- Esra., elindeki kumaşı 4 ve 9 sayılarıyla ters orantılı olarak kesmiştir.
9 ile ters orantilı olan kumaş parçasının uzunluğu 48 cm olduğuna göre, kumaşın toplam
uzunluğu kaç santimetredir?
A) 117
B) 124
C) 143
D) 156
Bana bu cevabı anlaşılır bir şekilde adım adım açıkla
Esra’nın kumaşının toplam uzunluğu ne kadardır?
[KULLANILAN FORMÜL / KURAL:]
Ters orantılı iki çokluğun çarpımı sabittir. a ve b sayıları sırasıyla x ve y ile ters orantılı ise:
$$x \cdot a = y \cdot b = k$$ (k orantı sabitidir)
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Ters Orantı Denklemine Karar Verme
Kumaş parçalarına x ve y diyelim. Bu parçalar 4 ve 9 sayılarıyla ters orantılı olduğuna göre:
Bu durumda parçaların uzunluklarını x = \frac{k}{4} ve y = \frac{k}{9} olarak ifade edebiliriz.
Adım 2 — Orantı Sabitini (k) Bulma
Soruda 9 ile ters orantılı olan parçanın (y) uzunluğu 48 cm olarak verilmiştir.
Adım 3 — Diğer Parçanın Uzunluğunu Hesaplama
Şimdi 4 ile ters orantılı olan parçayı (x) bulalım:
Adım 4 — Toplam Uzunluğu Hesaplama
Kumaşın toplam uzunluğu iki parçanın toplamıdır:
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] D) 156
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Ters Orantı
- [Tanım:] İki çokluktan biri artarken diğeri aynı oranda azalıyorsa bu iki çokluk ters orantılıdır.
- [Bu problemde:] Sayı büyüdükçe (9), ona düşen kumaş parçası küçülmüştür; sayı küçüldükçe (4), ona düşen kumaş parçası büyümüştür.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Doğru Orantı Kurmak
- [Yanlış:] 9 parça 48 ise 4 parça kaçtır diyerek içler dışlar çarpımı yapmak.
- [Doğru:] Ters orantıda karşılıklı çarpımlar (9 \times 48) birbirine eşitlenmelidir.
- [Neden Yanlış:] Soruda açıkça “ters orantılı” ifadesi geçmektedir, bu yüzden bölme değil çarpma ilişkisi kurulmalıdır.
Bu tür ters orantı sorularında “kat” (k) yöntemini kullanmak yerine doğrudan çarpımları eşitlemek işini kolaylaştırdı mı, yoksa başka bir örnekle pekiştirmemizi ister misin?
cevap ne ??
Esra’nın kumaşının toplam uzunluğu ne kadardır?
[KULLANILAN FORMÜL / KURAL:]
Ters orantılı çoklukların çarpımı birbirine eşittir ve bir orantı sabitine (k) eşittir:
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Orantı Sabitini (k) Hesaplama
Soruda kumaşın 4 ve 9 ile ters orantılı parçalara ayrıldığı söyleniyor. 9 ile ters orantılı olan parçanın uzunluğu 48 cm olarak verilmiş. Ters orantı kuralına göre bu iki sayıyı çarpıp sabit sayımızı buluruz:
Adım 2 — Diğer Parçanın Uzunluğunu Bulma
Diğer parça 4 ile ters orantılıdır. Çarpımların aynı sabit sayıya (432) eşit olması gerekir:
Adım 3 — Kumaşın Toplam Uzunluğunu Bulma
Elimizdeki iki parçanın uzunluklarını topluyoruz:
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] D) 156
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Ters Orantı Mantığı
- [Tanım:] Çokluklardan biri artarken diğeri azalır.
- [Bu problemde:] Sayı küçüldükçe (9 \rightarrow 4), karşılık gelen kumaş miktarı büyümüştür (48 \rightarrow 108).
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Doğru Orantı Karışıklığı
- [Yanlış:] 9’da 48 ise 4’te kaçtır? (4 \times 48 / 9) şeklinde oran kurmak sizi yanlış cevaba götürür.
- [Doğru:] Ters orantıda çarpımlar sabit kalmalıdır (9 \times 48 = 4 \times 108).
Bu çözüm yoluyla sonucun neden 156 olduğu netleşti mi? Benzer bir ters orantı sorusu daha çözerek pratik yapmak ister misin?
Esra’nın kumaşının toplam uzunluğu nedir?
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Ters orantılı çoklukların çarpımı sabittir. Eğer iki parça a ve b sayılarıyla ters orantılı ise, parçaların uzunlukları x ve y olmak üzere:
Burada k orantı sabitidir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Orantı Sabitini Bulma
Soruda kumaşın 4 ve 9 ile ters orantılı parçalara ayrıldığı belirtilmiştir. 9 ile ters orantılı olan parçanın uzunluğu 48\text{ cm} olarak verilmiştir. Ters orantı kuralına göre bu iki değerin çarpımı bize orantı sabiti olan k değerini verir:
Adım 2 — Diğer Parçanın Uzunluğunu Hesaplama
Diğer parça 4 ile ters orantılıdır. Bu parçanın uzunluğuna y dersek, çarpımları yine aynı orantı sabitine (432) eşit olmalıdır:
Adım 3 — Toplam Uzunluğu Hesaplama
Kumaşın toplam uzunluğu, iki parçanın uzunluklarının toplamıdır:
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) 156
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Ters Orantı
- Tanım: İki çokluktan biri artarken diğeri aynı oranda azalıyorsa bu çokluklar ters orantılıdır.
- Bu problemde: Payda büyüdükçe (9), ona düşen parça küçülmüştür (48\text{ cm}). Payda küçüldükçe (4), ona düşen parça büyümüştür (108\text{ cm}).
SIK YAPILAN HATALAR:
Doğru Orantı Kurmak
- Yanlış: 9 parça 48 ise 4 parça kaçtır diyerek içler dışlar çarpımı yapmak.
- Doğru: Ters orantıda karşılıklı çarpım yapılır. Sayı ile payın çarpımı sabit kalmalıdır.
- Neden yanlış: Ters orantıda küçük sayıya büyük pay, büyük sayıya küçük pay düşer.
Bu çözüm yolunu anladın mı, yoksa ters orantı problemleri için farklı bir yöntem olan “kat (k)” verme yöntemiyle de anlatmamı ister misin?
