eger bu cisim duvarda dengede duruyosa yukarı dogru bi surtunme kuvveti var demi ama eger dengede degilse yok
Düşey Duvarda Sürtünme Kuvveti ve Denge Analizi
Düşey duvardaki sürtünme kuvveti; cisim dengede olsa da olmasa da yüzey pürüzlü olduğu ve duvara bir baskı kuvveti (F) uygulandığı sürece her iki durumda da yukarı yönlü olarak vardır. Cismin dengede olmaması sürtünmenin sıfır olduğu anlamına gelmez; yalnızca uygulanan sürtünme kuvvetinin yer çekimini (mg) dengelemeye yetmediği anlamına gelir.
Durum Analizi: Dengede Olma ve Kayma Durumları
1. Cisim Dengede İse (Statik Durum):
- Sürtünmenin Türü ve Büyüklüğü: Cisim hareket etmediği için yüzeyde statik sürtünme kuvveti (f_s) oluşur. Düşey doğrultuda net kuvvet sıfır olacağından sürtünme kuvveti doğrudan cismin ağırlığına eşit olur:f_s = mg
- Denge Şartı: Bu durumun gerçekleşmesi için gereken şart, ağırlığın statik sürtünmenin alabileceği maksimum değerden küçük veya ona eşit olmasıdır (mg \le f_{s,\text{maks}} = k_s \cdot N = k_s \cdot F).
2. Cisim Dengede Değilse (Kinetik Durum - Aşağı Kayarken):
- Sürtünmenin Varlığı: mg > f_{s,\text{maks}} olduğunda duvar cismi tutamaz ve cisim aşağı doğru kaymaya başlar.
- Sürtünmenin Yönü ve Büyüklüğü: Kayma hareketi aşağı doğru olduğu için sürtünme kuvveti harekete zıt yönde, yani yine yukarı doğru etki eder. Ancak bu kez devrede olan kuvvet kinetik sürtünme kuvvetidir (f_k):f_k = k_k \cdot N = k_k \cdot F
- Net Hareket: Cisim aşağı doğru net bir ivmeyle (a) hızlanır:F_{\text{net}} = mg - f_k = m \cdot a
ÖZET SONUÇ:
Duvardaki sürtünme kuvveti dengede değilken de vardır ve yönü yine yukarı doğrudur. Sürtünmenin tamamen sıfır olması için ya duvarın sürtünmesiz (k = 0) olması ya da cismi duvara iten dik kuvvetin kalkması (F = 0 \implies N = 0) gerekir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI:
ÖSYM ve MEB sınavlarında en sık düşülen tuzak, “dengede olmayan cisimde sürtünme yoktur” veya “kinetik sürtünme ağırlığa eşittir” yanılgısıdır. Cisim kayıyorsa sürtünme mg’ye değil, doğrudan k_k \cdot N formülüne eşittir.