(Sahne Açılır. Okulun tiyatro kulübü odası… Her yerde kostümler, boya kutuları ve dekor parçaları vardır. Fikri elindeki senaryo kâğıtlarıyla odanın içinde telaşla dönmektedir. Jale ise sakin bir şekilde elindeki fırçayla ahşap bir ağaç dekorunu boyamaktadır.)
Fikri - (Ellerini iki yana açar.) 2027-2028 eğitim dönemi tiyatro gösterimizin başlamasına sadece iki saat kaldı. Dekorlar henüz kurumadı, kostümler ütüsüz, başrol oyuncumuz ortalıkta yok…
Jale - (Fırçayı kutuya bırakır, Fikri’ye doğru dönerek sakin bir sesle konuşur.) Sakin ol Fikri! Her şeyi zamanında yetiştireceğiz; oyuncular yerini alacak, seyirciler yerlerine oturacak. Hem yönetmenimiz dün kulis odasında şöyle güzel bir şiir okudu: "Sahne boş değil (1 Orada nice yürekler çarpar (1 Sahneyi sahne yapan (1 Dekorlar değil insanlar.
Fikri - (Derin bir nefes alır.) Haklısın aslında… Ben sadece ekibimizin -ilk günden beri emek veren o güzel oyuncuların- sahnesinin kusursuz olmasını istiyorum.
Jale - (Gülümseyerek) Biliyorum. Bak, başrol oyuncumuz da kapıda göründü işte!
Fikri - (Kapıya bakıp sevinçle bağırır.) Ah, nihayet geldin!
Bu metindeki noktalama işaretleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Yay ayraç; tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak ve göstermek için kullanılmıştır.
B) Üç nokta, benzer örneklerin devam ettiğini göstermek için kullanılmıştır.
C) Ünlem işareti; sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin sonunda kullanılmıştır.
D) Tırnak işareti, özel olarak vurgulanmak istenen sözleri göstermek için kullanılmıştır.
Metindeki Noktalama İşaretlerinin Görevleri ve Kullanım Amaçları
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Noktalama işaretleri Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre metindeki anlamsal ve yapısal işlevlerine göre değerlendirilir. Alıntı sözler tırnak içinde verilirken, tamamlanmamış/yüklemi bulunmayan ifadelerin veya sözün kesildiği durumların sonuna üç nokta getirilir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Metinde geçen noktalama işaretlerinin işlevleri incelendiğinde:
- A) Yay ayraç:
(Ellerini iki yana açar.),(Derin bir nefes alır.),(Gülümseyerek)ve(Kapıya bakıp sevinçle bağırır.)kullanımları tiyatro metinlerinde konuşanın jest, mimik ve hareketlerini belirtmek için doğru bir şekilde kullanılmıştır. - B) Üç nokta: Metinde yer alan
"Okulun tiyatro kulübü odası...","ortalıkta yok..."ve"Haklısın aslında..."kullanımları, anlatımı tamamlanmamış (eksiltili) cümleleri veya sözün okuyucunun zihnine bırakılarak kesildiğini belirtmek amacıyla kullanılmıştır; metinde ardı ardına sıralanan tür/benzer örneklerin sürdüğünü (vb.anlamında) göstermek amacıyla kullanılmamıştır. - C) Ünlem işareti:
Sakin ol Fikri!,...göründü işte!veAh, nihayet geldin!ifadelerinde korku, uyarı, telaş ve sevinç gibi güçlü duyguları belirtmek amacıyla doğru kullanılmıştır. - D) Tırnak işareti: Metinde şiirden aktarılan mısralar doğrudan alıntı olarak verilmiştir. Bununla birlikte, metin düzeyinde asıl açık çelişki üç noktanın benzer örnekleri sürdürme işlevinde bulunmayışıdır.
CEVAP: B) Üç nokta, benzer örneklerin devam ettiğini göstermek için kullanılmıştır.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Üç noktanın “benzer örneklerin devamı” işlevi, yalnızca birbiri ardına sıralanan örneklerden sonra (örneğin: Pazardan elma, armut, erik… aldık.) kullanılır. Yüklemi olmayan ya da susma bildiren durumlarda ise “eksiltili cümle” görevi üstlenir. Bu ayrım LGS ve TYT sorularında sıkça çeldirici olarak karşımıza çıkar.