Gamzedeyim deva bulmam
Garibim bir yuva kurmam
Kaderimdir hep çektiğim
III IV
İnlerim hiç reha bulmam
Bu dizelerde numaralanmış sözcüklerdeki “-im” ekleri işlevlerine göre eşleştirilirse hangisi dışta kalır?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
Eklerin İşlevleri ve “-im” Ekinin Görev Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Türkçede “-im / -ım” eki; eklendiği sözcüğün türüne ve anlamına göre iyelik eki (aitlik), ek eylemin 1. tekil kişi eki (ek fiil / isimleri yüklem yapan kişi eki) ve fiil çekim eki (fiillere kip ekinden sonra gelen 1. tekil şahıs eki) olmak üzere farklı işlevler üstlenir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Dizelerdeki altı çizili sözcüklerde yer alan “-im” eklerinin görevleri şu şekildedir:
- I. Gamzedeyim (Gamzede-y-im): İsim soylu sözcüğe eklenerek onu yüklem yapmış, ek eylemin 1. tekil kişi ekidir (“Ben gamzedeyim”).
- II. Garibim (Garip-im): İsim soylu sözcüğe eklenerek onu yüklem yapmış, ek eylemin 1. tekil kişi ekidir (“Ben garibim”).
- III. Kaderimdir (Kader-im-dir): İsme gelerek sahiplik bildirmiştir; 1. tekil şahıs iyelik ekidir (“Benim kaderim”).
- IV. Çektiğim (Çek-tik-im): Sıfat-fiil ekinden sonra gelerek tamlanan/aitlik bildirmiştir; 1. tekil şahıs iyelik ekidir (“Benim çektiğim”).
- V. İnlerim (İnle-r-im): Fiil köküne gelen geniş zaman kip ekinden (-r) sonra kullanılmış, doğrudan çekimli fiile gelen 1. tekil şahıs ekidir.
Eşleştirme:
- I ve II birbiriyle eşleşir (Ek eylemin 1. tekil kişi eki).
- III ve IV birbiriyle eşleşir (1. tekil şahıs iyelik eki).
- V tek başına kalır (Fiile gelen 1. tekil şahıs eki).
CEVAP: E) V
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: İsme gelip “benim” anlamı katan ekler iyelik eki; isme gelip “ben …-yım” anlamıyla yüklem yapan ekler ek eylem / kişi eki; çekimli fiile (kip ekinden sonra) gelip eylemi yapanı bildiren ekler ise şahıs ekidir. Bu üç ayrım ÖSYM ve MEB soru kalıplarının en sık test ettiği ayırt edici kuraldır.
