- İnsan hayatıni, her gün bir öncekine göre yükselen bir
etkiyle etkileyen kavramla karşı karşıyayız: toksik kültür.
Normal ve anormalin siklikla yer değiştirdiği bir dünyada
insanlarn ilkeleriyle örtüşen, dingin bir hayat sürmesi
gittikçe zorlaşıyor. Doğal olarak insan, aklının alamayacağı
biçimde bir filtreden geçiyor. Bunu reddetse bile akışa
uyuyor zamanla. d nuo nnl
Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?
AyÜnlü daralması
cyÜnsüz düşmesi
c
BUnlü düşmesi V
onn D Unsüz yumuşaması
E,Ünsüz türemesi ETEoeud
Samelitocs
Metinde Bulunmayan Ses Olayının Tespiti
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İnceleyelim (Ünlü Daralması)
Metinde yer alan şimdiki zaman eki (-yor) almış fiilleri inceleyelim:
- zorlaş-ıyor: Fiil gövdesi ünsüzle bittiği için araya yardımcı ünlü girmiştir; daralma yoktur.
- geç-iyor: Fiil kökü ünsüzle bittiği için yardımcı ünlü girmiştir; daralma yoktur.
- uyu-yor: Fiilin kökü zaten dar ünlüyle (uyu-) bittiği için daralma gerçekleşmemiştir.
Metinde geniş ünlünün (a, e) daralarak (ı, i, u, ü) haline geldiği bir ünlü daralması örneği bulunmamaktadır.
Adım 2 — B Seçeneğini İnceleyelim (Ünlü Düşmesi)
Metindeki “aklının” sözcüğünün kökü akıldır. Ünlüyle başlayan ek aldığında ikinci hecedeki dar ünlü düşmüştür:
\text{akıl} + \text{ın} \rightarrow \text{aklın}
Bu nedenle ünlü düşmesi vardır.
Adım 3 — C Seçeneğini İnceleyelim (Ünsüz Düşmesi)
Metindeki “yükselen” sözcüğü yüksek isminden türemiştir. İsimden fiil yapım eki (-l) alırken sondaki “k” ünsüzü düşmüştür:
\text{yüksek} + \text{l} + \text{en} \rightarrow \text{yükselen}
Bu nedenle ünsüz düşmesi vardır.
Adım 4 — D Seçeneğini İnceleyelim (Ünsüz Yumuşaması / Değişimi)
Metindeki “değiştirdiği” ve “alamayacağı” sözcüklerinde sıfat-fiil eklerinin sonundaki sert ünsüz (k), ünlüyle başlayan ek alınca yumuşak g (ğ) sesine dönüşmüştür:
\text{değiştirdik} + \text{i} \rightarrow \text{değiştirdiği}
\text{alamayacak} + \text{ı} \rightarrow \text{alamayacağı}
Bu nedenle ünsüz yumuşaması vardır.
Adım 5 — E Seçeneğini İnceleyelim (Ünsüz Türemesi)
Metindeki “reddetse” birleşik eyleminde, ret ismi ile etmek yardımcı fiili birleşirken araya fazladan bir “d” ünsüzü girmiştir:
\text{ret} + \text{etse} \rightarrow \text{reddetse}
Bu nedenle ünsüz türemesi vardır.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Ünlü daralması — Metinde örneği yoktur (Doğru seçenek).
B. Ünlü düşmesi — “aklının” sözcüğünde mevcuttur.
C. Ünsüz düşmesi — “yükselen” sözcüğünde mevcuttur.
D. Ünsüz yumuşaması — “değiştirdiği” ve “alamayacağı” sözcüklerinde mevcuttur.
E. Ünsüz türemesi — “reddetse” sözcüğünde mevcuttur.
Adım 7 — Son Doğrulama
Metindeki tüm sözcükler incelendiğinde B, C, D ve E seçeneklerindeki ses olaylarının açık örnekleri bulunurken; -yor eki alan fiillerde veya “de-/ye-” gibi köklerde ünlü daralması gerçekleşmemiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A şıkkı (Ünlü daralması)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Ses bilgisi sorularında sıklıkla karıştırılan “ünsüz düşmesi” veya “yardımcı ünlü - daralma farkı” ile ilgili pratik bir kural hatırlatması yapmamı ister misin?