eundan sabitlenen esnek yayın serbest konumda ilk boyu ölçülmüştür. Ardindan yaya sırasıyla farklı
sayida özdeş pet şişeler asilarak yayın boyu ölçülmüştür.
Serbest
konum
Olçüm sonuçları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Yay
A) Bir pet şişenin ağırliğı 20 N’dir.
Serbest konum
B) II. durunda yayın esnekliği bozulmuştur.
Yayın Boyu (cm)
Buna gõre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
Esnek Yayın Uzama Miktarı ve Esneklik Sınırı Analizi
Görselde verilen tabloyu ve yaydaki değişimleri inceleyerek kesinlikle doğru olan seçeneği belirleyelim.
[KULLANILAN FORMÜL / KURAL:]
Esnek bir yaya asılan kuvvet (ağırlık) ile yayın uzama miktarı doğru orantılıdır. Ancak bu kural, yayın esneklik sınırı aşılmadığı sürece geçerlidir. Uzama miktarı = Son boy - İlk boy.
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Verilerin Analizi ve Uzama Miktarlarının Hesaplanması
Yayın ilk boyu (serbest konum) 10 \text{ cm} olarak verilmiş. Her durumdaki uzama miktarını bulalım:
III. Durum (3 şişe): Tabloya göre boy 28 \text{ cm} olmuş. Uzama: 28 \text{ cm} - 10 \text{ cm} = 18 \text{ cm}.
Adım 2 — Orantının Kontrol Edilmesi
Normal şartlarda (esneklik bozulmasaydı), 3 şişenin yayı 3 \times 3 \text{ cm} = 9 \text{ cm} uzatması ve toplam boyun 10 + 9 = 19 \text{ cm} olması gerekirdi. Ancak yayın boyu 28 \text{ cm}'ye çıkmış.
Adım 3 — Seçeneklerin Değerlendirilmesi
A) Bir pet şişenin ağırlığı 20 N’dir: Tablodaki verilerden ağırlığın sayısal değerine (Newton cinsinden) ulaşılamaz, sadece oran bilinir.
B) III. durumda yayın esnekliği bozulmuştur: 3 şişe asıldığında yay beklenen miktardan (9 \text{ cm}) çok daha fazla (18 \text{ cm}) uzamıştır. Bu, yayın esneklik sınırının aşıldığını ve yapısının bozulduğunu kesin olarak gösterir.
C) Yaya üç pet şişe asılırsa yayın boyu 19 cm olur: Tabloya göre III. durumda (3 şişe) boy zaten 28 \text{ cm} olarak ölçülmüştür, dolayısıyla bu yanlıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ [CEVAP:]B) III. durumda yayın esnekliği bozulmuştur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Esneklik Sınırı
[Tanım:] Bir esnek cismin, üzerine uygulanan kuvvet kaldırıldığında eski haline dönebildiği maksimum kuvvet sınırıdır.
[Bu problemde:] III. durumda ağırlık arttığında uzama miktarı orantısız şekilde artmış, bu da sınırın geçildiğini kanıtlamıştır.
[Doğru:] Önce tablo verilerine bakılmalı, eğer veriler teorik orantıya uymuyorsa esnekliğin bozulduğu anlaşılmalıdır.
Bu tür sorularda “kesinlikle” ifadesi geçtiğinde, veriler arasındaki tutarsızlıklar (orantı bozulması gibi) en güçlü kanıttır. Yayın esneklik sınırı aşıldığında yay artık bir “yay” gibi davranmaz ve kalıcı olarak uzar.
Yayın neden orantısız uzadığıyla ilgili veya esneklik konusuyla ilgili başka bir sorun var mı?