0ZDE
YAYIN
FEN BİLİM
19.
Bir canlı türünde, iki farklı alel çeşidi tarafından kontrol
edilen bir karakter için cinsiyet farkI önemli olmaksızın
üç farklı fenotip ortaya çıkması aşağıdakilerden hangisi
ile açıklanabilir?
(B) Xarakterin alellerinin arasında eş baskınlık olması
e) Canlı türünün haploit olup ilgili alellerin tek başına etki-
sjni gösterebilmesi
D Karakterir eşeye bağll’olarak kalıtiması
E Karakterin sadece homozigotiuk durumunda ortaya çı-
sbne
kabilmesi
Bo Bb
Alel Genler ve Fenotip Çeşitliliği
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
Bir karakter iki farklı alel ile (A_1 ve A_2) kontrol edildiğinde, diploit (2n) bireylerde meydana gelebilecek olası genotipler: A_1A_1, A_1A_2 ve A_2A_2 olmak üzere 3 farklı genotip şeklindedir.
- A Seçeneği (Tam Baskınlık): Aleller arasında tam baskınlık (A_1 > A_2) olduğunda, hem A_1A_1 hem de A_1A_2 genotipleri aynı fenotipi gösterir. Bu durumda toplamda sadece 2 farklı fenotip (A_1 ve A_2) ortaya çıkar. Bu nedenle yanlıştır.
- B Seçeneği (Eş Baskınlık): Aleller arasında eş baskınlık (A_1 = A_2) olduğunda, heterozigot durumda (A_1A_2) her iki alelin de etkisi bağımsız olarak fenotipe yansır (örneğin insanda MN kan grubu sistemi). Böylece:
- A_1A_1 \rightarrow 1. Fenotip
- A_1A_2 \rightarrow 2. Fenotip (Eş baskın fenotip)
- A_2A_2 \rightarrow 3. Fenotip
olmak üzere 3 farklı fenotip oluşur. Bu nedenle doğrudur.
- C Seçeneği (Haploit Canlı): Haploit (n) canlılar tek bir alel taşır. İki farklı alel çeşidi olduğu için bireyler ya A_1 ya da A_2 alelini taşır; bu da en fazla 2 farklı fenotip oluşturur. Bu nedenle yanlıştır.
- D Seçeneği (Eşeye Bağlı Kalıtım): Soruda “cinsiyet farkı önemli olmaksızın” ifadesi belirtilmiştir. Eşeye bağlı kalıtımda erkek ve dişi bireylerin fenotip çeşitliliği ve görülme oranları cinsiyete göre değişkenlik gösterir. Bu nedenle yanlıştır.
- E Seçeneği: Bu ifade genel kalıtım kurallarıyla bağdaşmadığı gibi heterozigot bireylerin ayrı bir fenotip oluşturarak toplam 3 fenotipe ulaşılmasını açıklamaz.
Sonuç ve Doğrulama:
İki alelle kontrol edilen otozomal bir özellikte genotip çeşidi sayısı kadar (3 adet) fenotip çeşidi oluşabilmesi, heterozigot durumun her iki homozigottan farklı bir fenotip sergilemesiyle, yani eş baskınlık (veya eksik baskınlık) durumuyla açıklanır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B — Karakterin alellerinin arasında eş baskınlık olması
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Eş baskınlık ile eksik baskınlık arasındaki ince biyolojik farkı ve fenotip oranlarını pekiştirmek ister misin?