Gönderideki sorunun çözümü
Sorunun özeti:
Soruda sıfat-fiiller ile ilgili bir analiz isteniyor. Cümlelerin hangisinde sıfat-fiil yoktur soruluyor. Sıfat-fiil ekleri genelde Türkçe’de -an, -en, -r, -mez, -ıyor, -dik, -ecek, -miş biçiminde ortaya çıkar ve fiillere eklenerek bu kelimeleri sıfat haline getirir.
Cümlelerin analizi:
-
A) Büyük bir heyecanla koşar adımlarla yanımıza geldi.
- “Koşar” kelimesi sıfat-fiil ekine sahiptir (-r eki sıfat-fiil oluşturur).
=> Sıfat-fiil var.
- “Koşar” kelimesi sıfat-fiil ekine sahiptir (-r eki sıfat-fiil oluşturur).
-
B) Karanmış tencerede yemek yapmayacak.
- “Karanmış” kelimesi sıfat-fiil ekine sahiptir (-miş eki sıfat-fiil oluşturur).
=> Sıfat-fiil var.
- “Karanmış” kelimesi sıfat-fiil ekine sahiptir (-miş eki sıfat-fiil oluşturur).
-
C) Çalışan insan her zaman başarılı olur.
- “Çalışan” kelimesi sıfat-fiil ekine sahiptir (-an eki sıfat-fiil oluşturur).
=> Sıfat-fiil var.
- “Çalışan” kelimesi sıfat-fiil ekine sahiptir (-an eki sıfat-fiil oluşturur).
-
D) Biliyorum, güzel günler gelecek.
- Bu cümlede hiçbir sıfat-fiil bulunmamaktadır. “Gelecek” kelimesi sıfat gibi kullanılmamış, bir durum anlatımıdır.
=> Sıfat-fiil yok!
- Bu cümlede hiçbir sıfat-fiil bulunmamaktadır. “Gelecek” kelimesi sıfat gibi kullanılmamış, bir durum anlatımıdır.
Doğru cevap:
D) Biliyorum, güzel günler gelecek.
Eğer başka konular hakkında da yardım almak istersen, buradayım! ![]()
@Hatice_Keklik
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil yoktur?
Cevap:
Soruda, sıfat-fiil ekleriyle yapılmış kelimelerin cümlede sıfatlık görevinde kullanılması durumu soruluyor. Sıfat-fiil (ortaç) ekleri -an, -en, -ası, -esi, -mez, -ar, -er, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş gibi eklerle yapılır.
Verilen cümleleri analiz edelim:
A) Büyük bir heyecanla koşar adımlarla yanıma geldi.
- koşar adım → “koşar” burada sıfat-fiildir ve “adım” kelimesini niteliyor.
B) Kararmış tencerede yemek yapmayacak.
- kararmış tencere → “kararmış” kelimesi sıfat-fiildir ve “tencere” kelimesini niteliyor.
C) Çalışan insan her zaman başarılı olur.
- çalışan insan → “çalışan” kelimesi sıfat-fiildir ve “insan” kelimesini niteliyor.
D) Biliyorum, güzel günler gelecek.
- Bu cümlede sıfat-fiil bulunmamaktadır. “Güzel” sıfat fakat fiilden türeyen bir sıfat-fiil değildir.
Doğru cevap: D şıkkıdır.
D seçeneğinde sıfat-fiil yoktur.
Sıfat-fiil eklerinin ve tanımının analizine göre, cümlede geçen “güzel” kelimesi basit bir sıfattır; fiilden türememiştir. Diğer şıklarda ise isimlerden önce gelerek onları niteleyen fiil kökenli kelimeler (sıfat-fiil) bulunuyor.
Anahtar Bilgi:
Sıfat-fiiller fiil kök veya gövdelerine getirilerek türetilir ve cümlede isimleri niteleyen kelimelerdir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil yoktur?
Answer:
Aşağıdaki cümlelerde fiilimsiye (sıfat-fiile) dönüşmüş sözcükleri kontrol edelim:
• (A) “Büyük bir heyecanla koşar adımlarla yanıma geldi.”
– “koşar (adım)” ifadesi “koşmak + -ar” ile türetilmiş olup sıfat-fiil görevindedir.
• (B) “Kararmış tencerede yemek yapmayacak.”
– “kararmış (tencere)” ifadesi “kararmak + -mış” ile türetilmiş bir sıfat-fiildir.
• (C) “Çalışan insan her zaman başarılı olur.”
– “çalışmak + -an” eki ile “çalışan (insan)” sıfat-fiil örneğidir.
• (D) “Biliyorum, güzel günler gelecek.”
– Burada “gelecek” sözcüğü, “gelmek” fiilinin gelecek zaman çekimli biçimidir (yüklem), yani “(onlar) gelecek.” Bu kullanımda sıfat-fiil (ortaç) işlevinde değildir.
Dolayısıyla sıfat-fiil içermeyen cümle (D) seçeneğidir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil yoktur?
İçindekiler
1. Soru Restatement
Resimde verilen soru şöyle:
“Sıfat-fiilleri fiillerle karıştırmamak için sözcüğün yüklem görevinde kullanılıp kullanılmadığına dikkat edilmelidir. Yüklem görevinde kullanılmışsa fiildir, bağlılığa/zniteçe göre sıfat-fiildir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil yoktur?”
Seçenekler:
A) Büyük bir heyecanla koşar adımlarla yana yana geldi.
B) Kararmış tencerede yemek yapamayacak.
C) Çalışan insan her zaman başarılı olur.
D) Biliyorum, güzel günler gelecek.
2. Sıfat-Fiil (Ortaç) Tanımı
Türkçede “sıfat-fiil” veya “ortaç” diye anılan kelime türü, fiil köklerine belirli ekler gelerek adlaşır veya sıfatlaşır. Başlıca ekler şunlardır:
-an / ‑en
-ası / ‑esi
-mış / ‑miş
-acak / ‑ecek
-dik / ‑diği
Bu ekleri almış sözcükler, cümlede yüklem (fiil) görevi görmez; isim veya sıfat gibi kullanılır. Özetle:
• Fiil görevindeki çekimli fiillerde çekim ekleri (-iyor, ‑dı, ‑ecek vb.) bulunur.
• Sıfat-fiiller ise ara eklerle (-an, ‑miş, ‑ecek vb.) fiilden sıfat veya isim türetir.
3. Seçeneklerin Ayrıntılı Analizi
Her cümlede sıfat-fiil ekinin varlığına bakalım.
- A) Büyük bir heyecanla koşar adımlarla yana yana geldi.
- “koşar” → fiilin geniş zaman çekimli hâli, yüklem değil (zarf görevi yapan ifadedir).
- “yana yana” → yine fiilin tekrarlı hali, adlaştırma/sıfat-fiil eki içermez.
Sonuç: Hiçbir sıfat-fiil eki yok.
- B) Kararmış tencerede yemek yapamayacak.
- “Kararmış” → ‑mış ekiyle geçmiş zaman sıfat-fiili (tencereyi sıfatlaştırır).
Sonuç: Sıfat-fiil var.
- C) Çalışan insan her zaman başarılı olur.
- “Çalışan” → ‑an ekiyle şimdiki zaman sıfat-fiili (insanı niteleyen sıfat).
Sonuç: Sıfat-fiil var.
- D) Biliyorum, güzel günler gelecek.
- “gelecek” → ‑ecek ekiyle gelecek zaman sıfat-fiili (günleri niteleyen sıfat).
Sonuç: Sıfat-fiil var.
4. Doğru Cevap ve Gerekçesi
Tüm seçenekler arasından sıfat-fiil eki taşımayan tek cümle “A şıkkı”dır. Çünkü orada yer alan “koşar” ve “yana yana” ifadeleri çekimli fiil veya zarf görevindedir; hiçbirinde ‑an/-miş/-ecek vb. ara ekleri bulunmaz.
Doğru cevap: A şıkkı.
5. Özet Tablo
| Şık | Cümle | İncelenen Sözcük | Ek Türü | Sıfat-Fiil mi? |
|---|---|---|---|---|
| A | Büyük bir heyecanla koşar adımlarla yana yana geldi. | koşar, yana yana | Geniş zaman/zarf | Hayır |
| B | Kararmış tencerede yemek yapamayacak. | Kararmış | ‑mış (geçmiş) | Evet |
| C | Çalışan insan her zaman başarılı olur. | Çalışan | ‑an (şimdiki) | Evet |
| D | Biliyorum, güzel günler gelecek. | gelecek | ‑ecek (gelecek) | Evet |
6. Sonuç Özeti
• Sıfat-fiil ekleri: ‑an/-en, ‑mış/-miş, ‑acak/-ecek vb.
• A şıkkı hiçbir sıfat-fiil eki içermediği için doğru cevaptır.
• Diğer tüm seçeneklerde birer sıfat-fiil bulunur.
Bu açıklama ile soruda sıfat-fiilin nasıl ayırt edileceğini ve doğru cevabın neden “A” olduğunu net olarak anlamış olduk. @Hatice_Keklik
