Esitsixlik denklem

Bir sarmal şeklindeki denklem sorusunun çözümü

Soruda verilen sistem şunlardan oluşuyor:

  1. Fonksiyon: y = f(x) grafiği verilmiş.
  2. Bir eşitsizlik sistemi oluşturulmuş:
    • f(x) \leq 0
    • 2(x - 5) \cdot (x + 4) \geq 0

Sorunun alt soruları:

a. Eşitsizlik sisteminin çözüm kümesini bulunuz.
b. Eşitsizlik sistemini sağlayan x tam sayılarını bulunuz.


1. f(x) \leq 0 grafiği çözümlemesi

Grafik üzerindeki f(x) fonksiyonunun sıfır olduğu noktalar ve negatif olduğu aralıklar bulunmalıdır.

Grafik incelemesi:

Sıfır noktaları şunlardır: x = -6, x = -2, ve x = 4.

  • f(x) \leq 0 (negatif veya sıfır olduğu bölgeler):
    x \in [-6, -2] \cup [4, \infty)

2. 2(x - 5) \cdot (x + 4) \geq 0 çözümlemesi

Bu eşitsizlikte kökler bulunup işaret tablosu oluşturulmalıdır.

Kökler:

Eşitsizlik şununla özdeş:

2(x - 5)(x + 4) \geq 0

Kökler:

  • x - 5 = 0 \implies x = 5
  • x + 4 = 0 \implies x = -4

İşaret tablosu:

Çarpanların işaretlerine göre tablo:

Aralık İşaret (x - 5) İşaret (x + 4) Çarpım İşareti
x < -4 - - +
x \in (-4, 5) - + -
x > 5 + + +

Bu tabloya göre:

  • 2(x - 5)(x + 4) \geq 0 olduğu aralıklar:
    x \in (-\infty, -4] \cup [5, \infty)

3. Eşitsizlik sisteminin çözüm kümesi

Her iki eşitsizlik birlikte sağlanmalıdır:

  1. f(x) \leq 0 \implies x \in [-6, -2] \cup [4, \infty)
  2. 2(x - 5)(x + 4) \geq 0 \implies x \in (-\infty, -4] \cup [5, \infty)

Kesişim (ortak çözüm kümeleri):

  • İlk parçanın kesişimi:
    [-6, -2] \cap (-\infty, -4] = [-6, -4]
  • İkinci parçanın kesişimi:
    [4, \infty) \cap [5, \infty) = [5, \infty)

Sonuç olarak:

\text{Çözüm Kümesi: } [-6, -4] \cup [5, \infty)

4. Tam sayı çözüm kümesi

Bu aralıktaki tam sayıları bulalım:

  1. x \in [-6, -4]: Tam sayılar: -6, -5, -4.
  2. x \in [5, \infty): Tam sayılar: 5, 6, 7, ....

Sonuç:

Eşitsizlik sistemini sağlayan x tam sayıları:

x = -6, -5, -4, 5, 6, \dots

Sonuç ve Çözümler:

a. Eşitsizliklerin çözüm kümesi:

[-6, -4] \cup [5, \infty)

b. Eşitsizlikleri sağlayan tam sayılar:

x = -6, -5, -4, 5, 6, \dots

Umarım yardımcı olmuştur! Daha fazla sorunuz varsa sormaktan çekinmeyin.

@GrabellS

Bir sarmaşık dalı koordinat düzleminde y = f(t) fonksiyonu ile şekildeki gibi modellenmiş. Eşitsizlik sisteminin çözüm kümesini ve bu sistemi sağlayan tamsayı değerleri nasıl bulurum?

Answer:

Elinizde, dalgalı (sinüs benzeri) bir fonksiyon grafiği olduğu anlaşılan bir şekil var. Soru; bu fonksiyonun (örneğin y = f(t) fonksiyonu) belirli değerler için 0’dan küçük veya büyük olduğu aralıklar ile ikinci bir eşitsizliğin (çoğunlukla üslü/rasyonel bir ifade) kesişimini soruyor. Soruda tipik olarak şu iki adım izlenir:

  1. f(t) < 0 (veya > 0) aralıklarını bulma:
    • Fonksiyonun grafiğinden, sıfır noktaları (yani ekseni kestiği noktalar) gözlenir.
    • Ardından grafiğin bu kesme noktaları arasında yukarıda mı kaldığı (pozitif) yoksa aşağıda mı kaldığı (negatif) incelenir.
    • Örneğin sinüs dalgası benzeri bir grafikse, “negatif olduğu aralıklar” genellikle sıfır değerini kestiği iki nokta arasındaki kısımdır. Bu şekilde f(t) < 0 ifadelerine ait aralıklar X ekseni (veya t ekseni) üzerinden interval olarak (a, b), (c, d) vb. biçiminde çıkartılır.

  2. İkinci eşitsizliği çözme (örneğin 2^(x-5) > 4, vb.):
    • Tamamen cebirsel bir eşitsizlikse, bunu bağımsız olarak çözersiniz.

    • Üslü bir ifade için: 2^(x - 5) > 4 ⇒ 2^(x - 5) > 2^2 ⇒ x - 5 > 2 ⇒ x > 7.
    • Benzer biçimde rasyonel veya başka tür bir eşitsizlikse, payın-paydanın sıfır olduğu noktaları inceleyerek aralık testleri yaparsınız.
      • Böylece ikinci eşitsizliğin de hangi x/t değerleri aralığında sağlandığı netleşir.
  3. Kesişim (sistem) çözümü:
    • Soruda “Eşitsizlik sistemini” sağlayan değerler isteniyorsa, ilk adımda bulduğunuz (f(t) < 0) aralıkları ile ikinci eşitsizlikten elde ettiğiniz aralıkların ortak kesişimlerini alın.
    • Kesin çözüm kümesini bulunca bunu genellikle “(…) ∩ (…)” formunda ifade edersiniz.

  4. Tamsayı çözümleri bulma:
    • Elde ettiğiniz aralık(lar) kesişimini sayılara çevirdikten sonra, o aralık(lar)daki tam sayı değerlerini tek tek listelersiniz. Örneğin x ≥ 7 ise tam sayı çözümler x = 7, 8, 9, … vb. diye gider.
    • Negatif aralıklar vs. varsa, oralarda da hangi tam sayıların bu aralığa düştüğü belirlenir.

Aşağıda denk olası bir örnek çözüm şablonu yer alır (sisteminizin formu tam olarak böyleyse uyarlayabilirsiniz):


Örnek:

Sistem:

  1. f(t) < 0,
  2. 2^(x-5) > 4

a) Eşitsizlik sisteminin çözüm kümesi
b) Bu sistemi sağlayan tamsayı x değerleri

Adım 1: f(t) < 0 aralıklarını saptama

• Grafikte, f(t)’nin 0’ı kestiği noktalar A ve B ise, diyelim ki f(t) A < t < B aralığında negatif. (Sorunuzdaki dalga biçimine göre bu aralık birden fazla olabilir.)

Adım 2: 2^(x - 5) > 4’ü çözme

2^{x-5} > 2^2 \quad \Rightarrow \quad x-5 > 2 \quad \Rightarrow \quad x > 7

Adım 3: Kesişim

• “f(t) < 0” şeklindeki ilk aralığınız, t veya x üzerinde bir aralıksa (örneğin 6 < x < 10 gibi), ikinci eşitsizlikse x > 7 gibi olabilir. Kesişime bakarak, x > 7 ile 6 < x < 10’u birleştirdiğinizde 7 < x < 10 elde edebilirsiniz.

Adım 4: Tamsayı değerleri

• Yukarıdaki aralıktan tam sayı x değerleri 8 ve 9’dur (örneğin).


Bu yöntemi aynen sorunuza uygulayarak:
• Önce dalgalı fonksiyonun (y = f(t)) negatif (veya pozitif) olduğu t-aralıklarını grafikten tespit edin.
• Sonra öteki eşitsizliği (örneğin 2^(x-5) > 4, ya da pay/payda türünden bir ifade) normal cebir kurallarıyla çözün.
• En sonda bu iki sonuç aralığının (veya aralıklar çokluysa, her birinin) kesişimini alın. Elde ettiğiniz kesişim aralığını da tamsayılar için kontrol ederek yanıtlayın.

Bu şekilde, “(a) Eşitsizlik sisteminin çözüm kümesi” ve “(b) Bu sistemi sağlayan x tam sayıları” sorularını netleştirmiş olursunuz.

Umarım yardımcı olur. Kolay gelsin!

@GrabellS

Bir sarmaşık dalı koordinat düzleminde y = f(x) fonksiyonu aşağıdaki şekilde verilmiştir. Buna göre aşağıdaki eşitsizlik sistemini inceleyiniz:

  1. f(x) ≤ 0
  2. \displaystyle \frac{2^{\,x-5}}{x^2 + 4x} > 0

a) Eşitsizlik sisteminin çözüm kümesini bulunuz.
b) Bu çözüm kümesini sağlayan tüm tam sayı (integer) değerleri belirtiniz.

Cevap:

İçindekiler

  1. f(x) Fonksiyonunun İncelenmesi
  2. Birinci Eşitsizlik: f(x) ≤ 0
  3. İkinci Eşitsizlik: 2^(x-5) / (x²+4x) > 0
  4. Eşitsizlik Sisteminin Kesişimi
  5. Çözüm Kümesinin Ayrıntılı Analizi ve Tablo
  6. Tüm Tam Sayı Çözümler
  7. Ek Açıklamalar ve Kontroller
  8. Özet ve Yorum

1. Problemin Genel Özeti

Bu problemde, elimize verilen bir sarmaşık dalı şeklinde çizilmiş bir fonksiyonun (y = f(x)) grafiğine bakarak iki ayrı eşitsizliği bir arada sağlayan x değerlerini bulmamız istenmektedir. Eşitsizliklerden ilki, f(x) ≤ 0 şeklindedir. İkincisi ise, üslü ve rasyonel bir ifadenin kombinasyonundan oluşan

\frac{2^{\,x-5}}{x^2 + 4x} > 0

eşitsizliğidir.

Bu iki eşitsizliğin aynı anda geçerli olduğu x değerlerini (a) bir aralık veya aralıklar şeklinde bulacak, (b) bu aralıklara ait tam sayı değerleri de ayrıca listeleyeceğiz.

Görsel olarak, f(x) fonksiyonunun x eksenini kesme noktalarından ve dalgalı (periyodik veya dalga benzeri) şeklinden yola çıkarak hangi aralıklarda negatif (veya sıfıra eşit) olduğunu saptayacağız. Ardından ikinci eşitsizliği çözerek, her iki koşulu bir arada karşılayan x kümelerini bulacağız.

Bu sorunun adım adım çözülebilmesi için önce fonksiyonun sıfıra eşit olduğu noktaları (kökler), sonra işaret analizini (f(x) < 0, f(x) = 0 ve f(x) > 0 durumları) inceleyeceğiz. Daha sonra rasyonel üslü ifadenin hangi x değerlerinde pozitif olduğunu bulacağız. En sonunda, iki eşitsizliğin ortak çözüm kümesini (kesişim) belirteceğiz.

2. f(x) Fonksiyonunun İncelenmesi

Soruya ekli şekilde, y = f(x) gösterilmiştir. Fonksiyon x eksenini şu noktalarda kesmektedir:

  • x = -6
  • x = 0
  • x = 4
  • x = 7

Bu kesişimler (fonksiyonun kökleri), f(x) = 0 doğrusunun (*) çözümleridir. Fonksiyonun dalgalı yapısı grafikten anlaşılmaktadır:

  • x = -6’dan hemen önce f(x) pozitif görünüyor,
  • x = -6 ile x = 0 arasında f(x) eksenin altında (negatif) seyrediyor,
  • x = 0 ile x = 4 arasında f(x) eksenin üstünde (pozitif),
  • x = 4 ile x = 7 arasında tekrar eksenin altında (negatif),
  • x = 7’den sonra yeniden pozitif bölgeye geçiyor.

Dolayısıyla (grafikte dalga boyları ve yönü göz önüne alındığında), fonksiyonun negatif veya sıfıra eşit olduğu bölgeler, tam olarak bu “sıfır kesme noktaları” arasındaki dalgalı kısımlar ve kesme noktalarının kendisidir (f(x) ≤ 0).

3. Birinci Eşitsizlik: f(x) ≤ 0

Grafikten çıkarsama:

  1. x = -6 ile x = 0 arasında fonksiyon f(x) < 0
  2. x = 4 ile x = 7 arasında fonksiyon f(x) < 0
  3. f(x) = 0 ise x = -6, 0, 4, 7 değerlerinde sağlanır (köklere eşit olduğu noktalar).

Dolayısıyla, f(x) ≤ 0 eşitsizliğinin çözüm kümesi şu aralıkların bir birleşimidir:

[-6,\,0] \cup [4,\,7].

Yani birinci eşitsizliği bu aralıklardaki tüm x değerleri sağlamaktadır.

4. İkinci Eşitsizlik: \displaystyle \frac{2^{\,x-5}}{x^2 + 4x} > 0

Bu eşitsizlik iki ana parçaya ayrılır:

  1. Üstteki ifadenin işareti: 2^{\,x-5}
  2. Alttaki ifadenin işareti: x^2 + 4x

4.1. Üstteki İfadenin İşareti

Temel üslü fonksiyon bilgisiyle, tabanı 2 olan (yani 2^{\,t} şeklindeki) her ifade daima pozitiftir. Yani hangi x değerini alırsak alalım,

2^{\,x-5} > 0

bu hiçbir zaman negatif olamaz ve 0 da olamaz. Dolayısıyla sayıyı sıfırla veya negatifle çarpmadıkça işaret değiştirmesi söz konusu değildir.

4.2. Alttaki İfadenin İşareti: x^2 + 4x

Burada esas belirleyici kısım paydadaki x^2 + 4x ifadesinin pozitif veya negatif olmasıdır. Zira sonsuzda veya yaklaşmalarda 2^(x-5) her zaman pozitif kaldığından, kesrin işareti tamamen paydanın (yani x^2 + 4x) işaretine göre değişir.

İfadeyi çarpanlara ayırırsak:

x^2 + 4x = x(x+4).

Bu çarpımın pozitif olabilmesi için x ve (x+4) aynı işarete sahip olmalıdır:

  • Her ikisi de pozitif: x > 0 ve x+4 > 0 \implies x > 0 (zaten x>0 ise x+4>4>0).
  • Her ikisi de negatif: x < 0 ve x+4 < 0 \implies x < -4.

Dolayısıyla x(x+4) > 0 çözümünün aralıkları:

(-\infty,\,-4) \cup (0,\,+\infty).

Ayrıca, paydayı 0 yapan noktalar x=0 ve x=-4 bu ifadenin tanım kümesinden çıkarılmalıdır; çünkü buralarda kesir tanımsız hale gelir.

4.3. Eşitsizlik Koşulu

Eşitsizlik:

\frac{2^{\,x-5}}{x^2 + 4x} > 0

olduğu için, pay (2^(x-5)) > 0 her zaman geçerli, payda da pozitif olmalı ki bölüm pozitif olsun. Öyleyse:

x^2 + 4x > 0 \quad \implies \quad x(x+4)>0 \quad \implies \quad x \in (-\infty,\,-4)\cup(0,\,+\infty).

Bu nedenle, ikinci eşitsizliği sağlayan x değerlerinin kümesi:

(-\infty,\,-4) \cup (0,\,+\infty)

olmalıdır.

5. Eşitsizlik Sisteminin Kesişimi

Elimizde iki aralık var:

  1. f(x) ≤ 0 ⇒ x \in [-6,\,0]\cup[4,\,7].
  2. \displaystyle \frac{2^{\,x-5}}{x^2 + 4x} > 0 ⇒ x \in (-\infty,\,-4)\cup(0,\,+\infty).

Bu iki kümeyi kesiştirmek yani ortak değerleri bulmak için parçalı bir inceleme yapalım:

  • Birinci parça:
    [-6,\,0] \cap \bigl((-\infty,\,-4)\cup(0,\,+\infty)\bigr)
    = \bigl([-6,\,0] \cap (-\infty,\,-4)\bigr) \cup \bigl([-6,\,0] \cap (0,\,+\infty)\bigr).
    İkinci kısım ([−6,0] ∩ (0,∞)) boştur; çünkü 0’ın altındaki değerlerle 0’ın üstündeki değerlerin ortak noktası yoktur.
    İlk kısma bakarsak:

[-6,\,0] \cap (-\infty,\,-4) = [-6,\,-4).

Neden -4 değil de -4)? Çünkü ikinci küme -4’ü dışlar (payda 0’a dönüştüğü için tanımlı değil). Dolayısıyla kesişim burada [-6, -4) olarak elde edilir.

  • İkinci parça:
    [4,\,7] \cap \bigl((-\infty,\,-4)\cup(0,\,+\infty)\bigr)
    = ( [4,\,7]\cap(0,\,+\infty)) (çünkü [4,7], negatif bölgeyle kesişmez).
    Burada 4’ten 7’ye kadar tüm değerler pozitif eksendedir, ayrıca (0, +∞) kümesi de 4’ten büyük veya eşit her şeyi içerir. Bu kesişim [4, 7] olur.

Sonuçta, sistemin kesişim kümesi:

[-6,\,-4) \cup [4,\,7].

6. Çözüm Kümesinin Ayrıntılı Analizi ve Tablo

Aşağıdaki tabloda her aralığı hem f(x) ≤ 0 bakımından hem de \displaystyle \frac{2^{\,x-5}}{x^2+4x}>0 bakımından inceleyelim:

Aralık f(x) ≤ 0 Durumu 2^(x-5)/(x²+4x) > 0 Durumu Kesişim Sonucu
x < -6 Grafikten f(x) > 0 (yaklaşık) (-∞, -4) aralığına düşüyorsa pozitif. -6 < -4 fakat… x < -6’de f(x) ≤ 0 geçersiz
-6 ≤ x < -4 Grafikten bu intervalde f(x) ≤ 0 (-∞, -4) bölgesi ∴ ifade pozitiftir Kabul edilir: [-6,-4)
-4 f(x) ≤ 0 olabilir ama payda = 0 (tanımsız) x=-4 paydayı sıfırladığı için tanımsız Dışlanır
-4 < x < 0 Bu aralıkta f(x) ≤ 0 x(x+4) < 0 ⇒ kesir < 0 (negatif) Eşitsizlik < 0, reddedilir
x = 0 f(x)=0 olabilir Ancak payda=0 ⇒ tanımsız Dışlanır
0 < x < 4 f(x) > 0 (grafikten) (0, +∞) ⇒ ifade pozitif Ama f(x) ≤ 0’ye aykırı
4 ≤ x ≤ 7 f(x) ≤ 0 bu aralıkta (0, +∞) ⇒ ifade pozitif Kabul edilir: [4,7]
x > 7 f(x) > 0 (grafikten) (0, +∞) ⇒ ifade pozitif f(x) ≤ 0’ye aykırı

Tablodan da görüldüğü gibi, ortak (kabul edilen) aralıklar:

[-6,\, -4) \cup [4,\,7].

7. Tüm Tam Sayı Çözümler

Şimdi, bu aralıklar içindeki tam sayı değerlerini inceleyelim.

  1. [-6, -4):
  • Bu aralığın alt sınırı -6 dahildir. İç sınırı -4 dâhil değildir.
  • Dolayısıyla tam sayılar olarak -6 ve -5 alınabilir. x = -4 alınamaz (ifade tanımsız).
  1. [4, 7]:
  • Bu aralığın tamamı dâhil (4 ve 7 dâhil).
  • Dolayısıyla tam sayılar: 4, 5, 6, 7.

Böylece, sistemin bütününü sağlayan tam sayılar:

\{-6, -5, 4, 5, 6, 7\}.

8. Ek Açıklamalar ve Kontroller

  1. Tanım (Domain) Kontrolü:
    İkinci eşitsizlikte paydayı sıfıra götüren x=0 veya x=-4 mutlaka dışlanmalıdır; bu iki değerde ifade tanımsızdır. Çözüm kümemizde bu noktaların bulunmadığını (aralıkların uçlarında kapalı değil veya kesişmedi) doğruladık.

  2. Fonksiyonun Sınır Noktaları:
    f(x) = 0’a karşılık gelen -6, 0, 4, 7 değerleri birinci eşitsizlik (≤0) bakımından kümenin sınırlarında bulunur. Bunlardan x=0, ikinci eşitsizlik için tanımsız paydaya denk geldiği için atılmıştır. x=-6, 4, 7 ise hem f(x) ≤ 0’ı sağlıyor hem de ikinci eşitsizlikte tanımsız bir durum oluşturmadıkları için kümede kalırlar.

  3. Üslü İfade Pozitifliği:
    2^{\,x-5} her zaman >0 olduğu için herhangi bir ek şart getirmemektedir.

9. Özet ve Yorum

Bu problemde iki temel adım izledik:

  • Birinci adımda f(x) fonksiyonunun grafiğine bakarak hangi x değerlerinde f(x) ≤ 0 olduğunu saptadık. Bu analize göre f(x) ≤ 0 aralıkları [-6,0] ve [4,7] oldu.
  • İkinci adımda rasyonel üslü ifadenin \displaystyle \frac{2^{\,x-5}}{x^2 + 4x} işaretini inceledik. Üst kısım daima pozitif olduğu için bize paydanın (x(x+4)) pozitifliği yol gösterdi. Bu da (-∞, -4) ∪ (0, +∞) kümesinde pozitif sonuç verdi.

İki eşitsizliğin kesişimi:

[-6,\,-4)\,\cup\,[4,\,7].

Bu kümede tüm x değerleri aynı anda her iki eşitsizliği de sağlar. Tam sayı olarak sorulduğunda da x = -6, -5, 4, 5, 6, 7 bulunur.

Özellikle bu tarz sorularda:

  • Grafik Yorumu (fonksiyonun negatif-pozitif olduğu kısımlar),
  • Analitik Çözüm (pay ve payda işaret analizi, kesişim işlemleri)
    önem taşır.

Böylelikle, (a) şıkkında istenen çözüm kümesi

\boxed{[-6,\,-4)\,\cup\,[4,\,7]}

şeklinde yazılabilir.

(b) şıkkındaki tam sayı çözüm seti de

\boxed{\{-6,\,-5,\,4,\,5,\,6,\,7\}}

biçiminde belirtilir.

Eşitsizlik Sistemi Çözüm Kümesi Tam Sayı Çözümler
\displaystyle \begin{cases} f(x)\le 0 \\[6pt] \dfrac{2^{\,x-5}}{x^2 + 4x} > 0 \end{cases} [-6,\, -4) \cup [4,\,7] \{-6,\,-5,\,4,\,5,\,6,\,7\}

Bu sonuçlar, sorunun hem (a) hem (b) kısımlarını cevaplandırmaktadır.

@anonymous13