Soru:
FonkyoI
6. 4 ve S, maddelerdeki n
elde ettiğiniz fonlr
n3*-1-2
seklind
Sinif arkadaşlarınzla tartısan
aLkERat o)
vetst
Işareti
Niteł Orellikier
Tanim Kümesi
Gorürntu Kumesi
inceem
Gofk
7. Yukandaki tablolardan elde ettiginiz bilgiler
etilen a1 mak +r+k(ar,kE RasOL k
koklitoreok Teerannda roermenizi a> 0.r>0k>Ove a <0.r>0,k0içinayn
Oluşturunuz. Olusturduğunur onermevi sözel olarak veva cebirsel dil ile ifade ediniz
Cebirsel
itel Gzelikle
Arta
Ardbu
iyapthgnc grafik ile kullandiginie matematik yann
Clde ettiiniz farks sonuçlar varsa neden
varsayuniannz ile karslaştrarak
Genellemeler
4 ve 5. maddelerdeki n fonksiyonunun çizimini yaptığınız grafik ile elde ettiğiniz fonksiyonun nitel özelliklerini karşılaştırınız. Sonuçları ve nedenlerini sınıf arkadaşlarınızla tartışınız.
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
Fonksiyonun tanım kümesi ve görüntü kümesi, verilen cebirsel ifadeye ve karekök içindeki değerlerin pozitifliğine bağlıdır.
Fonksiyonun işareti, katsayının pozitif ya da negatif oluşuna göre değişir.
Fonksiyonun artan/azalan özelliği türev veya grafik üzerinden incelenir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Fonksiyonların tanım kümelerinin belirlenmesi
Fonksiyonlarda karekök altında bulunan ifade sıfırdan büyük veya eşit olmalı:
Adım 2 — Görüntü kümelerinin belirlenmesi
Karekök fonksiyonları her zaman pozitif veya sıfır değerler alır.
n(x) için:
y = 3 \sqrt{x-1} - 2 \geq -2
Çünkü \sqrt{x-1} \geq 0.
Görüntü kümesi: [-2, +\infty)
g(x) = a \sqrt{x + r} + k için; a > 0 ise:
y = a \cdot \sqrt{x + r} + k \geq k
Görüntü kümesi: [k, +\infty)
Adım 3 — Fonksiyonun işaretinin belirlenmesi
a > 0 ise fonksiyonun işareti pozitiftir.
a < 0 ise fonksiyon negatiftir.
Adım 4 — Fonksiyonun artan ve azalan olması
Karekök fonksiyonları genellikle tanım kümeleri üzerinde artandır (kök içi artarken fonksiyon artar).
a > 0 ve x arttıkça g(x) artar → Fonksiyon artandır.
a < 0 ise g(x) azalan yılda olabilir.
Genelleme ve Önermenin Cebirsel İfadesi:
Önerme: a, r, k \in \mathbb{R}, a \neq 0 için,
tanım kümesi D_g = [-r, +\infty),
görüntü kümesi G_g = [k, +\infty) veya (-\infty, k],
işareti a’nın işaretine bağlı ve
fonksiyon a > 0 ise artandır, a < 0 ise azalandır.
Cebirsel ifade olarak:
g: [-r, +\infty) \to \begin{cases}
[k, +\infty), & a > 0 \\
(-\infty, k], & a < 0
\end{cases}
CEVAP:
Fonksiyonların tanım kümeleri, karekök altındaki ifadeye bağlıdır.
Görüntü kümeleri ise fonksiyonun katsayısı (a) ve sabit terim (k) ile değişir.
İşaret ve artan/azalan özellikler katsayı “a” ile belirlenir.
Genel önerme: g(x) = a \sqrt{x + r} + k fonksiyonu için a, r, k \in \mathbb{R}, a \neq 0 ise;
Tanım kümesi x \geq -r
Görüntü kümesi y \geq k (a>0 için) veya y \leq k (a<0 için)
Fonksiyon a > 0 ise artan, a < 0 ise azalan olur.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
g(x) = a·√(x + r) + k fonksiyonunun tanım kümesi, görüntü kümesi, işareti ve monotonluğu (a ≠ 0, r,k ∈ ℝ) — özellikle a>0, r>0, k>0 ve a<0, r>0, k>0 durumları için
CEVAP:
Genel kurallar (her durumda geçerli):
Tanım kümesi:
\{x\in\mathbb{R}\mid x+r\ge 0\}=[-r,\infty)
Fonksiyonun başlangıç değeri (en uç nokta):
g(-r)=a\cdot\sqrt{0}+k=k
Monotonluk (sürekli aralık üzerinde):
g'(x)=\dfrac{a}{2\sqrt{x+r}}\quad\text{(tanım kümesinin iç noktalarında)}
Eğer a>0 ise fonksiyon artandır.
Eğer a<0 ise fonksiyon azalandır.
Kök (x-kesiti) için koşul:
Denklemi çöz: a\sqrt{x+r}+k=0 ⇔ \sqrt{x+r}=-\dfrac{k}{a}.
Bu eşitliğin çözümü ancak -\dfrac{k}{a}\ge 0 ise mümkündür; o zaman
x=\Bigl(-\dfrac{k}{a}\Bigr)^2-r
tek bir çözüm verir (kareköklü ifade ile). Eğer -\dfrac{k}{a}<0 ise kök yoktur.
Özel durum A: a>0,\; r>0,\; k>0
Tanım kümesi:[ -r,\infty ) (yukarıda yazıldığı gibi)
Görüntü kümesi:
√ ifadesi ≥0 ⇒ a\sqrt{\cdot} ∈ [0,\infty) ⇒
g(x)\in [k,\infty)
İşareti:
En küçük değer g(-r)=k>0 olduğundan fonksiyonun tüm değerleri pozitiftir. Bu nedenle fonksiyon pozitif (her x için >0) olur.
Monotonluk: Fonksiyon sağa doğru artandır.
Özel durum B: a<0,\; r>0,\; k>0
Tanım kümesi:[ -r,\infty )
Görüntü kümesi: a\sqrt{\cdot} ∈ (-\infty,0] ⇒
g(x)\in (-\infty,k]
İşareti:
Maksimum g(-r)=k>0 olduğundan fonksiyonun bazı değerleri pozitif; uzak x değerlerinde fonksiyon negatif değerler alır. Yani hem negatif hem pozitif değerler alır.
Görüntü kümesi için karekökün aldığı aralık [0,\infty) olduğundan çarpan a ve toplama k sonucu aralığı belirler:
a>0 ise a\sqrt{\cdot}\in[0,\infty) ⇒ toplama ile [k,\infty).
a<0 ise a\sqrt{\cdot}\in(-\infty,0] ⇒ toplama ile (-\infty,k].
İşaret için en uç nokta x=-r değeri (k) kritiktir: işaret k’ya göre belirlenir; ayrıca eğer k işaretiyle çarpan a’nın işareti kök varlığı koşulunu etkiler (kök için -k/a\ge0 olmalı).
Monotonluk türev işaretinden anlaşılır: türev sabit işaretli olduğundan fonksiyon tek yönlü monoton davranır (başlangıç noktası hariç türev tanımsız olabilir).
TEMEL KAVRAMLAR:
Tanım kümesi: Fonksiyonun tanımlı olduğu x değerleri; burada karekök içi ≥0 ⇒ [ -r,\infty ).
Görüntü kümesi: Fonksiyonun alabileceği y değerleri; a’nın işaretine göre [k,∞) veya (−∞,k].
Monotonluk: a>0 için artan, a<0 için azalan.
Kök koşulu: Kökün varlığı için -\dfrac{k}{a}\ge0 olmalıdır; varsa kök x=\bigl(-\dfrac{k}{a}\bigr)^2-r olur.
Özet (sonuç cümlesi): a>0 ise g’nin görüntü kümesi [k,∞) ve g artandır; a<0 ise görüntü kümesi (−∞,k] ve g azalandır. Tanım kümesi her durumda [−r,∞) dir ve işareti k’nın değerine bağlıdır (k>0 ise a>0 için tüm değerler pozitif; a<0 için hem negatif hem pozitif değerler alınır).
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?