K ve L kaplarının durumu verilmiş: K kabı hacminin \tfrac{5}{8}'i, L kabı hacminin \tfrac{3}{4}'ü dolu. Her iki kaptaki su miktarı eşittir. K kabı en fazla 90 litre su alabilmektedir. Buna göre L kabı en fazla kaç litre su alır?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Oran ve denklem kurma: dolu hacimlerin eşit olması durumundan denklem kurulur.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Denklem kurma
Her iki kaptaki su eşittir:
\frac{5}{8}V_K = \frac{3}{4}V_L
Adım 2 — K kapasitesini yerine koyma
K kabının en fazla alabileceği su V_K = 90 litredir, bunu denkleme koy:
\frac{5}{8}\cdot 90 = \frac{3}{4}\cdot V_L
\frac{5}{8}\cdot 90 = \frac{450}{8}
\frac{450}{8} = \frac{225}{4}
Adım 3 — V_L’yi bulma
Bölme işlemi ile V_L’yi yalnız bırak:
V_L = \frac{\tfrac{225}{4}}{\tfrac{3}{4}}
V_L = \frac{225}{4}\cdot \frac{4}{3}
V_L = 225\cdot \frac{1}{3}
V_L = 75
CEVAP: L kabı en fazla 75 litre su alır.
TEMEL KAVRAMLAR:
- Oran
- Tanım: İki niceliğin birbirine göre bölümüdür.
- Bu problemde: Kapların doluluk oranları kullanılarak hacimler arasında ilişki kuruldu.
- Kapasite (hacim)
- Tanım: Bir kabın tamamen dolduğunda alabileceği toplam miktardır.
- Bu problemde: K kabının maksimum kapasitesi 90 litre olarak alındı ve L kapasitesi denklemle bulunmuştur.
SIK YAPILAN HATALAR:
Kapağın içindeki suyu kapasite sanmak
- Yanlış: K kabındaki su miktarının 90 litre olduğunu düşünmek.
- Doğru: 90 litre, K kabının maksimum kapasitesidir; içerideki su miktarı \tfrac{5}{8}\cdot 90 litre olur.
- Neden yanlış: “en fazla 90 litre alır” ifadesi kapasiteyi belirtir, dolu miktarı değil.
- Düzeltme: Kapasite ile dolu miktarı ayırt edin; verilen oranları kapasiteyle çarpın.
Bir sayının %36’sı 108 olduğuna göre bu sayının %20’si, %8’inden kaç fazladır?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Yüzdeyi kesre/ondalık sayıya çevirme ve fark alma.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Sayıyı bulma
Kurulum:
\frac{36}{100}\cdot x = 108
x = 108\cdot \frac{100}{36}
x = 108\cdot \frac{25}{9}
108 \div 9 = 12
x = 12\cdot 25
x = 300
Adım 2 — %20’sini ve %8’ini bulma
Bir sayının %20’si:
\frac{20}{100}\cdot 300 = \frac{1}{5}\cdot 300
\frac{1}{5}\cdot 300 = 60
Bir sayının %8’i:
\frac{8}{100}\cdot 300 = \frac{2}{25}\cdot 300
300 \div 25 = 12
\frac{2}{25}\cdot 300 = 2\cdot 12
\frac{2}{25}\cdot 300 = 24
Adım 3 — Farkı bulma
Fark:
60 - 24 = 36
CEVAP: %20’si, %8’inden 36 fazladır.
TEMEL KAVRAMLAR:
- Yüzde ( % )
- Tanım: Bir bütünün yüzde kaçını ifade eder; kesir veya ondalıkla gösterilir.
- Bu problemde: %36 → \tfrac{36}{100} şeklinde kullanıldı.
- Fark (çıkarma)
- Tanım: İki sayı arasındaki farkın hesaplanması.
- Bu problemde: %20’si ile %8’inin farkı alındı.
SIK YAPILAN HATALAR:
Yüzdeleri doğrudan toplayıp çıkarmak yerine oran hatası yapmak
- Yanlış: %20 ve %8’i sayı olarak değil, yüzde farkı (%12) şeklinde yorumlamak.
- Doğru: Soru “kaç fazladır?” derken mutlak farkı sorar; önce sayıyı bulun, sonra yüzdeliklerini hesaplayıp fark alın.
- Düzeltme: Önce orijinal sayıyı bulun, sonra istenen yüzdelikleri hesaplayın.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?