Eren, Güneş tutulmasını göstermek için farklı strafor kürelerle aşağıdaki modeli hazırlamıştır. Eren, modelde Dünya için 1, Ay için 2, Güneş için 3 numaralı küreyi kullanmıştır.
Buna göre aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
A) Eren, modeli tamamen doğru hazırlamıştır.
B) Eren; Ay için 3, Güneş için 2 numaralı küreyi kullanmalı, 2 ile 3 numaralı küreyi yer değiştirmelidir.
D) Eren; Ay için 3, Güneş için 2 numaralı küreyi kullanmalı, 1 ve 3 numaralı küreyi yer değiştirmelidir.
Güneş Tutulması Modeli ve Gök Cisimlerinin Sıralaması
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Güneş tutulması; Ay’ın, Dünya ile Güneş arasına girmesiyle gerçekleşir (sıralama: Dünya – Ay – Güneş). Boyut ilişkisine göre bu gök cisimleri büyükten küçüğe doğru Güneş > Dünya > Ay şeklinde sıralanır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Modeldeki kürelerin büyüklükleri incelendiğinde en büyük küre 2, orta büyüklükteki küre 1, en küçük küre ise 3 numaradır:
- Büyüklük Dağılımı: En büyük olan Güneş için 2, Dünya için 1, en küçük olan Ay için 3 numaralı küre seçilmelidir.
- Konum Dağılımı: Güneş tutulmasında Ay (en küçük gök cismi) ortada yer almalıdır. Eren ise ortaya en büyük küreyi (2) koymuştur. Modelin doğru olması için Ay’ı temsil eden 3 numaralı küre ortaya gelmeli, Güneş’i temsil eden 2 numaralı küre ile yer değiştirmelidir.
Seçeneklerin değerlendirilmesi:
- A) Kürelerin boyutları gerçeği yansıtmadığı için (Ay en büyük, Güneş en küçük gösterilmiş) model hatalıdır.
- B) En küçük olan 3 numara Ay, en büyük olan 2 numara Güneş olarak seçilip 2 ile 3 yer değiştirildiğinde sıralama Dünya (1) – Ay (3) – Güneş (2) şeklinde kusursuz hâle gelir; bu nedenle doğrudur.
- C) 2 numaralı en büyük küre Dünya olamayacağı için bu değerlendirme yanlıştır.
- D) 1 ve 3 yer değiştirirse Dünya ile Ay yan yana gelmez ve tutulma geometrisi bozulur; bu nedenle yanlıştır.
CEVAP: B) Eren; Ay için 3, Güneş için 2 numaralı küreyi kullanmalı, 2 ile 3 numaralı küreyi yer değiştirmelidir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Tutulma modelleri sorularında hem cisimlerin göreceli büyüklüklerini (Güneş > Dünya > Ay) hem de uzaysal dizilimlerini (Güneş tutulmasında Ay ortada, Ay tutulmasında Dünya ortada) aynı anda kontrol etmeyi unutmayınız.