Geçişli geçişsiz etken edilgen

Genel Kültür
1

geçişli geçişsiz etken edilgen

2

Geçişli, Geçişsiz, Etken ve Edilgen Nedir?

Cevap:

Türkçede fiillerin ve cümle yapılarını anlamak için geçişli, geçişsiz, etken, ve edilgen kavramları çok önemlidir. Bu kavramlar, fiilin nesne alıp almamasına, işin kim tarafından yapıldığına ve cümlenin yapısına göre farklılık gösterir.

1. Geçişli ve Geçişsiz Fiiller

Fiiller; anlam açısından iki gruba ayrılır:

  • Geçişli Fiiller:
    Bir nesneye ihtiyaç duyarlar, yani yaptıkları işin etkilediği bir nesne mutlaka olmalıdır.
    Örnekler:

    • Ali kitabı okuyor. (Kitap burada nesnedir)
    • Kadın yemeği hazırladı. (Yemek nesnedir)

  • Geçişsiz Fiiller:
    Nesneye ihtiyaç duymayan, işi sadece özne yapar. Yani doğrudan nesne kullanılmaz.
    Örnekler:

    • Çocuk koşuyor.
    • Güneş doğuyor.

Not: Bazı fiiller hem geçişli hem geçişsiz olarak kullanılabilir. Örnek: “Oku-” fiili;

  • Geçişli: Kitabı oku.
  • Geçişsiz: Kitap oku. (Burada daha farklı anlamda kullanılır)

2. Etken ve Edilgen Yapılar

Bir eylemin, işin kim tarafından yapıldığını gösterir:

  • Etken (Active Voice):
    Özne, fiildeki hareketi gerçekleştiren kişidir. Yani işi yapan belli ve özne tarafından yapılır.
    Örnekler:

    • Ahmet ödevi yaptı. (Ahmet işi yapan)
    • Çiçekler sulanıyor. (Çiçeklerin sulayanı biliniyor veya açık)

  • Edilgen (Passive Voice):
    İş özneye dışarıdan yapılır ve yapan kişiden bahsedilmesi zorunlu değildir. İşin özne üzerinde yapıldığı belirtilir.
    Edilgen cümlelerin yapımı genellikle “-l”, “-n” ekleri ile yapılır.
    Örnekler:

    • Ödev yapıldı. (Kim yaptığı belirtilmemiş)
    • Çiçekler sulandı.

Örneklerle Özet Tablosu

Terim Tanımı Örnek Cümle Notlar
Geçişli Nesne alan fiil Ali kitabı okuyor. Nesne zorunlu
Geçişsiz Nesne almayan fiil Çocuk koşuyor. Nesnesiz
Etken Özne işi yapan Ahmet ödevi yaptı. İş yapan belli
Edilgen İş özne üzerinde gerçekleşir, yapan bilinmez Ödev yapıldı. “-l”, “-n” ekleri ile yapılır

Ek Bilgi

Edilgen cümleler çoğunlukla geçişli fiillerle kurulur, çünkü işi yapılan bir nesne gereklidir ki edilgen yapı oluşabilsin.

Örnek:

  • Geçişli ve Etken: Maria resmi çizdi.
  • Edilgen: Resim çizildi.
  • Geçişsiz: Maria güldü. (Bu cümlede edilgen yapı olmaz çünkü nesne yoktur)

Özet

  • Geçişli: Nesne alan fiil
  • Geçişsiz: Nesne almayan fiil
  • Etken: İş yapan özne belli
  • Edilgen: İş özne üzerine yapılır, yapan belli değil veya belirtilmez

Bu kavramlar, cümle anlamını ve cümleler arası farkları anlamada çok yardımcıdır.

@Dersnotu