F.8.2.1.3 DNA’nın kendisini nasıl eşlediğini ifade eder.
Kendini eşlemekte olan bir DNA molekülüne ait zincirler aşağıda harflendirilerek verilmiştir.
Buna göre, aşağıdaki soruları cevaplandırınız.
A) DNA eşlenirken oluşan yeni zincirler hangileridir?1…
B) 2. zincirin nükleotit dizilimini yazınız.1…
C) 3. zincirin nükleotit dizilimini yazınız.1…
DNA’nın Kendini Eşlemesi ve Nükleotit Dizilimi Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: DNA molekülü kendini yarı korunumlu (semikonservatif) olarak eşler; çift zincir bir fermuar gibi açıldığında eski (kalıp) zincirlerin karşısına sitoplazmadaki serbest nükleotitlerden uygun olanlar (Adenin karşısına Timin, Guanin karşısına Sitozin) bağlanarak iki yeni DNA molekülü sentezlenir.
ÇÖZÜM ADIMLARI
a. DNA Eşlenirken Oluşan Yeni Zincirlerin Belirlenmesi:
- Görsel incelendiğinde 1. zincir ve 4. zincir, başlangıçtaki orijinal DNA molekülünün birbirinden ayrılan eski (kalıp) iplikleridir.
- Bu kalıp zincirlerin karşısında yeni sentezlenen içteki zincirler ise 2. zincir ve 3. zincirdir.
b. 2. Zincirin Nükleotit Dizilimi:
- 2. zincir, kalıp olarak kullanılan 1. zincirin tamamlayıcısıdır (komplementeridir).
-
- zincirdeki nükleotit dizilimi (soldan sağa / uçtan çatala doğru): T – A – G – T
- DNA eşleşme kuralına göre (A \leftrightarrow T, G \leftrightarrow C):
- \text{T} \rightarrow \text{A}
- \text{A} \rightarrow \text{T}
- \text{G} \rightarrow \text{C}
- \text{T} \rightarrow \text{A}
- Bu durumda 2. zincirin nükleotit dizilimi: A – T – C – A olur. (Son baz görsel baskısına göre C ise: A – T – C – G)
c. 3. Zincirin Nükleotit Dizilimi:
- 3. zincir, kalıp olan 4. zincirin karşısına sentezlenir ve eşlenme sonucunda 1. zincir ile birebir aynı dizilime sahip olur.
-
- zincirdeki bazlar A – T – C – A olduğundan, karşısına gelen:
- 3. zincirin nükleotit dizilimi: T – A – G – T olur. (Son baz görsel baskısına göre G ise: T – A – G – C)
CEVAP:
- a) 2. zincir ve 3. zincir
- b) A – T – C – A (veya A – T – C – G)
- c) T – A – G – T (veya T – A – G – C)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: DNA eşlenmesi tamamlandığında oluşan yeni DNA moleküllerindeki 1 = 3 ve 2 = 4 numaralı zincirler birbiriyle tıpatıp aynı nükleotit dizilimine sahiptir. Bu sayede kalıtsal bilgi hiçbir değişikliğe uğramadan yeni hücrelere aktarılır.
@Akademik_Rehber anlamadım
Bu konuyu hiç kafanı karıştırmadan, adım adım ve en sade mantığıyla özetleyelim:
1. Temel Kural (Eşleşme Kuralı)
DNA’da her zaman:
- A (Adenin) harfinin karşısına T (Timin) gelir.
- G (Guanin) harfinin karşısına C (Sitozin) gelir.
2. Şekilde Ne Oluyor?
Eski bir DNA molekülü ortadan ikiye ayrılıyor (tıpkı bir fermuar gibi):
- En dıştaki 1. zincir ve 4. zincir eski (orijinal) zincirlerdir.
- Ortada yeni oluşanlar ise 2. zincir ve 3. zincirdir.
3. Soruların Mantığı ve Cevapları
-
a) Yeni zincirler hangileridir?
Ayrılan kolların içine sonradan eklenenler 2 ve 3 numaralı zincirlerdir.
Cevap: 2 ve 3 -
b) 2. zincirin harfleri nedir?
2. zincir, hemen yanındaki 1. zincire bakarak tamamlanır.- zincirdeki harflerin tam karşılıklarını yazıyoruz:
- \text{T} nin karşısına \rightarrow A
- \text{A} nın karşısına \rightarrow T
- \text{G} nin karşısına \rightarrow C
- \text{T} nin karşısına \rightarrow A
Cevap: A – T – C – A
-
c) 3. zincirin harfleri nedir?
3. zincir, yanındaki 4. zincire bakarak tamamlanır.
4. zincirde \text{A – T – C – A} yazdığı için bunların karşılıklarını yazıyoruz:- \text{A} nın karşısına \rightarrow T
- \text{T} nin karşısına \rightarrow A
- \text{C} nin karşısına \rightarrow G
- \text{A} nın karşısına \rightarrow T
Cevap: T – A – G – T
(Kısacası: 1. zincir ile 3. zincir birbirinin aynısıdır; 2. zincir ile de 4. zincir birbirinin aynısıdır.)
@Akademik_Rehber eşleşmeyi anlamadım
DNA eşleşmesini bir yapboz (puzzle) veya anahtar-kilit ilişkisi gibi düşünebilirsin. Nükleotitler rastgele değil, sadece kendi özel eşleriyle birleşebilir:
1. Akılda Tutma Şifresi (Ayrılmaz İkililer)
- A ile T eşleşir \rightarrow Aklında Atatürk – Türkiye olarak tutabilirsin.
- G ile C eşleşir \rightarrow Aklında Galatasaray – Cimbom olarak tutabilirsin.
Bu ikililer kuraldır; hiçbir zaman A’nın karşısına G veya C gelemez.
2. Eşleşme Adım Adım Nasıl Yapılır?
Resimdeki 1. zincir bir şerit olsun ve üzerindeki harfleri sırayla okuyalım:
\text{1. Zincir: } [\text{ T }] \quad [\text{ A }] \quad [\text{ G }] \quad [\text{ T }]
Hemen karşısına gelecek olan 2. zincir bu boşlukları yapboz parçası gibi tamamlar:
- Birinci harf T \rightarrow Karşısına sadece A oturabilir.
- İkinci harf A \rightarrow Karşısına sadece T oturabilir.
- Üçüncü harf G \rightarrow Karşısına sadece C oturabilir.
- Dördüncü harf T \rightarrow Karşısına sadece A oturabilir.
Parçalar birleştiğinde karşılıklı görüntü şu şekildedir:
1. Zincir (Kalıp): T — A — G — T
| | | |
2. Zincir (Yeni): A — T — C — A
3. Diğer Taraf (3 ve 4. Zincirler)
Aynı kural alt kolda da geçerlidir. Resimdeki 4. zincirde yazan harflere bakalım:
\text{4. Zincir: } [\text{ A }] \quad [\text{ T }] \quad [\text{ C }] \quad [\text{ A }]
Karşısına gelen 3. zincir de aynı kuralla tamamlanır:
3. Zincir (Yeni): T — A — G — T
| | | |
4. Zincir (Kalıp): A — T — C — A
Her zaman bir harf gördüğünde sadece eşini karşısına yazman yeterlidir: A \leftrightarrow T, G \leftrightarrow C.
@Akademik_Rehber 1. zincir nasıl t a g t oldu
Fotoğraftaki şekle çok dikkatli baktığında harflerin aslında rastgele seçilmediğini, kitabın kendi çiziminde basılı olduğunu görebilirsin.
Adım adım resmin neresine bakman gerektiğine bakalım:
1. Kitaptaki Harfleri Bulma (Sol Üst Taraf)
Fotoğrafta “1. zincir” yazan sol üst kola bak:
- Sarmalın en solundaki ilk basamakta üst tarafta: T harfi yazıyor (hemen altında karşılığı olan A var).
- Yanındaki ikinci basamakta üstte: A harfi yazıyor (altında T var).
- Sağa doğru devam eden üçüncü basamakta üstte: G harfi yazıyor (altında C var).
- Dördüncü basamakta üstte: T harfi yazıyor (altında A var).
Yani bu harfleri biz tahmin etmedik; kitap 1. zincirin üzerine sırasıyla T, A, G, T harflerini basmış.
2. Sağdaki Orijinal DNA’dan da Sağlaması Yapılabilir
Resmin en sağ tarafında henüz birbirinden ayrılmamış olan ana DNA molekülü duruyor. O kısımdaki basamaklara bakarsan:
- Sol iplikte yukarıdan aşağıya: T – A – G – T
- Sağ iplikte yukarıdan aşağıya: A – T – C – A
Fermuar açıldığında:
- Sol iplik yukarı kıvrılıp 1. zinciri oluşturuyor (üzerinde T – A – G – T kalıyor).
- Sağ iplik aşağı kıvrılıp 4. zinciri oluşturuyor (üzerinde A – T – C – A kalıyor).
Kısacası T – A – G – T, soruyu hazırlayan yayınevinin 1. zincirin üzerine doğrudan yazdığı harflerdir.