Geometri mustafa kemal atatürk

:books: Geometri - GEOMETRİ MUSTAFA KEMAL ATATÜRK

Mustafa Kemal Atatürk’ün Geometri Kitabı ve Türkçeye Kazandırdığı Terimler

Atatürk’ün Geometri kitabı; 1936–1937 kışında Mustafa Kemal Atatürk tarafından Dolmabahçe Sarayı’nda bizzat kaleme alınan, fen ve matematik öğretimini kolaylaştırmak amacıyla Osmanlıca terimlerin yerine öz Türkçe kavramları eğitim hayatına kazandıran kurucu bir kılavuz eserdir. Kitap, 1937 yılında Kültür Bakanlığı (Millî Eğitim Bakanlığı) tarafından geometri öğretenlere ve ders kitabı yazacaklara rehber olması için yayımlanmıştır.


:brain: Kitabın İçeriği, Terim Devrimi ve Önemi

1. Yazılış Amacı ve Dil Devrimindeki Rolü:

  • Eğitimi Kolaylaştırma: Dönemin okullarında kullanılan Arapça ve Farsça kökenli ağdalı terimler (örneğin müselles-i mütesâviyü’l-adlâ, hatt-ı munassıf, zâviyetân-ı mütekāfiletân) öğrencilerin dersi kavramasını zorlaştırıyordu. Atatürk, bu terimleri halkın ve gençlerin anlayabileceği yalın, türetmeye açık Türkçe köklere kavuşturmuştur.
  • Terim Türetme Yöntemi: Atatürk, Türkçe sözcük kök ve eklerini inceleyerek sistemli bir şekilde yeni terimler üretmiştir (örneğin açmaktan açı, kesmekten kesek/kesen, eğrilikten eğri, yanmaktan/yanaşmaktan yan/yöndeş).

2. Türkçeye Kazandırılan Temel Geometri Terimleri:

  • Eski Terim \rightarrow Yeni Terim:
    • Müselles \rightarrow Üçgen
    • Murabba \rightarrow Kare
    • Hatt-ı muvazi \rightarrow Paralel doğru
    • Zâviye \rightarrow Açı
    • Re’sen mütekabil zâviye \rightarrow Ters açı
    • Hatt-ı munassıf \rightarrow Açıortay
    • Kāide \rightarrow Taban
    • Şâkulî \rightarrow Dikey
    • Ufkî \rightarrow Yatay
    • Müselles-i mütesâviyü’l-adlâ \rightarrow Eşkenar üçgen
    • Müselles-i mütesâviyü’s-sâkeyn \rightarrow İkizkenar üçgen

3. Kitabın Bölümleri ve “Bulduru” (İçindekiler) Sistemi:

  • Bulduru (İçindekiler): Kitabın fihristi için bizzat Atatürk tarafından bulduru terimi kullanılmıştır. Eser; Çeşit Çizgiler, Çember, Paralel, Açı, Poligonlar, Üçgenler, Dörtgenler, Daire, Silindir, Koni, Piramit ve Küre gibi ana başlıklardan oluşur.
  • Temel Tanımlar: Eser; cisim, boyut, uzay, hacim, yüzey, çizgi ve nokta kavramlarının berrak ve mantıksal tanımlarıyla başlar.

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Günümüzde Türk eğitim sisteminde ve geometri müfredatında kullanılan açı, üçgen, dörtgen, teğet, alan, hacim, boyut, iç ters açı ve yöndeş açı gibi temel terimlerin neredeyse tamamı Atatürk’ün bu eserinde bizzat türettiği ve yerleştirdiği kavramlardır.