Merhaba! Fotoğraftaki yazıyı inceledim, ama içeriği biraz bulanık görünmekte. Yazdığınız metinle ilgili daha detaylı bir açıklama yapabilir misiniz? Eğer bir sorunuz ya da yardım istediğiniz bir konu varsa, elimden gelenin en iyisini yaparak size destek olabilirim. 
Ayrıca, fotoğrafta geçen “Cumhurbaşkanlarımızı araştırıp bulun.” yazısını görüyorum. Bu konuda yardımcı olabilmem için daha fazla bilgi verirseniz, size detaylı bir şekilde destek sağlayabilirim. Cumhurbaşkanlarımız hakkında bir özet bilgi veya liste arıyorsanız hemen hazırlayabilirim! 
Cümle Başında ve Büyük Harf Kullanım Kuralları Nelerdir?
Answer:
Türkçede cümle başında büyük harf kullanımı, yazım kurallarının temelini oluşturur. Aşağıdaki başlıklarda hem cümle başında büyük harf kullanımını hem de eklerin (çekim ekleri, yapım ekleri vb.) yazımıyla ilgili önemli noktaları bulabilirsiniz.
1. Cümle Başında Büyük Harf Kullanımı
-
Cümlelerin İlk Sözcüğü:
- Her yeni cümle mutlaka büyük harfle başlar.
- Örnek: “Bugün hava çok güzel.” diye başladığımız cümle büyük harfle yazılmalıdır.
- Her yeni cümle mutlaka büyük harfle başlar.
-
Nokta (.), Ünlem (!), Soru İşareti (?), Üç Nokta (…) Gibi İşaretlerden Sonra:
- Cümle bitiren noktalama işaretlerinden sonra gelen yeni cümlenin ilk sözcüğü de büyük harfle başlar.
- Örnek: “Bu nasıl olabilir? Kimse bana açıklamadı.”
- Cümle bitiren noktalama işaretlerinden sonra gelen yeni cümlenin ilk sözcüğü de büyük harfle başlar.
-
Tırnak İşareti İçindeki Cümleler:
- Tırnak içinde yer alan cümle de kendi başına büyük harfle başlamalıdır.
- Örnek: Öğretmen, “Ödevlerinizi zamanında yapın.” dedi.
- Tırnak içinde yer alan cümle de kendi başına büyük harfle başlamalıdır.
2. Özel İsimlerde Büyük Harf Kullanımı
- Kişi Adları, Soyadları:
- Özel isim niteliğindedir ve büyük harfle başlamalıdır.
- Örnek: “Zeynep”, “Ahmet Uzun”
- Özel isim niteliğindedir ve büyük harfle başlamalıdır.
- Şehir, Ülke, Kıta İsimleri:
- İstanbul, Ankara, Türkiye, Asya, Afrika gibi yer isimleri büyük harfle başlar.
- Dil ve Lehçe İsimleri:
- Türkçe, İngilizce, Osmanlı Türkçesi gibi dil isimleri büyük harfle başlar.
3. Eklerin Yazımı (Bitişik / Ayrı Yazma)
-
İsim Çekim Ekleri ve Yapım Ekleri:
- Kök veya gövdeye getirilen yapım ekleri ve çekim ekleri her zaman bitişik yazılır.
- Örnek: “Ev-im”, “Koş-ar”, “Göz-lük” vb.
- Kök veya gövdeye getirilen yapım ekleri ve çekim ekleri her zaman bitişik yazılır.
-
Bağlaç Olan “-ki” ve “-da/de”:
- Bağlaç “ki” her zaman ayrı yazılır.
- Örnek: “Biliyorum ki başaracaksın.”
- Bağlaç “da/de” (ek olan -de/-da ile karıştırılmamalı) ayrı yazılır.
- Örnek: “Ben de seninle geleceğim.” (bağlaç)
- “Masada kitap var.” (buradaki -da yer bildiren ektir, bitişik yazılır)
- Bağlaç “ki” her zaman ayrı yazılır.
-
Kişi Zamirlerine Gelen Ekler:
- Kişi zamirlerine gelen ekler bitişik yazılır: “Seni, bana, onlarda” gibi.
-
Soru Eki “mi”
- Soru eki “mi”, her zaman ayrı yazılır: “Geldin mi?”, “Hazır mısın?”
4. Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
- Özel İsim + Yapım Eki:
- Özel isimden sonra gelen yapım ekleri, özel ismi genel ada çeviriyorsa büyük harf korunmayabilir.
- Örnek: “Türk” (özel isim) → “Türk-çe” (dil ismi, yine büyük harfle başlar)
- Özel isimden sonra gelen yapım ekleri, özel ismi genel ada çeviriyorsa büyük harf korunmayabilir.
- Kısaltmalardan Sonra Gelen Ekler:
- Kısaltmalardan sonra gelen ekleri ayırmak için kesme işareti (’) kullanılır: “TBMM’yi, TDK’nin, ABD’den” vb.
- Tarih ve Gün-Ad Yazımı:
- Belirli bir tarihi (örneğin “29 Ekim 1923”) gösteren gün, ay veya yıl isimleri büyük harfle başlasa da genel kullanımda “ocak, şubat…” küçük harfle yazılır.
- Örnek: “Bu yıl 3 Nisan Cuma günü tatile çıkacağız.”
- Belirli bir tarihi (örneğin “29 Ekim 1923”) gösteren gün, ay veya yıl isimleri büyük harfle başlasa da genel kullanımda “ocak, şubat…” küçük harfle yazılır.
5. Örnek Cümleler
-
Cümle Başında Büyük Harf
- Doğru: “Bugün evde kitap okuyorum.”
- Yanlış: “bugün evde kitap okuyorum.”
-
Bağlaç Olan -ki
- Doğru: “Zannediyorum ki başarılı olacaksın.”
- Yanlış: “Zannediyorumkibaşarılı olacaksın.”
-
Bağlaç Olan -de
- Doğru: “Ben de seninle gelirim.”
- Yanlış: “Bende seninle gelirim.” (Bu ifade “Bende var” anlamına gelir.)
-
İsim Çekim Eki
- Doğru: “Arabamın kapısı bozuldu.” (ile -ım ekli)
- Yanlış: “Araba mı n kapısı bozuldu.”
6. Kısaca Özet
- Cümleye başlarken ya da noktalama işaretleriyle biten bir ifadenin ardından gelecek ilk sözcüğe büyük harfle başlamanız gerekir.
- Ek kullanırken, anlam kaymasına yol açacak şekilde ayırıp bitiştirme hatalarından kaçının.
- Bağlaç olan “ki, da, de” mutlaka ayrı, durum eki olan -de/-da ise kelimeye bitişik yazılır.
- Özel isimler (kişi, şehir, ülke, kıta, dil vb.) büyük harfle başlar.
Bu temel kurallara dikkat ederek yazdığınız metinler, hem daha anlaşılır hem de kurallara uygun olur.
Cumhurbaşkanlarımızı Araştırıp Yazalım
Cevap:
Aşağıda, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan günümüze kadar görev yapan cumhurbaşkanlarımızın bir kronolojik sıralamasını ve her bir isme dair ayrıntılı bilgileri bulabilirsiniz. Her cumhurbaşkanının kendi dönemi, Türkiye’nin siyasi, toplumsal ve ekonomik gelişimi açısından farklı izler bırakmıştır. Bu kapsamlı açıklamadan sonra, en aşağıda yer alan tabloda özet bir bakış sunulmuştur.
Giriş
Türkiye Cumhuriyeti, 29 Ekim 1923’te Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde kurulduğundan bu yana çeşitli iç ve dış dinamikler yaşamış, zaman içerisinde çok partili siyasi hayata geçmiş, darbelerden ve anayasal değişikliklerden etkilenmiştir. Bu süreçte cumhurbaşkanları, ülkenin en üst makamında yer alarak Türkiye siyasetinde ve uluslararası ilişkilerinde önemli roller üstlenmiştir.
Cumhurbaşkanlığı makamı, devletin başı olması itibarıyla, Türk siyasi kültüründe büyük bir öneme sahiptir. Cumhurbaşkanları, anayasal çerçeve içinde yürütmenin de kilit aktörlerinden biri olmuş ve birçok alanda belirleyici politikaların şekillenmesinde rol almışlardır.
Aşağıdaki bölümlerde, Mustafa Kemal Atatürk’ten başlayarak günümüze kadar görev yapmış tüm cumhurbaşkanlarımız hakkında kapsamlı bilgiler verilecektir. Bu bilgiler arasında görev yılları, ülkenin içinde bulunduğu koşullar, önemli icraatlar ve her bir dönemin toplumsal, ekonomik, siyasi yansımaları yer almaktadır.
1. Mustafa Kemal Atatürk (1923 - 1938)
Hayatı ve Göreve Gelişi
- Görev Süresi: 29 Ekim 1923 - 10 Kasım 1938
- Önemli Detaylar: Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu və ilk cumhurbaşkanıdır.
- Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılmasının ardından İstiklal Mücadelesi’ni başlatan liderdir.
- Kurtuluş Savaşı’nı başarıya ulaştırdıktan sonra Cumhuriyet’i ilan etmiş ve modern Türkiye’nin temellerini atmıştır.
Reformlar ve İcraatlar
- Hukuk Alanında Reformlar: Saltanatın kaldırılması, halifeliğin kaldırılması, Medeni Kanun’un kabulü gibi düzenlemelerle laik bir hukuk sisteminin temeli atılmıştır.
- Eğitim ve Kültür Devrimleri: Latin harflerine geçiş, Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu’nun kurulması ile eğitim ve kültür alanında köklü yenilikler yapmıştır.
- Ekonomik İnkılaplar: Osmanlı Devleti’nden kalan kapitülasyonlar kaldırılmış, yeni sanayileşme politikaları benimsenmiş ve yerli sanayi girişimleri desteklenmiştir.
- Kadın Hakları: Kadınlara seçme-seçilme hakkının tanınması ve toplumsal hayata daha aktif katılımlarının sağlanması konusunda öncü adımlar atılmıştır.
Dönemin Genel Atmosferi
- Ulus Devlet İnşası: Yeni Türkiye’nin temelleri atılarak millî kimlik güçlendirilmiş, laiklik ve milliyetçilik ilkeleri çerçevesinde modern kurumlar oluşturulmuştur.
- Uluslararası İlişkiler: Lozan Antlaşması’nın getirdikleri doğrultusunda sınırlar çizilmiş ve dış politikada “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesi benimsenmiştir.
10 Kasım 1938’de vefat eden Atatürk, ardında büyük bir inkılap mirası ve devrimci bir yönetim anlayışı bırakmıştır.
2. İsmet İnönü (1938 - 1950)
Hayatı ve Göreve Gelişi
- Görev Süresi: 11 Kasım 1938 - 22 Mayıs 1950
- Önemli Detaylar: Mustafa Kemal Atatürk’ün yakın silah arkadaşı, Lozan Barış Antlaşması’nda Türkiye’yi temsil eden baş delegedir.
- Atatürk’ün vefatının hemen ardından TBMM tarafından cumhurbaşkanı seçilmiştir.
Reformlar ve İcraatlar
- İkinci Dünya Savaşı Dönemi (1939-1945): Türkiye’yi savaşın dışında tutma politikası benimsenmiştir. Tarafsız kalmak ülkenin savaş yıkımından korunmasına yardımcı olmuştur.
- Çok Partili Hayata Geçiş: 1946 yılında yapılan seçimlerle çok partili siyasi yaşam başlamıştır. Bu dönemde Demokrat Parti kurulmuş, siyasette yeni bir rekabet ortamı oluşmuştur.
- Ekonomik Sıkıntılar: Savaş döneminin getirdiği kıtlık ve yokluk koşulları ile “Milli Korunma Kanunu” gibi uygulamalar devreye sokulmuş, ancak halk ekonomik zorluklarla karşı karşıya kalmıştır.
Dönemin Genel Atmosferi
- Savaşın Gölgesinde Dış Politika: Savaş yıllarında Türkiye’nin tarafsız kalması, diplomatik denge siyasetiyle mümkün olmuştur.
- İç Siyasette Değişim: Tek partili dönemin sonuna yaklaşılırken millî şef dönemi olarak da adlandırılan bu süreç, 1950 seçimleri sonrası yerini Demokrat Parti iktidarına bırakmıştır.
İnönü, 1950 seçimlerinde CHP’nin kaybetmesiyle görevini Celal Bayar’a devretmiş ve Türk siyasi tarihinde önemli bir kilometre taşı olan çok partili hayatı kalıcı olarak yerleştirmiştir.
3. Celal Bayar (1950 - 1960)
Hayatı ve Göreve Gelişi
- Görev Süresi: 22 Mayıs 1950 - 27 Mayıs 1960
- Önemli Detaylar: Demokrat Parti’nin kurucularındandır. Adnan Menderes başbakanlığında çalışmıştır.
Reformlar ve İcraatlar
- Ekonomik Politika: Serbest piyasa ekonomisine yönelik adımlar atılmış, yabancı sermaye teşvik edilmiş, Marshall Planı doğrultusunda kalkınma projelerine girişilmiştir.
- Kırsal Kesim ve Tarımın Geliştirilmesi: Tarım sektöründe makineleşme artmış, yol yapım çalışmaları hızlanmıştır (özellikle karayolları).
- Demokrasi ve Özgürlükler: Başlangıçta özgürlüklerin genişlediği bir dönem olarak görülse de, ilerleyen yıllarda basın özgürlüğü ve muhalefet üzerindeki baskılar artmıştır.
Dönemin Genel Atmosferi
- 27 Mayıs 1960 Darbesi: Bu dönemin sonunda gerçekleşen askerî darbe sonucunda Celal Bayar görevden alınmıştır. Demokrat Parti yönetimi yargılanmış, Bayar hapis cezasına çarptırılmış ancak daha sonra affedilmiştir.
- Siyasal Çalkantı: Demokrat Parti’nin halk nezdindeki popülaritesine karşın parti içindeki politikalar, muhalefetle yaşanan gerginlikler ve ekonomik sıkıntılar dönemin sonunu getirmiştir.
Celal Bayar’ın cumhurbaşkanlığı dönemi, Türkiye’nin çok partili parlamenter sistemdeki ilk sivil yönetimi olarak hatırlanır.
4. Cemal Gürsel (1960 - 1966)
Hayatı ve Göreve Gelişi
- Görev Süresi: 27 Mayıs 1960 - 2 Şubat 1966
- 27 Mayıs Darbesi’nin ardından oluşturulan Milli Birlik Komitesi’nin desteğiyle devlet başkanlığı görevine getirilmiştir; 1961 Anayasası ile cumhurbaşkanlığına seçilmiştir.
Reformlar ve İcraatlar
- 1961 Anayasası: Daha özgürlükçü ve demokratik unsurlar içeren 1961 Anayasası yürürlüğe girmiştir. Sosyal haklarda genişlemeler getirmiş ve parlamenter sistemi güçlendirmiştir.
- Siyasi İstikrar Arayışı: Darbeden sonra ülkedeki siyasi atmosferi yumuşatmaya çalışmış, süreci sivil yönetime devretmede önemli rol oynamıştır.
Dönemin Genel Atmosferi
- Lincoln’dan Etkilenen Bir Anayasa: 1961 Anayasası, güçler ayrılığı ilkesini kuvvetlendirmiş, temel hak ve özgürlükleri genişletmiş, anayasal kurumları geliştirmiştir (ör. Anayasa Mahkemesi).
- Toplumsal Etki: Cemal Gürsel, askerin müdahalesi sonrasında kısmen yumuşama politikalarının uygulayıcısı olmuş, ülkenin tekrar çok partili hayata dönmesine öncülük etmiştir.
Görevi sırasında sağlık sorunları yaşayan Gürsel, 2 Şubat 1966’da görevini bırakmak zorunda kalmıştır.
5. Cevdet Sunay (1966 - 1973)
Hayatı ve Göreve Gelişi
- Görev Süresi: 28 Mart 1966 - 28 Mart 1973
- Genelkurmay Başkanlığı görevinden sonra cumhurbaşkanı seçilmiştir.
Reformlar ve İcraatlar
- Siyasi Gelişmeler: 1960 darbesinin ardından kurulan düzende, 1968 kuşağının toplumsal hareketliliği, öğrenci hareketleri ve fikir kulüpleri önemli yer tutmuştur. Sunay ise bu dönemde daha sakin bir üslup benimsemiş, ancak istikrarsızlık yaşayan koalisyon hükümetleriyle karşı karşıya kalmıştır.
- Ekonomik Anlamda Büyüme ve Kriz Arası: 1960’ların sonları ve 1970’lerin başlarında sanayileşme çabası sürmüş, ancak 1973’e doğru ekonomik sıkıntılar belirginleşmeye başlamıştır.
- 1969 Seçimleri: Adalet Partisi ve Cumhuriyet Halk Partisi arasındaki çekişmenin sürdüğü bir dönemde toplum siyasi kutuplaşma ve ideolojik çatışmalarla meşgul olmuştur.
Dönemin Genel Atmosferi
- Toplumsal Huzursuzluk: Öğrenci hareketleri, işçi grevleri ve sağ-sol çatışmaları yükselmiştir.
- Darbe Tehditleri: 12 Mart 1971 muhtırası ile asker, hükümete sert bir uyarıda bulunmuş; sivil yönetim kısmen de olsa baskı altına alınmıştır.
Sunay, görev süresinin dolduğu 1973’te cumhurbaşkanlığını Fahri Korutürk’e devretmiştir.
6. Fahri Korutürk (1973 - 1980)
Hayatı ve Göreve Gelişi
- Görev Süresi: 6 Nisan 1973 - 6 Nisan 1980
- Eski Deniz Kuvvetleri Komutanı olup TBMM’nin seçimiyle cumhurbaşkanlığı görevine getirilmiştir.
Reformlar ve İcraatlar
- Korutürk dönemi, Türkiye’nin siyasi ve ekonomik olarak türbülansa girdiği bir dönemi işaret eder.
- Parlemento içinde koalisyonlar yoğunlaşmış; hükümetler kısa ömürlü olmuştur.
- Kıbrıs Barış Harekâtı (1974), Bülent Ecevit hükümeti döneminde gerçekleştirildi ve bu gelişme Türkiye’nin dış politikasında önemli bir dönüm noktası oldu.
Dönemin Genel Atmosferi
- Ekonomik Sıkıntılar: 1970’lerin sonlarına doğru petrol krizi ve dünya ekonomisindeki daralma, Türkiye’de enflasyon ve döviz krizi olarak kendini göstermiştir.
- Toplumsal Gerilim ve Terör: Sağ-sol çatışmaları iyice derinleşmiş, ülke genelinde şiddet eylemleri artmıştır.
Fahri Korutürk’ün görev süresinin dolduğu 1980’de TBMM yeni cumhurbaşkanını seçememiş ve 12 Eylül 1980 askerî darbesi gerçekleşmiştir.
7. Kenan Evren (1982 - 1989)
Hayatı ve Göreve Gelişi
- Fiili Olarak Göreve Başlama: 12 Eylül 1980 darbesi sonrası “Devlet Başkanı” olarak yönetimi üstlendi.
- Resmî Görev Süresi: 9 Kasım 1982 - 9 Kasım 1989 (1982 Anayasası’nın kabulü sonrasında cumhurbaşkanı olarak göreve başladı).
Reformlar ve İcraatlar
- 1982 Anayasası: Darbe sonrası hazırlanan ve halkoylaması ile kabul edilen anayasa, yürütmenin güçlendiği bir sistemi getirdi. Hak ve özgürlükler, özellikle 1961 Anayasası’na göre kısıtlandı.
- Sıkıyönetim Uygulamaları: Darbenin getirdiği olağanüstü hal koşulları altında siyasi faaliyetler, sendikalar, basın ve birçok sivil toplum faaliyetleri üzerinde baskıcı politikalar uygulanmıştır.
- Ekonomik Uygulamalar: 24 Ocak Kararları doğrultusunda Özal’ın ekonomik liberalizasyon politikaları desteklenmiştir.
Dönemin Genel Atmosferi
- Siyasal Baskılar: Siyaset üzerindeki yasaklar ve parti kapatmaları nedeniyle demokratik süreç yavaş işlemiştir.
- Toplumsal Hayat: İnsan hakları ihlalleri, gözaltılar, yargılamalar ve idam cezalarıyla anılan zorlu bir dönem yaşanmıştır.
- Geçiş Süreci: 1983 seçimleriyle Anavatan Partisi kurucusu Turgut Özal başbakan oldu; Kenan Evren ise cumhurbaşkanı unvanını korudu.
1989’da görev süresi dolan Evren, makamını Turgut Özal’a devretmiştir.
8. Turgut Özal (1989 - 1993)
Hayatı ve Göreve Gelişi
- Görev Süresi: 9 Kasım 1989 - 17 Nisan 1993
- Anavatan Partisi (ANAP) kurucusu ve eski başbakan olarak, TBMM tarafından cumhurbaşkanı seçilmiştir.
Reformlar ve İcraatlar
- Ekonomik Liberalizasyon: 1980’lerde başbakanlığı döneminde başlattığı serbest piyasa reformlarına cumhurbaşkanlığı döneminde de devam etti. İhracat odaklı büyüme modeli benimsendi; özel sektörün önemi arttı.
- Dış Politika: Soğuk Savaş’ın sonuna denk gelen dönemde Türkiye’nin Batı ile bütünleşme çabaları hızlandı, Avrupa Birliği’ne tam üyelik başvurusu yapıldı (1987). Körfez Savaşı (1991) sırasında ABD ile yakın ilişkiler geliştirdi.
- Demokratik Açılımlar: Kısmen demokratikleşme hamleleri görülmüş olsa da özellikle siyasi partiler üzerindeki bazı yasakların kalkması, Kürt meselesine dair ilk açılımlar gibi konular döneme damgasını vurmuştur.
Dönemin Genel Atmosferi
- Ekonomik Büyüme ve Toplumsal Dönüşüm: İhracatın artması, serbest piyasa koşulları ve dış yatırımların ülkeye girmesi gibi faktörler sayesinde yeni bir orta sınıf yükselişi gözlenmiştir.
- Kültürel Değişim: Televizyon ve medya sektörünün gelişmesi, özel televizyon kanallarının açılması ile toplumsal ve kültürel yaşamda canlılık meydana gelmiştir.
- Vefatı: 17 Nisan 1993’te ani bir kalp rahatsızlığı sonucu vefat etmesi ülkeyi derin bir üzüntüye boğmuştur.
9. Süleyman Demirel (1993 - 2000)
Hayatı ve Göreve Gelişi
- Görev Süresi: 16 Mayıs 1993 - 16 Mayıs 2000
- Adalet Partisi (AP) ve Doğru Yol Partisi (DYP) geleneklerinden gelen; uzun süre başbakanlık yapmış olan Demirel, 1993 yılında TBMM’nin seçimiyle cumhurbaşkanlığı makamına oturmuştur.
Reformlar ve İcraatlar
- Koalisyon Hükümetleri Dönemi: 1990’lar boyunca Türkiye’de koalisyonlar hâkim olmuş, Demirel cumhurbaşkanı olarak sık sık siyasi partiler arasında arabuluculuk yapmıştır.
- Köklü Sorunlar ve Krizler: Terör olayları, PKK ile çatışmalar, 28 Şubat süreci gibi iç siyasi gerilimler Demirel’in cumhurbaşkanlığına damgasını vurmuştur.
- Ekonomik Alanda Dalgalanmalar: 1994 ekonomik krizi, yüksek enflasyon, dış borç artışı gibi sorunlar, bu dönemde ülke ekonomisine yön vermiştir.
Dönemin Genel Atmosferi
- 28 Şubat Süreci (1997): Askerin post-modern darbe olarak isimlendirilen müdahalesi, dönemin Refah-Yol hükümetini istifaya zorlamış, sivil-asker ilişkilerinde gerginlik yaratmıştır.
- Avrupa Birliği ile Yakınlaşma: Gümrük Birliği Anlaşması (1995) bu dönemde imzalanmıştır. Türkiye-AB ilişkilerinde önemli bir adım oluştursa da, tam üyelik sürecinde ilerleme sınırlı kalmıştır.
Süresi 2000 yılında dolan Demirel, görevi Abdullah Gül’ün seçilmesinden önceki süreçte devretti. Fakat doğrudan Ahmet Necdet Sezer’e devretti çünkü 2000’de cumhurbaşkanlığına o seçilmiştir.
10. Ahmet Necdet Sezer (2000 - 2007)
Hayatı ve Göreve Gelişi
- Görev Süresi: 16 Mayıs 2000 - 28 Ağustos 2007
- Anayasa Mahkemesi Başkanı iken TBMM’de siyasi partilerin uzlaşmasıyla cumhurbaşkanı seçilmiştir.
Reformlar ve İcraatlar
- Hukuk Kökenli Cumhurbaşkanı: Yargı kökenli olması dolayısıyla hukuk devleti, Anayasa’nın üstünlüğü ve laiklik kavramları üzerinde titizlikle durmuştur.
- Siyasi Gerginlikler: 2001 ekonomik krizi, Kasım 2002 seçimleri ve AK Parti’nin tek başına iktidara gelişi gibi gelişmeler bu dönemde yaşanmıştır.
- Yasal Uyum Süreci: AB uyum yasaları, çeşitli reform paketleri, insan hakları ve demokratikleşme çabaları bu dönemde hız kazanmıştır.
Dönemin Genel Atmosferi
- Ekonomik Kriz ve İyileşme: 2001 krizi sonrasında uygulanan ekonomik program ve Kemal Derviş reformları ile ekonomide toparlanma süreci başlamış, enflasyon düşüş eğilimine girmiştir.
- Görev Süresi Sonu ve Polemikler: Sezer, icraatlarında bazen hükümet ile ters düştüğü konular nedeniyle gündem olmuştur. Örneğin bakanlar kurulu kararlarını veto etmesi veya anayasal konulardaki hassasiyeti birçok kez tartışma yaratmıştır.
Görev süresi 2007’de dolan Sezer, koltuğunu Abdullah Gül’e devretmiştir.
11. Abdullah Gül (2007 - 2014)
Hayatı ve Göreve Gelişi
- Görev Süresi: 28 Ağustos 2007 - 28 Ağustos 2014
- AK Parti kurucularından, daha önce başbakanlık ve dışişleri bakanlığı yapmış olan Gül, TBMM’de 11. cumhurbaşkanı olarak seçilmiştir.
Reformlar ve İcraatlar
- Demokratik Açılımlar: Kürt açılımı, Alevi çalıştayları gibi toplumsal barışa yönelik projeler gündeme gelmiş, ancak sonuçları sınırlı kalmıştır.
- AB İlişkileri: Müzakere sürecinde ilerleme kaydedilmeye çalışılmış, ancak Avrupa Birliği ile olan ilişkilerde zaman zaman duraklamalar yaşanmıştır.
- Dış Politikadaki Önemli Ziyaretler: Ermenistan açılımı kapsamında “futbol diplomasisi” ve bölgesel barış çabaları dikkat çekmiştir.
Dönemin Genel Atmosferi
- 2010 Referandumu: Anayasa değişiklikleri ile yargı ve HSYK’da yapılan düzenlemeler ülkede tartışmalara yol açmıştır.
- İç Gerginlikler: Hükümet-Cemaat geriliminin ilk işaretleri, Gezi Parkı olaylarının (2013) doğurduğu toplumsal protestolar gibi gelişmeler bu döneme denk gelir.
Abdullah Gül’ün görev süresi yedi yıl olarak belirlenmiş ve 2014’te yeni cumhurbaşkanı seçimi yapılmıştır.
12. Recep Tayyip Erdoğan (2014 - Günümüz)
Hayatı ve Göreve Gelişi
- Görev Süresi: 28 Ağustos 2014 - …
- 2014 seçimlerinde Türkiye’de ilk kez halk oylaması ile cumhurbaşkanı seçilmiştir (daha önce Başbakanlık yapmıştır). 2018 seçimlerini de kazanarak görevine devam etmektedir.
Reformlar ve İcraatlar
- Başkanlık Sistemi’ne Geçiş: 16 Nisan 2017 Referandumu ile kabul edilen Anayasa değişiklikleri sonrasında yürütme yetkileri cumhurbaşkanında toplanmış, parlamenter sistemden “Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi”ne geçilmiştir.
- Mega Projeler ve Altyapı Yatırımları: İstanbul Havalimanı, şehir hastaneleri, hızlı tren ağları gibi büyük yatırım projeleri hayata geçirilmiştir.
- Dış Politika: Suriye iç savaşı, mülteci akını, Doğu Akdeniz gerilimleri, NATO ilişkileri ve ABD-Rusya arasında denge siyasetini korumaya yönelik bir çaba söz konusudur.
- İç Gelişmeler: 15 Temmuz 2016 darbe girişimi bastırılmış, OHAL ilan edilmiş ve FETÖ terör örgütü ile mücadelenin hızlandığı bir süreç yaşanmıştır.
Dönemin Genel Atmosferi
- Ekonomik Gelişmeler: Dalgalı bir ekonomik seyir sürmektedir; enflasyon, kur baskıları ve büyüme hızındaki değişiklikler dönemsel olarak farklılık gösterebilmektedir.
- Toplumsal Tartışmalar: Yeni sistemin denge-denetleme mekanizmaları, basın özgürlüğü ve yargı bağımsızlığı gibi konular gündemde yer almaktadır.
Recep Tayyip Erdoğan hâlen görevini sürdürmektedir ve Türkiye Cumhuriyeti’nin en uzun süreli manière devlet yönetiminde bulunmuş liderlerinden biri konumundadır.
Özet Tablo
Aşağıdaki tablo, cumhurbaşkanlarımızın görev yıllarını ve öne çıkan özelliklerini kısaca özetler:
| Cumhurbaşkanı | Görev Yılları | Öne Çıkan Özellikler |
|---|---|---|
| Mustafa Kemal Atatürk | 1923 - 1938 | Cumhuriyet’in kurucusu, kapsamlı inkılaplar; eğitim, hukuk ve toplumsal dönüşüm yoluyla modern Türkiye’nin temellerini attı. |
| İsmet İnönü | 1938 - 1950 | Çok partili hayata geçiş, İkinci Dünya Savaşı’nda tarafsızlık politikası, CHP’nin “Millî Şef” dönemi. |
| Celal Bayar | 1950 - 1960 | Demokrat Parti reformları, ekonomik özgürlükler, 27 Mayıs darbesiyle görevden alındı. |
| Cemal Gürsel | 1960 - 1966 | 27 Mayıs darbesi sonrası devlet başkanlığı, 1961 Anayasası’nın kabulü, sivil yönetime dönüş süreci. |
| Cevdet Sunay | 1966 - 1973 | Öğrenci hareketlerinin ve koalisyon hükümetlerinin yoğun yaşandığı dönem, 12 Mart muhtırası (1971). |
| Fahri Korutürk | 1973 - 1980 | Kıbrıs Barış Harekâtı, koalisyon hükümetleri dönemi, artan sağ-sol çatışmaları. |
| Kenan Evren | 1982 - 1989 | 12 Eylül darbesi lideri, 1982 Anayasası, sıkıyönetim uygulamaları, baskıcı politikalar. |
| Turgut Özal | 1989 - 1993 | Liberal ekonomik politikalar, ihracat odaklı büyüme, AB ile yakınlaşma, ani ölümüyle ülkeye büyük şok yaşattı. |
| Süleyman Demirel | 1993 - 2000 | Koalisyon hükümetleri dönemi, 28 Şubat süreci, yüksek enflasyon ve siyasi çalkantılar. |
| Ahmet Necdet Sezer | 2000 - 2007 | Eski Anayasa Mahkemesi Başkanı, 2001 ekonomik krizi, AB uyum yasaları, hukuk devleti vurgusu. |
| Abdullah Gül | 2007 - 2014 | AK Parti kökenli, AB müzakere süreci, demokratik açılım çabaları, 2010 referandumu ve dış politikada farklı girişimler. |
| Recep Tayyip Erdoğan | 2014 - Günümüz | Halk tarafından seçilen ilk cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçiş, dış politikada bölgesel güç olma çabası ve büyük altyapı projeleri. |
Kapsamlı Değerlendirme ve Sonuç
Türkiye Cumhuriyeti’nde cumhurbaşkanlığı makamı, kuruluşundan bugüne kadar çeşitli şekillerde evrim geçirmiştir. İlk dönemlerde sembolik sayılabilecek bir konuma sahipken zaman içerisinde yetkileri artmış, özellikle son Anayasa değişiklikleriyle yürütme erkinin büyük kısmını elinde tutar hale gelmiştir. Bu da parlamenter sistemden, “Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi” olarak isimlendirilen yeni bir modele geçişi beraberinde getirmiştir.
Cumhurbaşkanlığı, 100 yıllık cumhuriyet tarihinde farklı askerî müdahaleler, koalisyon dönemleri, tek parti iktidarları, ekonomik krizler, dış politika atılımları gibi çok yönlü siyasi ve toplumsal olaylardan etkilenmiştir. Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü’nün inkılap ve erken cumhuriyet dönemi, Celal Bayar’ın çok partili demokratik başlangıcı, Cemal Gürsel’in darbe sonrası düzeni, Cevdet Sunay ve Fahri Korutürk’ün çalkantılı 1960-70’li yılları, Kenan Evren’in 12 Eylül sonrası baskıcı dönemi, Turgut Özal’ın liberal reformları, Süleyman Demirel’in koalisyonlar ve 28 Şubat süreci, Ahmet Necdet Sezer’in hukukçu kimliği, Abdullah Gül’ün AB odaklı siyaseti, Recep Tayyip Erdoğan’ın başkanlık sistemine geçişi barındıran süreçleri, Türkiye’nin devlet başkanlığı makamının ne kadar dinamik bir mekanizma olduğunu gösterir.
Her bir cumhurbaşkanı, Türkiye’nin hem iç politik düzeninde hem de uluslararası arenada farklı bir imaj ve politika izlenimi yaratmıştır. Tarihsel perspektifle bakıldığında; inkılap ve modernleşme hareketlerinden çok partili demokrasiye, darbelerle kesintiye uğramış parlamenter düzenden yeni Anayasa değişiklikleriyle güçlendirilmiş yürütmeye kadar pek çok dönüşüm yaşanmıştır. Günümüzde ise Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi altında Türkiye, sosyal ve ekonomik açıdan küresel gelişmelere uyum sağlamaya çalışırken aynı zamanda iç siyasi gerilimleri yönetmeyi hedeflemektedir.
Bu süreçleri öğrenmek, geçmişi anlamanın yanı sıra güncel siyaseti ve gelecekteki gelişmeleri daha iyi analiz etmeyi mümkün kılar. Cumhurbaşkanlarının hayat hikâyeleri, döneme damgasını vuran olaylar, reformlar ve krizler; Türkiye’nin siyasi kültürünü, devlet yapısını ve toplumun dönüşümünü yakından yansıtır. Tarih boyunca yaşanan inişler ve çıkışlar, cumhurbaşkanlığı makamının önemini, yeri geldiğinde ülkenin kaderini hangi ölçüde etkileyebildiğini açıkça göstermektedir.
Kısaca özetlemek gerekirse;
- Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü, cumhuriyeti kuran ve savaş şartlarından çıkmış bir ülkeyi modern sistemlere kavuşturan devrimci liderler oldular.
- Celal Bayar, ilk sivil cumhurbaşkanı olarak demokratik çok partili hayatın kalıcı şekilde yerleştiği bir dönemin sembolü oldu.
- Cemal Gürsel, Cevdet Sunay ve Fahri Korutürk, darbe ve muhtıralarla kesintiye uğrayan parlamenter sistemi yeniden oturtmaya çalışırken, Türkiye’yi koalisyonlar ve toplumsal çatışmalar döneminde yönetti.
- Kenan Evren, askeri darbe sonrası hazırlanan 1982 Anayasası ile Türkiye’nin siyasi yaşamını uzun yıllar etkileyecek bir hukuki zemini oluşturdu.
- Turgut Özal, liberal ekonomi ve dışa açılma politikalarıyla Türkiye’nin ekonomik ve toplumsal yapısını dönüştürdü.
- Süleyman Demirel, koalisyon dönemlerinin ortasında hem İç Anadolu çiftçisi kimliğiyle hem de tecrübeli bir siyasetçi olarak arabulucu rolü üstlendi.
- Ahmet Necdet Sezer, yargı kökenli cumhurbaşkanı olarak hukukun üstünlüğünü korumayı öncelikli ilke edindi.
- Abdullah Gül, dış politika ve AB müzakereleri bağlamında Türkiye’yi küresel ve bölgesel düzeyde aktif tutmaya çalışan bir çizgi izledi.
- Recep Tayyip Erdoğan, ilk defa halk tarafından seçilmiş cumhurbaşkanı olarak parlamenter sistemden, cumhurbaşkanlığı sistemine geçişin mimarı oldu.
Günümüzde de bu makam, hem ülkenin hem de milletin birliğini temsil eden, uluslararası platformlarda Türkiye’nin devlet başkanı sıfatıyla söz söyleyen ve icra görevinde belirleyici yetkileri bulunan bir pozisyondur. Her cumhurbaşkanının dönemi, farklı siyasi ve toplumsal koşulların yansıması olarak tarihe geçmiştir.