farklı tarihlerinde ölçülerek aşağıdaki grafik oluşturulmuştur.
Mozaik
Yavsaan
en 21 Mart tarihine kadar M şehrinde yere dik konumda bulunan bir cismin gölge
Günes işınları yil boyunca dik açıyla düşer.
an tarihinde N şehrindeki gece süresi gündüz süresinden uzundur.
Je 21 Aralık tarihinden sonra geceler uzamaya, gündüzler kisalmaya başlar.
onumlarıi verilen şehirlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
ver alan dört farklı şehrin konumları aşağıdaki gibidir,
Mevsimlerin Olugumu -2
Mevsimlerin Oluşumu: Şehirlerin Konumları ve Güneş Işınları Analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Şehirlerin Dünya Üzerindeki Konumlarını Belirleme
- K Şehri: Ekvator çizgisi üzerindedir.
- L Şehri: Kuzey Yarım Küre’de (Yengeç Dönencesi civarı) yer alır.
- M Şehri: Güney Yarım Küre’de (Oğlak Dönencesi civarı) yer alır.
- N Şehri: Kuzey Yarım Küre’de (yüksek enlemlerde) yer alır.
Adım 2 — “Güneş Işınları Yıl Boyunca Dik Açıyla Düşer” İfadesinin Analizi
- Güneş ışınları Dünya üzerinde hiçbir noktaya yıl boyunca kesintisiz olarak dik açıyla (90^\circ) düşmez.
- Ekvator’a (K şehri) bile Güneş ışınları sadece ekinoks tarihlerinde (21 Mart ve 23 Eylül) dik açıyla gelir. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
Adım 3 — “21 Aralık Tarihinden Sonra Geceler Uzamaya, Gündüzler Kısalmaya Başlar” İfadesinin Analizi
- 21 Aralık tarihinde Güney Yarım Küre’de (M şehri) en uzun gündüz, en kısa gece (yaz gün dönümü) yaşanır.
- En uç noktaya ulaşıldığı için 21 Aralık’tan itibaren Güney Yarım Küre’de gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya başlar.
- Dolayısıyla M şehri (veya Güney Yarım Küre) için bu ifade kesinlikle doğrudur.
Adım 4 — Ekinoks ve Gece-Gündüz Sürelerinin Değerlendirilmesi
- 21 Mart ve 23 Eylül (Ekinoks) tarihlerinde Dünya’nın her yerinde gece ve gündüz süreleri 12 saat eşit olur.
- N şehri Kuzey Yarım Küre’de olduğundan, kış aylarında (21 Aralık - 21 Mart arası) gece süresi gündüz süresinden uzundur; ancak yaz döneminde gündüzler daha uzundur.
Adım 5 — Seçeneklerin Karşılaştırması
“Yıl boyunca dik açıyla düşer” — Ekvator dahil hiçbir yere yıl boyunca dik düşmez. (YANLIŞ)
“21 Aralık tarihinden sonra geceler uzamaya, gündüzler kısalmaya başlar” — Güney Yarım Küre’deki M şehri en uzun gündüzü yaşadıktan sonra geceleri uzamaya başlar. (DOĞRU)
“Ekinokslarda gece/gündüz farklıdır” — 21 Mart ve 23 Eylül’de tüm dünyada gece-gündüz eşittir (12 saat). (YANLIŞ)
Adım 6 — Son Doğrulama
Dünya’nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanımı nedeniyle dönenceler arasındaki bölgelerde dönüm tarihlerinde gece-gündüz uzunlukları maksimum/minimum seviyeye ulaşır ve ardından tersi yönde değişim başlar. 21 Aralık’ta yaz başlangıcı yaşayan Güney Yarım Küre’de bu tarihten sonra geceler uzamaya başlar.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: 21 Aralık tarihinden sonra Güney Yarım Küre’de (M şehrinde) geceler uzamaya, gündüzler kısalmaya başlar. (B seçeneği)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Gün Dönümü (Solstis)
- Tanım: Güneş ışınlarının dönencelere dik açıyla geldiği, en uzun gündüz veya en uzun gecenin yaşandığı tarihlerdir (21 Haziran ve 21 Aralık).
- Bu problemde: M şehri Güney Yarım Küre’de olduğu için 21 Aralık’ta en uzun gündüzü yaşar ve bu tarihten sonra geceler uzama eğilimine girer.
2. Ekinoks (Gece-Gündüz Eşitliği)
- Tanım: Güneş ışınlarının Ekvator’a dik geldiği ve Dünya genelinde 12 saat gece, 12 saat gündüz yaşandığı tarihlerdir (21 Mart ve 23 Eylül).
- Bu problemde: Ekvator üzerindeki K noktasında bile yıl boyu değil, yalnızca bu iki tarihte dik açı oluşur.
SIK YAPILAN HATALAR:
Ekvator’a Güneş Işınlarının Sürekli Dik Geldiğini Düşünmek
- Yanlış: “Ekvator her zaman sıcaktır, o halde Güneş ışınları her gün 90^\circ dik açıyla düşer.”
- Doğru: Ekvator’a Güneş ışınları yıl boyunca dike yakın açılarla gelse de tam dik (90^\circ) sadece 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde gelir.
- Neden yanlış: Eksen eğikliği (23^\circ 27') nedeniyle dik gelme noktası yıl boyunca Yengeç ve Oğlak Dönenceleri arasında hareket eder.
Bu soru tipinde dönencelerdeki gölge boyu değişimlerini de birlikte incelememizi ister misin?
