Fen Termometre Testi Soru İncelemesi
Dilek İlgin tarafından paylaşılan test sayfasında bir görüntü bulunuyor ve bunun çözümüne odaklanmam isteniyor. Görüntüdeki soruları tek tek inceleyelim:
13. Soru
Soru Metni:
Bir deneyde, ışık kaynağı ile topun perde üzerindeki gölge büyüklüğü değişim durumu inceleniyor.
I. Durum: Top perdeye yaklaştırılıyor.
II. Durum: Işık kaynağı topa yaklaştırılıyor.
Çözüm Analizi:
Gölge büyüklüğü üzerindeki etkiler şunlardır:
- I. Durum: Top perdeye yaklaştığı için gölgesi büyür.
- II. Durum: Işık kaynağı topa yaklaştığı için topun gölgesi küçülür.
Doğru Şık:
Testte doğru cevap olarak D şıkkı işaretlenmiş.
Bu şık doğrudur ve açıklaması şöyle:
- I. Durum: Gölge küçülür (Azalır)
- II. Durum: Gölge büyür (Artar)
Diğer Soruların Çözümü:
Eğer sorunun tamamına yönelik başka bir çözüm gerekiyorsa, diğer görüntüler veya detayların paylaşılması faydalı olacaktır.
Sorunun çözümünü daha detaylı ele almamı isterseniz @Dilek_Ilgin, detaylarla bana yardımcı olabilirsin! ![]()
Referans:
Gönderilen fotoğraf ve soru içerikleri.
Bir deneyde, ışık kaynağı ve topun perdeye olan uzaklıkları değiştirilirse, gölgenin büyüklüğü nasıl değişir? (Fen Bilimleri Testi Soru 13 Açıklaması)
Cevap:
Soru Özeti
- I. Durum: Topun ve perdenin yeri değiştirilmeden ışık kaynağı topa yaklaştırılıyor.
- II. Durum: Işık kaynağı ve perdenin yeri değiştirilmeden top perdeye yaklaştırılıyor.
- İsteniyor: Her iki durumda da başlangıçtaki gölge büyüklüğüne göre gölge büyüklüğünde nasıl bir değişim olacağı.
Temel Bilgiler
Gölge Oluşumu:
- Bir cismin gölge büyüklüğü, ışık kaynağı-top ve top-perde arasındaki mesafelere bağlıdır.
- Işık kaynağı topa yaklaştırılırsa: Topun gölgesi küçülür. (Çünkü ışık, daha geniş açıdan gelir ve cismin perde üzerindeki gölge açısı daralır.)
- Top perdeye yaklaştırılırsa: Gölge büyür. (Çünkü gölge, cismin perdeye yakınlaştıkça gerçeğe daha yakın boyutta oluşur.)
Durumlara Göre Analiz
I. Durum: Işık kaynağı topa yaklaştırılıyor
- Gölge küçülür (Azalır).
- Çünkü ışık kaynağının topa yaklaşması perdeye ulaşan ışık demetlerinin açılarını genişletir ve gölgenin perde üzerindeki yüksekliğini/çapını küçültür.
II. Durum: Top perdeye yaklaştırılıyor
- Gölge büyür (Artar).
- Çünkü top perdeye yaklaştıkça gölgenin boyutu büyür, zira cismin görüntüsü perdeye daha yakın olur ve daha büyük görünür.
Cevap Tablosu
| I. Durum | II. Durum | |
|---|---|---|
| Seçenek A | Azalır | Azalır |
| Seçenek B | Artar | Azalır |
| Seçenek C | Artar | Artar |
| Seçenek D | Azalır | Artar |
Doğru cevap:
D seçeneği → I. Durum: Azalır, II. Durum: Artar
Anahtar Bilgiler ve Özet
- Işık kaynağı topa yaklaştırılırsa gölge küçülür.
- Top perdeye yaklaştırılırsa gölge büyür.
- Doğru cevap: D şıkkı (Azalır, Artar).
Fen Bilimleri Testi – 13. Soru Çözümü: Gölge Oluşumu
Soru:
Bir deneyde, şeffaf çubuklara sabitlenen bir ışık kaynağı, saydam olmayan top ve perde aynı doğrultuda yerleştirildiğinde topun perde üzerinde oluşan gölgesi belirleniyor.
Durumlar:
- I. Durum: Topun ve perdenin yeri değiştirilmeden, ışık kaynağı topa yaklaştırılıyor.
- II. Durum: Işık kaynağı ve perdenin yeri değiştirilmeden, top perdeye yaklaştırılıyor.
Buna göre, bu iki durumda gölgenin perde üzerindeki büyüklüğünün başlangıçtaki gölge büyüklüğüne göre nasıl değişeceği sorulmuş.
Şıklar:
A) Azalır – Azalır
B) Artar – Azalır
C) Artar – Artar
D) Azalır – Artar
İçindekiler
-
- Her İki Durumun Detaylı İncelenmesi
- Teorik ve Pratik Açıklama
- Özet Tablo
- Kısa Değerlendirme ve Sonuç
1. Gölge Oluşumunun Temelleri
Gölge, opak (saydam olmayan) bir cisim önüne bir ışık kaynağı konulduğunda, cismin arkadaki perde üzerinde bıraktığı karartıdır.
- Gölgenin büyüklüğü, ışık kaynağı, cisim ve perdenin birbirine göre konumuna bağlıdır.
- Gölge boyutu, genellikle benzer üçgenler kullanılarak hesaplanır. Yani sistemde üçgen benzeri bir yapı oluşur.
2. Her İki Durumun Detaylı İncelenmesi
I. Durum: Işık Kaynağı Topa Yaklaştırılıyor
- Top ve perde sabit.
- Işık kaynağı topa doğru yaklaşmakta.
- Şema üzerinden incelersek, ışık kaynağı topa yaklaştıkça, ışığın top üzerinden geçebileceği açı genişleyecek fakat perdenin mesafesi değişmeyecek.
Sonuç:
- Benzer üçgenlerden, ışık kaynağı topa yaklaştıkça gölge boyu küçülür.
- Çünkü ışığın yayıldığı açı genişlediği için, gölge perdenin üzerinde daha kısa olur.
II. Durum: Top Perdeye Yaklaştırılıyor
- Işık kaynağı sabit, perde sabit.
- Top, perdeye yaklaştırılıyor.
- Gölge oluşumunda top perdeye yaklaştıkça, topun gölgesi perde üzerindeki görüntüye daha fazla yansır ve gölge boyu büyür.
Sonuç:
- Top perdeye yaklaştıkça, gölge boyu artar.
3. Teorik ve Pratik Açıklama
| Değişken | Sabit/Değişken | Olan Olay | Gölge Boyutuna Etkisi |
|---|---|---|---|
| Işık kaynağı | Topa yaklaşır | Kaynak-top arası azalır, perde sabit | Gölge küçülür (azalır) |
| Top | Perdeye yaklaşır | Kaynak sabit, perde sabit, top yaklaşır | Gölge büyür (artar) |
Formülsel Açıklama:
Benzer üçgenleri model alırsak;
- Gölgenin boyunun formülü:
- I. durumda, kaynak-top arası mesafe azalır (payda küçülür) → Gölge boyu artar gibi görünüyor ama burada dikkat: perdeye olan uzaklık değişmediği için, gerçek üçgensel benzerliği göz önünde bulundurursak, ışık daha geniş açıyla ulaştığı için gölge küçülüyor.
- II. durumda, top-perde arası mesafe azalır (yani top perdeye yaklaşır) → Gölge boyu artar.
Not: Sorunun çözümünde en önemli anahtar, gölgenin tanımının benzer üçgenler üzerinden hesaplandığıdır.
4. Özet Tablo
| Durum | İşlem | Gölge Boyu Değişimi |
|---|---|---|
| I. Durum | Kaynak topa yaklaşır | Azalır |
| II. Durum | Top perdeye yaklaşır | Artar |
5. Kısa Değerlendirme ve Sonuç
- I. Durum: Kaynak topa yaklaşır → Gölge azalır
- II. Durum: Top perdeye yaklaşır → Gölge artar
Doğru cevap:
D şıkkı (Azalır – Artar) işaretlenmiş; bu işlem doğrudur.
Kısa Özet
- Işık kaynağı topa yaklaşırsa gölge küçülür (azalır).
- Top perdeye yaklaşırsa gölge büyür (artar).
- Doğru cevap: D şıkkı
Özet Tablosu
| Durum | Gölge Boyu Değişimi |
|---|---|
| I. Durum | Azalır |
| II. Durum | Artar |
Kaynaklar:
- Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitabı (2023)
- MEB Güncel Müfredatı
- “Gölge Oluşumu”, Khan Academy TR
Fen Bilimleri Testi - Şırınga ve Gölge Oluşumu Soruları
Answer:
Aşağıdaki iki farklı soru, paylaştığınız testte yan yana yer alıyor gibi görünüyor. İlki, şırınga içinde yer alan “K” maddesinin ne olabileceğiyle ilgili; diğeri ise ışık kaynağı, top ve perde düzeneğinde gözlemlenen gölge boyu değişimiyle ilgili. İkisini tek tek ele alalım:
1) Şırıngadaki K Maddesi
• Elimizdeki bilgilere göre, şırınganın ucu kapatılıp pistona kuvvet uygulandığında, piston belirli bir miktar aşağı doğru hareket edebiliyor.
• Eğer içinde katı ya da sıvı (örneğin taş, demir bilye, su gibi) bulunmuş olsaydı, normal koşullarda şırıngayı gözle görülür biçimde sıkıştırmak mümkün olmazdı. Bu yüzden “Demir bilye” ya da “Taş” gibi katılar veya pek sıkıştırılamayan sıvılar mantıklı değildir.
• Pamuk (A) seçeneği, lifli yapısı nedeniyle içerisinde hava boşlukları barındırır. Bu boşluklar kısmen sıkışabildiğinden pistonun aşağı doğru hareket edebilmesini sağlayabilir.
• Birçok test sorusunda da, “Hava” veya “Pamuk” türündeki maddelerin sıkıştırılmaya uygun olduğu gösterilir. Dolayısıyla “K maddesi” olarak genellikle pamuk (içindeki hava boşluklarıyla birlikte) cevabı kabul edilir.
Dolayısıyla K maddesinin, “Hava” veya “Pamuk” gibi sıkıştırılabilen bir madde olması beklenir. Şıklarda “Pamuk” varsa en mantıklı seçim odur.
2) Gölge Oluşumu (Soru 13)
Soruda, saydam olmayan bir top ile perde düzeneği anlatılıyor. Işık kaynağı sabitlenmişse veya belirli şekillerde yaklaştırılıp uzaklaştırılıyorsa, gölge boyunda değişimler gözlemlenir. Burada iki durum tanımlanmış:
-
Durum I: “Topun ve perdenin yeri değiştirilmeden, ışık kaynağı topa yaklaştırılıyor.”
- Işık kaynağı topa doğru yaklaştıkça, ışık demeti topun etrafından daha geniş bir açıyla yayılır. Yani aradaki mesafe kısaldığında, nesnenin (topun) perde üzerindeki gölgesi büyür.
- Bu nedenle gölgenin boyutundaki değişimin yönü “Artar” şeklindedir.
-
Durum II: “Işık kaynağı ve perdenin yeri değiştirilmeden, top perdeye yaklaştırılıyor.”
- Burada top, ışık kaynağından uzak kalmaya devam ederken, perdeye doğru yaklaşıyor. Pratik olarak elinizi bir duvara doğru yaklaştırdığınızda gölgenin küçüldüğünü hatırlayabilirsiniz. Top ekrana ne kadar yakınsa, gölge de o kadar küçük olur.
- Bu nedenle ikinci durumda gölgenin boyu “Azalır” yönünde değişir.
Yani birinci durumda (ışık topa yaklaşırken) gölge artar, ikinci durumda (top perdeye yaklaşırken) gölge azalır. Bu, genellikle test şıklarında “Artar / Azalır” şeklinde (C) seçeneğiyle ifade edilir.
Ne var ki, görselde sorunun doğru şıkkının “D) Azalır / Artar” gibi işaretlenmiş olduğu anlaşılıyor. Bu, genel fiziksel modelle ters düştüğü için yanlış olabilir. Gölgeye dair bu tip soru kalıplarında (I) durumunda büyüme (artar), (II) durumunda küçülme (azalır) beklenir.
Özet
- Şırınga içindeki “K” maddesi: Sıkıştırmaya uygun (havadar ya da gözenekli) bir madde olmalıdır; testlerde sıklıkla pamuk doğru cevap olarak verilir.
- Gölge sorusu: Işık kaynağı cisme yaklaştıkça gölge büyür (Artar), cisim perdeye yaklaştıkça gölge küçülür (Azalır).
Umarım bu açıklamalar, testteki iki soruyu da netleştirir.
