!Screenshot_2025-03-21-02-20-48-857_com.google.android.apps.docs|225x500 [Link Silindi]
Bu durumun nedenini açıklayınız?
Cevap:
Cam şişe ve plastik şişe içlerinde aynı miktarda su bulundursa bile, cam şişenin toplam kütlesi (camın kendisi + su) plastik şişeden daha fazla olabilir. Kütle arttıkça, ağırlık (kütle·yerçekimi ivmesi) da artar. Ağırlık arttığı zaman, aynı taban alanına etki eden basınç da artar. Basınç, P = \frac{F}{A} bağıntısıyla ifade edilir. Burada F, cismin ağırlığı (kuvvet) ve A ise cismin yere temas eden taban alanıdır. Eğer cam şişenin taban alanı plastik şişeyle aynı veya daha küçükse, cam şişenin yere uyguladığı basınç daha yüksek olur. Bu nedenle yere konulan keçe veya benzeri malzemede farklı derecede çökmeler/izler oluşabilir ya da bir şişe diğerine göre daha belirgin bir etki gösterir.
Aynı prensiple, eğer plastik şişe daha hafif malzemeden üretildiği için toplam kütlesi daha azsa ve/veya taban alanı görece daha genişse, uyguladığı basınç da cam şişeye kıyasla daha düşük görünür. Dolayısıyla basınç farkı, cam şişe ile plastik şişe arasındaki malzeme ağırlığı, duvar kalınlığı ve taban alanı farklılıklarından kaynaklanır.
Buna göre yarışı hangi öğrenci kazanır? Nedenini açıklayınız?
Sorunun ikinci kısmında ise Berkay ile Begüm, ağzına kadar su dolu balonları ters çevirip suyu boşaltmaya çalışmaktadır. Biri uzun pipet (Berkay), diğeri ise kısa pipet (Begüm) kullanmaktadır. Suyun akabilmesi için şişenin içine (ya da balonun içine) hava girmesi gerekir. Hava, pipet yoluyla içeri gireceği için:
-
Pipet Boyu ve Hava Akışı:
- Kısa pipette hava akışı genellikle daha rahat gerçekleşir.
- Uzun pipette ise hava, daha uzun bir yol kat etmek zorunda olduğu için ve boru içindeki sürtünme etkisi de bir miktar fazla olacağından, hava akışı nispeten daha yavaş olabilir.
-
Boşalmanın Hızı:
- İçeri giren hava hızı arttıkça, şişe ya da balondan dışarı çıkan suyun hızı da artar.
- Havanın hızlı giremediği durumlarda su akışı kesik kesik veya daha yavaş olur.
Dolayısıyla kısa pipet tercih eden Begüm, suyu daha hızlı boşaltarak yarışı muhtemelen önce tamamlar.
Özet Tablo
| Durum | Sebep | Sonuç |
|---|---|---|
| Cam Şişe – Plastik Şişe Karşılaştırması | Cam şişenin kendi kütlesi + suyun kütlesi plastik şişeden fazla olabilir; taban alanı eşit veya küçük olduğunda basınç artar. | Cam şişe zemine daha fazla basınç uygular, bu da keçe vb. malzemede daha belirgin iz bırakır. |
| Uzun Pipet – Kısa Pipet Karşılaştırması | Kısa pipette hava akışı daha hızlı, uzun pipette sürtünme ve yol uzadığı için hava akışı daha yavaş. | Kısa pipetle (Begüm) su daha hızlı boşalır, yarışı kazanan Begüm olur. |
Kısaca Özet:
• Cam şişe, plastik şişeden genellikle daha ağır olduğu için daha büyük basınç uygular.
• Kısa pipetle şişe içi hava girişi daha hızlı sağlanacağından su boşaltma yarışı da daha hızlı olur.