiler
- Kanun‐i Esasi’nin Amaçları
- Değerlendirme I: Çok Uluslu İmparatorluğu Korumak
- Değerlendirme II: Osmanlıcılık Düşüncesi
- Değerlendirme III: Avrupa Müdahalelerine Zemin mi Hazırladı?
- Özet Tablo
- Sonuç ve Doğru Seçenek
1. Kanun‐i Esasi’nin Amaçları
- Tanzimat Dönemi reformları ile başlayan modernleşme hareketini anayasa düzeyine taşımak,
- Azınlıklara ve farklı din‐mezhep gruplarına hukuki güvence tanıyarak imparatorluk bütünlüğünü güçlendirmek,
- Padişahın yetkilerini sınırlandırıp meşruti monarşi esaslarını oluşturmak.
Bu bağlamda eşitlik ilkesi, hem merkezi otoriteyi hem de imparatorluğun çok uluslu dokusunu koruma hedefiyle doğrudan ilişkilidir.
2. Değerlendirme I: Çok Uluslu İmparatorluğu Korumak
- Madde metni, farklı etnik ve dinsel grupları Osmanlı kimliğinde buluşturmaya çalışır.
- Bu sayede ayrılıkçı akımların etkisi kırılmak, ülke bütünlüğü korunmak istenmiştir.
- Dolayısıyla I. şık olan “çok uluslu imparatorluk yapısını korumayı amaçladığı” doğrudur.
3. Değerlendirme II: Osmanlıcılık Düşüncesi
- Osmanlıcılık (Ottomanism), tüm Osmanlı vatandaşlarını din ve mezhep farkı gözetmeksizin eşit sayma ideolojisidir.
- Kanun‐i Esasi, Osmanlıcılık fikrinin fiiliyata geçirilmiş ilk anayasası sayılır.
- Bu nedenle II. şık “Osmanlıcılık düşüncesi doğrultusunda hazırlandığı” tam isabetli bir değerlendirmedir.
4. Değerlendirme III: Avrupa Müdahalelerine Zemin mi Hazırladı?
- Madde, azınlıklara hak tanıyarak dışarıdan müdahale gerekçelerini azaltmayı amaçlamıştır.
- Bazı tarihçiler, azınlık haklarının ilan edilmesinin Avrupalı güçlere müdahale fırsatı verdiğini iddia ederse de bu anayasanın temel amacı buna karşı koymaktır.
- Dolayısıyla “Avrupalı devletlerin iç işlerine karışmalarına ortam hazırladığı” ifadesi, maddenin hedefiyle çelişir. III. şık yanlıştır.
5. Özet Tablo
| Şık No | Değerlendirme Açıklaması | Doğru mu? |
|---|---|---|
| I | Çok uluslu imparatorluk yapısını korumayı amaçlamıştır. | Evet |
| II | Osmanlıcılık düşüncesi doğrultusunda hazırlanmıştır. | Evet |
| III | Avrupalı devletlerin, Osmanlı iç işlerine karışmalarına ortam hazırlamıştır. | Hayır |
6. Sonuç ve Doğru Seçenek
Yalnız I ve II nitelikli ve maddenin ruhuna uygun değerlendirmelerdir.
Doğru seçenek: C) I ve II
Özet:
- Kanun‐i Esasi, eşitlik ilkesini benimseyerek imparatorluğun çok uluslu yapısını korumayı ve Osmanlıcılık fikrini pekiştirmeyi amaçlamıştır.
- Avrupalı devlet müdahalelerini önlemek ana hedeftir; zemin hazırlamak değil, tam tersine müdahaleleri engellemek hedeflenmiştir.