FEN BİLİMLERİ
Üzerinde K ve L tutma kollari olan ôzdeş iki kasnak bir silindir yardımiyla sekildeki gibi birbirine sabiteniyor. Ali1.kasnağ
K veya L kolundan tutarak vesil ok vönünde, Can 2. kasnağı K veya L kolundan tutarak siyah ok yồnünde döndürmeye ca-
lişıyor.
Silindir
Genel Deneme Sınavn-6
Sasa1 kasnak
2 kasnak
Buna göre, aşağdakilerden hangishkesinlikle doğrudur? (Sürtünmeleri önemsemeyiniz.)
Ali K koluna 50 N, Can L koluna 60 N büyüklüğünde kuvvet uygularsa silindir dönme hareketi yapmaz
Asağ
bir azot döngūsünde meydana gelen bazı olay-
Kasnak ve Çıkrık Sistemi Üzerinde Kuvvet ve Tork Analizi
[KULLANILAN FORMÜL:]
Bir basit makine olan çıkrık (kasnak) sisteminde dengeyi veya dönme yönünü belirleyen temel kural Tork (Kuvvet Momenti) prensibidir:
Sistemde iki farklı tork zıt yönlerde etki ederse, büyük olan torkun yönünde dönme gerçekleşir. Torklar eşitse sistem hareket etmez.
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Sistemin Yapısını İnceleyelim
Görselde özdeş iki kasnak bir silindirle birbirine bağlanmıştır. Bu, bir tarafa uygulanan kuvvetin oluşturduğu torkun diğer tarafı etkileyeceği anlamına gelir.
- K kolu: Merkeze daha yakındır (Küçük yarıçap - r_K).
- L kolu: Merkeze daha uzaktır (Büyük yarıçap - r_L).
- r_L > r_K olduğu açıkça görülmektedir.
Adım 2 — Ali ve Can’ın Uyguladığı Torkları Hesaplayalım
Ali yeşil ok yönünde (saat yönü), Can ise siyah ok yönünde (saat yönünün tersi) döndürmeye çalışıyor.
- Ali’nin Torku: F_{\text{Ali}} \times r_{\text{kol}}
- Can’ın Torku: F_{\text{Can}} \times r_{\text{kol}}
Adım 3 — Seçenekleri Analiz Edelim
- A) Ali L koluna 60 N, Can K koluna 50 N: Ali hem daha büyük kuvvet (60 > 50) hem de daha uzun kol (L > K) kullanıyor. Ali’nin torku çok daha büyüktür, silindir kesinlikle döner.
- B) Ali K koluna 60 N, Can L koluna 50 N: Ali’nin kuvveti büyük ama kolu kısa; Can’ın kuvveti küçük ama kolu uzun. 60 \times r_K ile 50 \times r_L birbirine eşit olabilir veya biri diğerinden büyük olabilir. Kesinlik yoktur.
- C) Ali K koluna 50 N, Can L koluna 60 N: Can hem daha büyük kuvvet (60 > 50) hem de daha uzun kol (L > K) kullanıyor. Can’ın torku (60 \times r_L) Ali’nin torkundan (50 \times r_K) kesinlikle daha büyüktür. Bu durumda sistem Can’ın yönünde kesinlikle döner. Seçenekte “yapmaz” dediği için bu ifade yanlıştır.
- D) Ali L koluna 50 N, Can K koluna 60 N: Ali’nin kolu uzun (L) ama kuvveti küçük (50); Can’ın kolu kısa (K) ama kuvveti büyük (60). Burada 50 \times r_L ve 60 \times r_K değerleri birbirine eşit denk gelebilir. Eğer bu iki değer birbirine eşitse (örneğin r_L=6 birim, r_K=5 birim ise 300 = 300), silindir dönme hareketi yapmaz.
Adım 4 — Seçenek Karşılaştırması
A Seçeneği: Ali’nin torku her iki değişkenle (kuvvet ve yol) daha büyüktür. Kesinlikle döner.
B Seçeneği: Değerlere bağlıdır, kesinlik yoktur.
C Seçeneği: Can’ın torku kesin büyüktür, sistem kesinlikle döner. “Yapmaz” dediği için yanlıştır.
D Seçeneği: Ali’nin avantajı (uzun kol) ile Can’ın avantajı (büyük kuvvet) birbirini dengeleyebilir. Görseldeki oranlara bakıldığında bu denge durumu (dönmeme) matematiksel olarak mümkündür.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] D Şıkkı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Kuvvet Kolu
- [Tanım:] Kuvvetin uygulandığı noktanın dönme merkezine olan dik uzaklığıdır.
- [Bu problemde:] L kolu, K koluna göre daha büyük bir kuvvet koluna sahiptir, bu yüzden aynı kuvvetle daha fazla tork üretir.
2. Tork Dengesi
- [Tanım:] Bir sistemin dönmemesi için zıt yönlü momentlerin birbirine eşit olması gerekir.
- [Bu problemde:] Ali ve Can zıt yönlere kuvvet uyguladığı için torklar eşitlendiğinde sistem durur.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Sadece Kuvvete Bakmak
- [Yanlış:] “Can 60 N uyguluyor, Ali 50 N uyguluyor, o halde Can çeker.”
- [Doğru:] Kuvvetin büyüklüğü kadar, o kuvvetin merkeze ne kadar uzaklıktan (K mi L mi?) uygulandığı da önemlidir.
- [Neden yanlış:] Basit makinelerde kuvvetten kazanç yoldan kayıpla dengelenir.
Bu sistemdeki kasnakların yarıçap oranlarını daha detaylı incelememi ister misin?
