- A)
Mavi, turuncu
- B)
Mavi, pembe, yeşil
- C)
Pembe, yeşil, turuncu
- D)
Mavi, pembe, turuncu
Mavi, turuncu
Mavi, pembe, yeşil
Pembe, yeşil, turuncu
Mavi, pembe, turuncu
Sorunun mantığı genetik çaprazlamalara dayanmaktadır. Mor çiçek renginin baskın (dominant) olduğu, beyaz çiçek renginin ise çekinik (resesif) olduğu belirtilmiş.
Beyaz çiçek elde etmek için gerekli şart:
Çiçek genotipinin homozigot çekinik (aa şeklinde) olması gereklidir. Baskın gen olan mor (A) bulunduğu sürece beyaz çiçek rengi dışa çıkamaz.
Bu çaprazlamadan oluşan olası genotipler:
Sonuç: %25 beyaz çiçek oluşabilir.
Bu çaprazlamadan oluşan olası genotipler:
Sonuç: %50 beyaz çiçek oluşabilir.
Bu çaprazlamadan oluşan olası genotipler:
Sonuç: Hiç beyaz çiçek oluşmaz (%0).
Bu çaprazlamadan oluşan genotip:
Sonuç: %100 beyaz çiçek oluşur.
Açıklama:
Lale’nın beyaz çiçek elde edebilmesi için “aa” genotipine sahip bireyler oluşması gereklidir. Turuncu kart en yüksek başarı sağlar (%100 beyaz), mavi kart düşük bir başarı sağlar (%25 beyaz) ve pembe kart orta düzey başarı sağlar (%50 beyaz).
Eğer başka bir açıklamaya ihtiyaç duyarsanız, sormaktan çekinmeyin! ![]()
Answer:
Öncelikle mor çiçek rengi (M) baskın, beyaz çiçek rengi (m) ise çekiniktir (resesif). Bu nedenle beyaz çiçek elde etmek için bitkinin genotipinin mutlaka “mm” olması gerekir. Kartlardaki çaprazlamaları inceleyelim:
Hangi kartlar beyaz çiçek elde edilmesini sağlar?
Yeşil kartta ise beyaz çiçek hiç elde edilemez (%0). Dolayısıyla Mavi, Pembe ve Turuncu karttaki çaprazlamalar birlikte beyaz çiçek elde edilmesini sağlayabilir.
Bu nedenle doğru cevap, (D) Mavi, pembe, turuncu seçenekleridir.
Cevap: Mavi, pembe ve turuncu (D)
Bu soruda, bir bilim insanı olan Lale’nin beyaz çiçekli bezelye elde etme isteği ele alınıyor. Mor çiçek rengi (M) beyaz çiçek rengine (m) baskın olduğu için, genetik çaprazlamalarda mor (M) aleli en az bir kez taşındığında ortaya çıkan çiçek rengi mor olacaktır. Dolayısıyla beyaz renk elde edebilmek için genotipin (mm) olması gerekir.
Soruda verilen dört farklı renkli kart, dört farklı çaprazlamayı temsil eder:
Lale’nin aradığı renk beyaz olduğu için hangi çaprazlamaların beyaz (mm) fenotipini verebileceğine odaklanmamız gerekiyor.
Mendel genetiğinin temel ilkelerinde, dominant (baskın) ve resesif (çekinik) karakterlerin kalıtımı açıklanır. Eğer bir karakter (örneğin mor renk, M) baskınsa, MM veya Mm genotipinde fenotip olarak mor renk ortaya çıkar. Beyaz renk içinse, çekinik karakter genotipinin (mm) birlikte olması gerekir.
Bu ilkeye göre:
Bu basit ilke üzerinden her bir karttaki çaprazlama sonuçlarını değerlendirebiliriz.
Sorudaki her bir renk kartı, farklı genotiplerde ebeveyn bezelyelerin çaprazlandığı senaryoları göstermektedir.
Bu çaprazlamadan %25 beyaz çiçek ortaya çıkar.
Bu çaprazlamadan %50 beyaz çiçek elde edilir.
Bu durumda %0 beyaz elde edilir, yani bütün yavrular mor olur.
Bu durumda %100 beyaz elde edilir.
Soruda vurgulanan en önemli unsur, mor alelin (M) baskın, beyaz alelin (m) çekinik olmasıdır. Genotipte en az bir adet M aleli varsa (MM veya Mm) fenotip mor olacaktır. Beyaz çiçek rengi elde edebilmek içinse genotipin muhakkak mm olması gerekir.
Bunu netleştirmek için şu örnek akılda tutulabilir:
Sorunun asli amacı, beyaz çiçeğe sahip bezelyeler üretmektir. Eğer bir çaprazlama sonucunda elde edilen yavruların genotipinde mm yoksa, o çaprazlama amacımıza hizmet etmez. Dolayısıyla Lale’nin amacı doğrultusunda şu anki çaprazlamalardan yeşil kart (MM × Mm) bizi beyaz çiçeğe götürmez. Çünkü bu çaprazlamada tüm yavrular mor (MM veya Mm) olur.
Bunun yanında, mavi ve pembe kartlar beyaz olma ihtimalini belirli oranlarda taşırken (mavi kart %25, pembe kart %50), turuncu kart (mm × mm) zaten direkt olarak %100 beyaz verir.
Daha derli toplu değerlendirmek adına bu çaprazlamalardaki genotip ve fenotip oranlarını bir kez daha belirtelim:
Soruya göre, Lale istediği (beyaz) çiçek rengi için hangi kartlardaki çaprazlamaları tercih etmelidir? Cevabın formülü basit: Beyaz veren her türlü kart anlamlıdır.
Sorumuzun sonunda şu dört şık yer alıyor:
Burada Lale’nin beyaz elde etmeyi hedeflediği çaprazlamaların bir kombinasyonunu arıyoruz.
Soru genellikle “hangi kartlardaki çaprazlamalarla istediğimiz rengi (beyaz) elde edebiliriz?” diye sorulduğunda, beyaz veren tüm çaprazlamaların seçilmesi gerekir. Mavi bir miktar, pembe biraz daha fazla, turuncu ise %100 oranında beyaz verir. Yeşil hiçbir şekilde vermediği için elenmelidir. Dolayısıyla en doğru kombinasyon, Mavi + Pembe + Turuncu şeklinde olur.
| Kart Rengi | Çaprazlama | Genotip Açılımı | Beyaz Oranı | Açıklama |
|---|---|---|---|---|
| Mavi | Heterozigot mor × Heterozigot mor | Mm × Mm | %25 (1/4) | Mor baskın ama çekinik de olasılık dâhilinde. |
| Pembe | Homozigot beyaz × Heterozigot mor | mm × Mm | %50 (1/2) | Beyaz (mm) ve mor (Mm) yavrular eşit ihtimallerle elde edilir. |
| Yeşil | Homozigot mor × Heterozigot mor | MM × Mm | %0 | Tamamı mor; beyaz için gerekli “mm” genotipi bu kombinasyonda oluşmaz. |
| Turuncu | Homozigot beyaz × Homozigot beyaz | mm × mm | %100 (1) | Her yavru beyaz; en kesin ve garanti yöntem. |
Tablodan da görüleceği üzere, Yeşil Kart dışındaki üç renk (Mavi, Pembe, Turuncu) beyaz çiçek verebilmektedir.
Bezelyelerde beyaz renk elde etmek için, iki adet çekinik alelin (m) yavruya geçmesi gerekir. Yani ebeveynlerin her biri en az bir m aleline sahip olmalıdır ki yavrulardan bazıları veya tamamı mm olsun.
Bu yüzden, eğer bir ebeveyn Homozigot Mor (MM) ise ve diğer ebeveyn Heterozigot Mor (Mm) ise, yavrular asla mm olamaz. Yeşil Kart tam olarak bu durumdur.
Dolayısıyla doğru cevap: Mavi, pembe, turuncu (D).