- Duygu, düşünce veya olay bildiren sözcük ya da sözcük gruplarıdır.
Emine Öğretmen’in öğrencilerine okuduğu bilgi hangi seçenekteki ifade eder?
A) hece
B) cümle
C) harf - Aşağıdaki çocuklardan hangisinin söylediği cümle değildir?
A) Fillerin uzun hortumları vardır.
B) Aslanlar sürü hâlinde yaşar.
C) Zürafalar ağaçların en üstündeki yaprakları - Köpekler ve kediler evcil hayvanlardır.
Yukarıdaki cümle kaç sözcükten oluşmuştur?
A) 5
B) 4
C) 3 - ● Miço, bir korsan gemisi gördü.
★ Gemi iyice yaklaştı.
■ Gemiden inen yolcular
Yukarıda verilenlerden hangileri cümledir?
A) ● ★
B) ★ ■
C) ● ★ ■ - tırmanın, bağırdı, küçük, çocuk, diye
Yukarıdaki sözcüklerle anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturulacaktır.
Buna göre hangi sözcük en sonda yer alır?
A) tırmanın
B) bağırdı
C) diye - Alp, yemeğini iştahla ________.
Yukarıdaki cümle hangi seçenekteki sözcük ile tamamlanmalıdır?
A) bakıyordu
B) içiyordu
C) yiyordu
İlkokul Türkçe Cümle Bilgisi ve Sözcük Dizilimi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bir duyguyu, düşünceyi, haberi ya da durumu tam olarak anlatan sözcük veya sözcük dizilerine cümle (tümce) denir. Kurallı bir Türkçede yargıyı bildiren eylem (yüklem) cümlenin en sonunda yer alır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
1. Soru:
- Açıklama: Duygu, düşünce, istek veya olay bildiren tamamlanmış söz ve söz dizilerine cümle adı verilir. Harf alfabenin en küçük birimi, hece ise ağzın tek bir hareketiyle çıkan ses birimidir.
Doğru Seçenek: B) cümle
2. Soru:
- A) “vardır” yüklemi ile yargı tamamlanmıştır, bir cümledir.
- B) “yaşar” yüklemi ile yargı tamamlanmıştır, bir cümledir.
- C) “Zürafalar ağaçların en üstündeki yaprakları…” ifadesinde yapılan eylem/iş belirtilmemiş, yargı eksik bırakılmıştır (cümle değildir).
Doğru Seçenek: C
3. Soru:
- Açıklama: “Köpekler (1) ve (2) kediler (3) evcil (4) hayvanlardır (5).” cümlesindeki tüm kelimeler tek tek sayıldığında toplam 5 sözcükten oluştuğu görülür.
Doğru Seçenek: A) 5
4. Soru:
- ● “gördü” fiili iş bildirir; yargı tamamlanmıştır (cümledir).
- ★ “yaklaştı” fiili hareket bildirir; yargı tamamlanmıştır (cümledir).
- ■ “Gemiden inen yolcular…” yargı bitmemiştir, bir durum bildirilmemiştir (cümle değildir).
- Dolayısıyla yalnızca ● ve ★ işaretli olanlar cümledir.
Doğru Seçenek: A) ● ★
5. Soru:
- Açıklama: Verilen sözcüklerle anlamlı ve kurallı bir cümle kurulduğunda: “Küçük çocuk, ‘Tırmanın!’ diye bağırdı.” sırası oluşur. Kurallı cümlelerde iş, oluş, hareket bildiren sözcük (yüklem) en sonda bulunur. Bu cümlenin sonunda yer alan sözcük “bağırdı” olur.
Doğru Seçenek: B) bağırdı
6. Soru:
- Açıklama: Cümlenin nesnesi “yemeğini” sözcüğüdür. Yemek eylemiyle uyumlu olan fiil “yemek/yiyordu” ifadesidir (“yemek bakılmaz” veya “yemek içilmez”). Bu nedenle boşluğa “yiyordu” gelmelidir: “Alp, yemeğini iştahla yiyordu.”
Doğru Seçenek: C) yiyordu
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bir ifadenin cümle olabilmesi için mutlaka bir iş, oluş, hareket veya yargı bildirmesi gerekir. Cümledeki sözcük sayısı sorulduğunda tek başına anlamı olmayan bağlaçlar da (ve, ile, ama) birer sözcük olarak sayılır.
