Soru:
eyiaTt oSyat m
Çin kaynaklarına göre: "Göktürk Kağanı büyük
kurultay topladı. Orada Aşina hanedaninın üyeleri,
boy beyleri ve komutanlar bir araya geldi. Beylerin
görüşleri dinlendi ve tartışıldı. Sonunda Kağan’ın
nihai karariyla vergi miktarları belirlendi, askeri
seferler planlandi ve yarg işleri düzenlendi. Bu
kararlar tüm Göktürk boylarına gönderildi.
Bu bilgiye göre Göktürklerle ilgili;
oligarşik yönetim sisteminin olduğu,
Il. mutlak bir egemenlik anlayışının olduğu,
ll. Çin ile diplomatik ilişkilerin geliştiği
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
A) Yalnızl
B) Yalnızll
C) Yalnız ll|
E) I, Il ve ll
D) I ve Il
Çin kaynaklarına göre: “Göktürk Kağanı büyük kurultay topladı…” bilgisine göre Göktürklerle ilgili hangi yargılara ulaşılabilir?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Oligarşik yönetim sistemi (I)
Metinde; Aşina hanedanının üyeleri, boy beyleri ve komutanların bir araya gelerek görüşlerini sunduğu ve tartıştığı, sonunda kararlara varıldığı belirtiliyor. Bu da yönetimde birden fazla kişinin söz sahibi olduğunu, yani oligarşik bir yapının olduğunu gösterir.
Adım 2 — Mutlak egemenlik anlayışı (II)
Kurultayda nihai kararların Kağan tarafından verildiği yazıyor. Bu durum Kağan’ın mutlak egemen olduğuna işaret eder.
Adım 3 — Çin ile diplomatik ilişkiler (III)
Soru metninde Çin ile ilgili herhangi bir diplomatik ilişkiden bahsedilmemektedir. Bu bilgiye dayanarak Çin ile diplomatik ilişkilerin geliştiği sonucuna varılamaz.
Çin kaynaklarına göre verilen metne göre Göktürklerle ilgili hangi yargılara ulaşılabilir?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele (Yalnız I)
Analiz: Metinde Aşina hanedanı üyeleri, boy beyleri ve komutanların bir araya gelip beylerin görüşlerinin dinlendiği ve tartışıldığı belirtiliyor.
Değerlendirme: Bu durum I. oligârşik yönetim sisteminin olduğu yargısını destekler.
Sonuç: Ancak metinde Kağan’ın nihai karar verdiği de söyleniyor; dolayısıyla yalnızca I doğru değildir.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele (Yalnız II)
Analiz: Metinde “Sonunda Kağan’ın nihai kararıyla vergi miktarları belirlendi” ifadesi Kağan’ın son söz sahibi olduğunu gösterir.
Değerlendirme: Bu durum II. mutlak bir egemenlik anlayışının olduğu yargısını destekler.
Sonuç: Ancak aynı metin danışma ve tartışma süreçlerinden de bahsettiği için sadece II de tek başına doğru değildir.
Adım 3 — C Seçeneğini İncele (Yalnız III)
Analiz: Metinde Çin ile diplomatik ilişkilere dair herhangi bir bilgi yok; sadece bilginin Çin kaynaklarından aktarıldığı belirtilmiş.
Değerlendirme: Bu nedenle III. Çin ile diplomatik ilişkilerin geliştiği yargısına metinden ulaşılamaz.
Sonuç: C seçeneği yanlıştır.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele (I ve II)
Analiz: Metinde hem beylerin görüşlerinin dinlenip tartışıldığı (oligark unsurlar) hem de Kağan’ın nihai karar verip bu kararları bütün boylara gönderdiği (merkezi ve nihai yetki) belirtiliyor.
Değerlendirme: Bu iki durum birlikte I ve II yargılarını destekler.
Sonuç: D seçeneği doğru görünmektedir.
Adım 5 — E Seçeneğini İncele (I, II ve III)
Analiz: I ve II metinden çıkarılabilir; III ise metinde desteklenmiyor.
Değerlendirme: Dolayısıyla E seçeneği yanlışdır.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
D. I ve II — Metin bu iki yargıyı destekler (beylerin toplantısı → oligark unsurlar; Kağan’ın nihai kararı → merkezi/egemen yetki). A. Yalnız I — Yanlış; II de metinden çıkarılabilir. B. Yalnız II — Yanlış; I de metinden çıkarılabilir. C. Yalnız III — Yanlış; III desteklenmiyor. E. I, II ve III — Yanlış; III desteklenmiyor.
Adım 7 — Son Doğrulama
Metin hem danışma/tartışma yapıldığını hem de Kağan’ın nihai yetkiye sahip olduğunu açıkça belirtir; Çin’le diplomasiye dair bilgi yoktur. Bu nedenle doğru seçenek I ve II’yi içeren seçenektir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
CEVAP: D) I ve II
A. Yalnız I — Yanlış; II de metinden çıkarılabilir.