- Bir öğretmen DKAB dersinde, dinen yükümlü kişilerin davranışlarıyla ilgili hükümleri anlatır ve öğrencilerinden bunları günlük hayattan örneklerle ilişkilendirmelerini ister. Öğrencilerin cevaplarından bazıları şunlardır:
Elif: Ölçü ve tartıda hile yapmak, dinen yasaklanmış bir davranıştır.
Onur: Soğan veya sarımsak yedikten sonra kokusu geçmeden camiye gitmek, dinen hoş karşılanmayan eylemlerden biridir.
Betül: Beş vakit namaz, dinen kesin ve bağlayıcı biçimde yerine getirilmesi istenen ibadetler arasında yer alır.
Eymen: Halı sahada maç oynamak, dinen kişinin tercihine bırakılan bir fiildir.
Bu cevaplarda aşağıdaki dinî hükümlerden hangisi örneklendirilmemiştir?
A) Vacip
B) Mekruh
C) Haram
D) Mübah
E) Farz - Din, toplumda ortak değerlerin oluşmasına ve insanlar arasındaki bağların gelişmesine katkı sağlar. Örneğin zekât, infak ve sadaka farklı sosyal kesimleri birbirine yaklaştırırken cemaatle kılınan namaz Müslümanların bir araya gelmesine imkân tanır. Camiler, ibadetin yanı sıra dini-ahlaki ilkelerin aktarımına zemin hazırlar ve özellikle ramazan ayında oluşan manevi atmosfer bu süreci pekiştirir. Bunun yanında ailede benimsenen değerlerin sonraki kuşaklarda yaşatılması toplumsal birlikteliğin sürmesinde etkili olur; akraba ve komşuların birbirini gözetmesi de sosyal yakınlığı canlı tutar.
Bu parçadan hareketle aşağıdaki yargıların hangisine ulaşılamaz?
A) Yardımlaşma amacı taşıyan uygulamalar toplumsal dayanışmayı güçlendirir.
B) Camiler ortak değerlerin aktarılmasında aileden daha etkili bir işleve sahiptir.
C) Dinî hayat kişinin çevresiyle ilişkilerine de yön verir.
D) Toplumsal değerlerin korunmasında aile ve dinî uygulamalar önemli bir rol oynar.
E) Cemaatle kılınan namaz Müslümanlar arasında kaynaşmayı destekler. - Hz. Muhammed’in insanlara dini anlatırken izlediği yönteme yakından tanıklık eden Musab bin Umeyr, I. Akabe Biatı’ndan sonra İslam’ı ve Kur’an’ı öğretmek üzere Medine’ye gönderilmiştir. Üstlendiği bu görev sırasında, daha önce tanık olduğu uygulamaları kendi tutumuna yansıtarak insanlara sabır ve anlayışla yaklaşmış; güzel Kur’an okuyuşu ve etkili konuşmasıyla birçok kişinin İslam’ı tanımasına vesile olmuştur.
Bu parçada Musab bin Umeyr’in hangi yönüne vurgu yapılmaktadır?
A) İnsanlar arasındaki anlaşmazlıklarda uzlaştırıcı davranmasına
B) İnancı uğruna maddi imkânlarından vazgeçmesine
C) Hz. Peygamber’in tebliğ anlayışını örnek almasına
D) Baskılar karşısında inancındaki kararlılığını korumasına
E) Müşriklerle yapılan savaşlarda cesaretiyle öne çıkmasına - Deizm, Tanrı’nın varlığını ve evreni yarattığını kabul eder. Ancak vahyi ve peygamberleri reddeder. Ayrıca Tanrı’nın, evrenin işleyiş kurallarını belirledikten sonra onu kendi hâline bıraktığını ve işleyişine müdahalede bulunmadığını savunur.
Bu açıklamaya göre aşağıdaki ayetlerden hangisi İslam’ın deizmden ayrıldığı hususlardan birine işaret etmez?
A) “Kullarım sana beni sorduklarında bilsinler ki şüphesiz ben yakınım, bana dua ettiğinde dua edenin dileğine karşılık veririm…” (Bakara, 2:186)
B) “Ant olsun ki biz her ümmete,‘Allah’a kulluk edin, sahte tanrılardan uzak durun’ diyen bir elçi gönderdik…” (Nahl, 16:36)
C) “Yeryüzünde kımıldayan hiçbir canlı yoktur ki rızkı Allah’ın üzerine olmasın…” (Hud, 11:6)
D) “De ki: Onu kendiliğimden değiştirmem benim için olacak şey değildir. Ben ancak bana vahyolunana uyarım…” (Yunus, 10:15)
E) “Onlara,‘Gökleri ve yeri kim yarattı?’ diye soracak olsan, mutlaka’Allah’ diyeceklerdir…” (Lokman, 31:25)
TYT Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Deneme Soruları Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: İslam fıkhında mükellefin fiilleri (ef’âl-i mükellefîn); İslam tebliğ metodolojisi, dinin toplumsal işlevleri ve inanç sistemleri (Deizm ile İslam’ın Tanrı tasavvuru arasındaki farklar) müfredatın temel kazanımları arasındadır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
17. Soru: Ef’âl-i Mükellefîn (Dinî Hükümler)
Öğrencilerin verdiği örneklerin karşıladığı dinî kavramlar:
- Elif: “Ölçü ve tartıda hile yapmak…” \rightarrow Dinen kesin delillerle yasaklanan fiiller Haram kapsamındadır.
- Onur: “Soğan/sarımsak kokusuyla camiye gitmek…” \rightarrow Dinen hoş karşılanmayan, terk edilmesi istenen davranışlar Mekruhtur.
- Betül: “Beş vakit namaz…” \rightarrow Dinen mükelleften yapılması kesin ve bağlayıcı olarak istenen ameller Farzdır.
- Eymen: “Halı sahada maç oynamak…” \rightarrow Yapılıp yapılmaması mükellefin serbest iradesine bırakılan eylemler Mübahtır.
- Vacip: Yapılması farz kadar kesin olmamakla birlikte kuvvetli delillere dayanan hükümlerdir (kurban kesmek, bayram namazı gibi). Bu kavrama ait bir örnek yoktur.
CEVAP: A) Vacip
18. Soru: Dinin Toplumsal İşlevleri ve Kurumlar
- A) Doğru: Zekât, infak ve sadaka sosyal dayanışmayı kuvvetlendirir.
- B) Yanlış: Parçada hem camilerin hem de ailenin değer aktarımındaki rollerinden bahsedilmiş; ancak camilerin aileden “daha etkili” olduğuna dair hiçbir üstünlük veya kıyaslama yapılmamıştır.
- C) Doğru: Akraba ve komşu ilişkilerinin gözetilmesi dinî hayatın çevreye etkisini gösterir.
- D) Doğru: Metinde hem ibadet mekânlarının hem ailenin nesiller arası aktarımdaki rolü vurgulanmıştır.
- E) Doğru: Cemaatle kılınan namazın müminleri bir araya getirdiği doğrudan ifade edilmiştir.
CEVAP: B) Camiler ortak değerlerin aktarılmasında aileden daha etkili bir işleve sahiptir.
19. Soru: İslam Tebliğinde Örnek Model
- Metin Analizi: Parçada Musab bin Umeyr’in Medine’de görev yaparken “Hz. Muhammed’in dini anlatırken izlediği yönteme tanıklık ettiği” ve “daha önce tanık olduğu uygulamaları kendi tutumuna yansıtarak sabır ve anlayışla yaklaştığı” açıkça belirtilmiştir.
- Dolayısıyla vurgulanan asıl yön, tebliğ görevinde doğrudan Hz. Peygamber’in tebliğ metodunu örnek almasıdır.
CEVAP: C) Hz. Peygamber’in tebliğ anlayışını örnek almasına
20. Soru: İslam İnancı ve Deizm Karşılaştırması
- Deizm ile İslam’ın Ayrıldığı Hususlar: Deizm vahyi, peygamberliği ve Tanrı’nın evrene müdahalesini (dua, rızık verme, kaza ve kader) reddeder. A, B, C ve D seçeneklerindeki ayetler; vahiy, peygamber, dua ve rızkı konu edindiği için deizmin reddettiği/İslam’ın ayrıldığı noktalara işaret eder.
- E Seçeneği: “Onlara, ‘Gökleri ve yeri kim yarattı?’ diye soracak olsan, mutlaka ‘Allah’ diyeceklerdir…” (Lokman, 31:25). Deizm de evrenin bir yaratıcısı (Tanrı) olduğunu kabul eder. Dolayısıyla Tanrı’nın yaratıcı olması hususu deizm ile İslam’ın ayrıldığı bir nokta değil, ortak kabulüdür.
CEVAP: E) “Onlara, ‘Gökleri ve yeri kim yarattı?’ diye soracak olsan, mutlaka ‘Allah’ diyeceklerdir…” (Lokman, 31:25)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Deizm sorularında en yaygın çeldirici “Evrenin yaratıcısı” fikridir. Deizm ateizm değildir; Tanrı’nın varlığını ve yaratıcılığını savunur, ancak Tanrı’nın evrene müdahalesini (peygamber, mucize, vahiy, dua) reddeder. Ortak noktalar ile ayrılan noktaları birbirine karıştırmayınız.