Fatih Öğretmen öğrencilerine aşağıdaki bilgileri anlatıyor.
Dünya üzerinde 21 Haziran tarihinde farklı sıcaklığa sahip bölümler bulunur. Bu durum Dünya’nın dönme ekseninin eğikliğinden kaynaklanmaktadır.
Bu olayı bir model ile gösterecek olan Fatih Öğretmen eksen eğikliğine sahip bir Dünya küresine üç adet termometreyi aynı düzlem üzerinde Yengeç Dönencesi, Ekvator ve Oğlak Dönencesi’ne bant ile yapıştırmıştır. Güneş’i temsilen kuvvetli bir fener ile karanlık ortamda veri toplamaktadır.
Didem1 Deneyin yapılacağı ortam karanlık olmalı. Tek ışık kaynağı fener olmalıdır.
Emine 1 Dünya küresi 23,5$ derece dönme eksen eğikliğine dikkat ederek dolandırıImadan fener ışığı Yengeç Dönencesi’ne dik olacak şekilde tutulmalıdır.
Elif1 Bir tablo oluşturulup her3 dakikada bir termometrelerdeki değerler not edilmeli ve birbiri ile karşılaştırılmalıdır.
Ayhan1 Bu etkinlikte bağımsız değişkeni belirleyeceksek, bağımsız değişken sıcaklık olmalıdır.
Can 1 Fenerin konumu ve termometrelerin yerleri değişmeden, aynı şartlarda Dünya küresi0derece dönme eksen eğikliğine getirilip dolandırılmadan ışık ekvatora dik olarak gelecek şekilde fenere doğru tutulmalıdır. Bulunan sıcaklık değerleri23,5$ derece dönme eksen eğikliği ile bulunan değerlerle karşılaştırılmalıdır.
Fatih Öğretmen öğrencilerin yorumlarına “Doğru” veya “Yanlış” şeklinde yanıt verdiğine göre, öğrencilerin ifadelerine verdiği yanıtlar sırasıyla aşağıdakilerden hangisi gibi olur?
A) D, D, Y, D
B) Y, Y, D, D
C) Y, Y, D, Y
D) D, D, D, Y
Mevsimlerin Oluşumu ve Bilimsel Deney Değişkenleri Analizi
ÖĞRENCİ YORUMLARININ VE SEÇENEKLERİN ANALİZİ:
- Didem’in İfadesi (DOĞRU): Deneyde Güneş’i temsil eden fenerin sıcaklık üzerindeki etkisini net olarak ölçebilmek için ortamdaki diğer ışık ve ısı kaynakları engellenmelidir. Bu nedenle ortamın karanlık olması kontrollü bir deney ortamı sağlar.
- Emine’nin İfadesi (DOĞRU): 21 Haziran tarihinde Güneş ışınları Kuzey Yarım Küre’deki Yengeç Dönencesi’ne dik (90^\circ) açıyla gelir. Modelin 23{,}5^\circ eksen eğikliği korunarak fenerin Yengeç Dönencesi’ne dik tutulması 21 Haziran durumunu doğru modeller.
- Elif’in İfadesi (DOĞRU): Farklı noktalardaki termometrelerin belirli zaman aralıklarıyla (her 3 dakikada bir) ölçülerek kaydedilmesi, bilimsel veri toplama basamaklarına uygundur.
- Ayhan’ın İfadesi (YANLIŞ): Deneyde bizim değiştirdiğimiz değişken (ışığın gelme açısı / dönencelerdeki konumlar) bağımsız değişkendir. Bu duruma bağlı olarak termometrelerde gözlenen sıcaklık artışı ise bağımlı değişkendir. Sıcaklık bağımsız değil, bağımlı değişkendir.
- Can’ın İfadesi (DOĞRU): Sıcaklık farkının eksen eğikliğinden kaynaklandığını doğrulamak için eksen eğikliğinin olmadığı (0^\circ) durumdaki verilerle 23{,}5^\circ eksen eğikliğindeki verileri karşılaştırmak hipotezi test etmek için doğru bir bilimsel yöntemdir.
Sonuç ve Doğrulama:
Öğrencilerin ifadelerine sırasıyla verilen yanıtlar:
- Didem: D
- Emine: D
- Elif: D
- Ayhan: Y
- Can: D
Bu sıralama D, D, D, Y, D şeklindedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — D, D, D, Y, D
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Bağımsız Değişken: Deneyde sonucu etkilemesi için araştırmacının bilinçli olarak değiştirdiği değişkendir (Burada: Işığın geliş açısı / Enlem konumu).
- Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen ve ölçülen sonuçtur (Burada: Termometrelerdeki sıcaklık artışı).
- Kontrol Edilen (Sabit) Değişken: Deney süresince sabit tutulan şartlardır (Işık kaynağının gücü, uzaklık, süre, ortam şartları).
Deneylerde “bağımlı değişken” ile “bağımsız değişken” kavramlarını daha kolay ayırt edebilmek için pratik bir pekiştirme örneği inceleyelim mi?
