- Çocuğun okuma ve yazmayı öğrenebilmesi için geç
mişten getirdiği ör bilgiler và bunun yanında baglama
dayal tahmin süreçleri oldúkça önenlidir.
Temel felsefesi verilen erken okuryazarlik kuramı
aşağıdakilerden (hangisidir?
A Psikolinguistik kuram
B) Üstbiliş kuramı
C) Blişsel kuram
D Ekolojik sistemler kuramı
E) Sosyo-kültürel gelişim kuramı
Geçmişten Getirilen Ön Bilgiler ve Bağlama Dayalı Tahmin Süreçleri Hangi Kurama Aittir?
Erken okuryazarlık sürecinde çocuğun geçmiş yaşantılarından elde ettiği ön bilgiler ile metindeki ipuçlarını kullanarak yaptığı bağlama dayalı tahminler, belirli bir kuramsal çerçeveyi işaret eder.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Sorudaki Anahtar Kavramları Analiz Etme
Soruda vurgulanan iki temel unsur vardır:
- Ön Bilgiler (Sema): Çocuğun zihninde daha önceden var olan bilgi yapıları.
- Bağlama Dayalı Tahmin: Okuma sırasında kelimeleri tek tek çözmek yerine, cümlenin anlamından ve çevresinden yola çıkarak anlam çıkarma süreci.
Adım 2 — Seçeneklerin Değerlendirilmesi
- A) Psikolinguistik Kuram: Bu kuram, okumayı bir “psikolinguistik tahmin oyunu” olarak görür. Okuyucunun grafiksel ipuçlarını, semantik (anlamsal) ve sentaktik (dizimsel) bilgileriyle birleştirerek tahminlerde bulunduğunu savunur. Sorudaki “ön bilgiler” ve “bağlama dayalı tahmin” ifadeleri doğrudan bu kuramın temel felsefesidir.
- B) Üstbiliş Kuramı: Kişinin kendi öğrenme süreçlerinin farkında olması ve bunları denetlemesi ile ilgilidir.
- C) Bilişsel Kuram: Bilginin zihinde işlenmesi, depolanması ve geri çağrılması süreçlerine odaklanır ancak tahmin oyununa dayalı okuma modelini özel olarak bu şekilde tanımlamaz.
- D) Ekolojik Sistemler Kuramı: Gelişimi bireyin çevresiyle (mikrosistem, mezosistem vb.) olan ilişkileri üzerinden açıklar.
- E) Sosyo-Kültürel Gelişim Kuramı: Vygotsky’nin öncülük ettiği, gelişimin sosyal etkileşim ve kültür aracılığıyla gerçekleştiğini savunan kuramdır.
Adım 3 — Seçenek Karşılaştırması
| Seçenek | Temel Odak Noktası | Sorudaki İfadeyle Uyumu |
|---|---|---|
| A) Psikolinguistik | Tahmin süreçleri, dil ve zihin etkileşimi |  Tam Uyumlu |
| B) Üstbiliş | Kendi bilişini izleme ve yönetme |  Düşük |
| C) Bilişsel | Zihinsel şemalar ve işlemleme | Kısmi |
| D) Ekolojik | Çevresel sistemlerin etkisi | Alakasız |
| E) Sosyo-Kültürel | Sosyal çevre ve yetişkin desteği | Düşük |
Adım 4 — Final Doğrulama
Goodman ve Smith gibi isimler tarafından savunulan Psikolinguistik Kuram, okumayı pasif bir kod çözme işlemi değil, aktif bir anlam kurma ve tahmin etme süreci olarak tanımlar. Soruda geçen “bağlama dayalı tahmin” ifadesi bu kuramın ayırt edici özelliğidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) Psikolinguistik kuram
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Psikolinguistik Tahmin Oyunu
- Tanım: Okuyucunun metindeki tüm harfleri okumadan, sahip olduğu dil bilgisi ve dünya bilgisiyle anlamı tahmin etmesi sürecidir.
- Bu problemde: Çocuğun ön bilgilerini kullanarak metnin anlamını bağlamdan çıkarması bu süreci ifade eder.
2. Bağlamsal İpuçları
- Tanım: Bir kelimenin anlamını veya okunuşunu, çevresindeki diğer kelimelerden veya görsel öğelerden tahmin etme yeteneğidir.
[ÖABT Okul Öncesi veya Sınıf Öğretmenliği] sınavında bu kuramın “tümdengelim” yaklaşımını benimsediğini unutmamalısın.
Psikolinguistik kuramın “okumada hata analizi (misclue analysis)” yaklaşımı hakkında da bilgi vermemi ister misin?