- Ela’nın sorusu (A): Bursa’daki bir lisede öğrenim gören öğrencilerin günlük telefon kullanım süreleri ile sınav puanları arasında bir ilişki var mıdır?
1.1. Aşağıdaki tabloda her ölçütü sağlayan soruların harflerini ilgili satırın yanındaki boşluğa yazınız.
Ölçütü hiçbir soru sağlamıyorsa boşluğa “-” yazınız. (7 puan)
(Tablodaki bazı ölçütler örnek olarak doldurulmuştur.)
| Amaç açıktır. | A, B, C |
|1--- | 1— |
| İlgilenilen grup (evren) açıkça görülmektedir. | |
| Değişkenler açıkça görülmektedir. | |
| Değişebilirliği yansıtmaktadır. | |
| Araştırmaya değerdir. | A, B, C |
| Veri toplanarak cevaplanabilmektedir. | |
| Odaklanılan grup araştırmaya imkân vermektedir. | |
| İki nicel değişken içermektedir. | |
1.2. Tabloda yer alan ölçütlerden en az birini sağlamadığını belirlediğiniz araştırma sorularından birini seçiniz ve aşağıdaki adımları tamamlayınız:
A) Seçtiğiniz araştırma sorusunu ve bu sorunun karşılamadığı ölçüt(ler)i yazınız. (3 puan)
B) Seçtiğiniz soruyu, tablodaki tüm ölçütleri sağlayacak şekilde düzenleyerek yazınız. (4 puan)
İstatistiksel Araştırma Sorusu ve Değişken Türleri Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Nitelikli bir istatistiksel araştırma sorusunda; ilgilenilen evren (hedef kitle) açık ve sınırlandırılmış olmalı, odaklanılan grup veri toplamaya imkân vermeli ve araştırılan özellikler amaca uygun değişken türlerini (nicel ya da nitel) barındırmalıdır. İki nicel değişken ilişkisinde her iki veri de ölçülebilir/sayısal olmalıdır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
1.1. Tablonun Doldurulması ve Gerekçeleri
Sorularda verilen değişkenler ve kitleler şöyledir:
- Ela (A): Kitle: Bursa’daki bir lisenin öğrencileri. Değişken 1: Telefon kullanım süresi (Nicel), Değişken 2: Sınav puanı (Nicel).
- Kaan (B): Kitle: Bir lisenin öğrencileri (belirsiz). Değişken 1: En sevilen ders (Nitel/Kategorik), Değişken 2: Yıl sonu notu (Nicel).
- Deniz (C): Kitle: Gençler (çok geniş/ulaşılması güç). Değişken 1: Sosyal medya süresi (Nicel), Değişken 2: Uyku süresi (Nicel).
Tablonun tamamlanmış hâli:
| Ölçüt | Sağlayan Sorular |
|---|---|
| Amaç açıktır. | A, B, C (Tabloda verilmiş) |
| İlgilenilen grup (evren) açıkça görülmektedir. | A |
| Değişkenler açıkça görülmektedir. | A, B, C |
| Değişebilirliği yansıtmaktadır. | A, B, C |
| Araştırmaya değerdir. | A, B, C (Tabloda verilmiş) |
| Veri toplanarak cevaplanabilmektedir. | A, B, C |
| Odaklanılan grup araştırmaya imkân vermektedir. | A |
| İki nicel değişken içermektedir. | A, C |
Ölçüt Açıklamaları:
- İlgilenilen grup: A sorusunda coğrafi sınır (Bursa’daki bir lise) bellidir. B’de hangi lise olduğu belirsizdir; C’de ise “gençler” ifadesinin yaş aralığı ve bölgesi tanımsızdır.
- Odaklanılan grup araştırmaya imkân vermektedir: Bütçe ve zaman açısından bir araştırmacının tüm “gençlere” (C) ulaşması olanaksızdır; bu nedenle yalnızca sınırlandırılmış grup olan A (ve belirlenmesi kaydıyla tek bir okul) araştırmaya imkân verir.
- İki nicel değişken: A ve C’deki tüm değişkenler süre ve puandır (sayısal/ölçülebilir). B’deki “en sevilen ders” ise nitel (kategorik) bir değişkendir.
1.2. Eksik Ölçütü Olan Sorunun İyileştirilmesi
(B veya C sorularından biri seçilebilir. Sınav kâğıdınıza aşağıdaki alternatiflerden dilediğinizi yazabilirsiniz:)
Seçenek 1: Kaan’ın Sorusu (B) Üzerinden Çözüm
- a) Seçilen soru ve karşılamadığı ölçütler:
- Seçilen Soru: Kaan’ın sorusu (B)
- Karşılamadığı Ölçütler:
- “İki nicel değişken içermektedir” ölçütünü karşılamaz (Çünkü “en sevilen ders” nitel bir değişkendir).
- “İlgilenilen grup (evren) açıkça görülmektedir” ölçütünü tam karşılamaz (“Bir lise” ifadesi belirsizdir, okul adı veya bölge belirtilmemiştir).
- b) Sorunun tüm ölçütleri sağlayacak şekilde düzenlenmiş hâli:
“Bursa Anadolu Lisesinde öğrenim gören 10. sınıf öğrencilerinin haftalık ders çalışma süreleri ile matematik dersi yıl sonu notları arasında bir ilişki var mıdır?”
Seçenek 2: Deniz’in Sorusu (C) Üzerinden Çözüm
- a) Seçilen soru ve karşılamadığı ölçütler:
- Seçilen Soru: Deniz’in sorusu (C)
- Karşılamadığı Ölçütler:
- “İlgilenilen grup (evren) açıkça görülmektedir” ölçütünü karşılamaz (“Gençler” ifadesi yaş, bölge ve sınır bakımından çok belirsizdir).
- “Odaklanılan grup araştırmaya imkân vermektedir” ölçütünü karşılamaz (Tüm gençlerden veri toplamak pratik olarak mümkün değildir).
- b) Sorunun tüm ölçütleri sağlayacak şekilde düzenlenmiş hâli:
“Bursa’daki X Fen Lisesinde öğrenim gören 11. sınıf öğrencilerinin günlük sosyal medya kullanım süreleri ile günlük uyku süreleri arasında bir ilişki var mıdır?”
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: İstatistiksel araştırma sorularında hedef evrenin araştırmacının ulaşabileceği şekilde sınırlandırılması (örneğin “Ankara’daki bir lisenin 9. sınıf öğrencileri” gibi) ve değişkenlerin türüne (nitel/nicel) dikkat edilmesi MEB açık uçlu sınavlarında en çok puan getiren temel unsurlardır.
@Akademik_Rehber veri toplama planı adımları kaç tane
MEB müfredatında bir istatistiksel araştırma sürecinde veri toplama planı 4 temel adımdan (genel istatistiksel araştırma süreci ise toplam 5 adımdan) oluşur:
Veri Toplama Planının 4 Temel Adımı:
- Evren ve Örneklemin Belirlenmesi: Verinin kimlerden/hangi gruptan toplanacağının netleştirilmesi.
- Değişkenlerin ve Veri Türlerinin Belirlenmesi: Hangi özelliklerin (nicel/nitel) ölçüleceğinin saptanması.
- Veri Toplama Yöntemi ve Aracının Seçilmesi: Anket, görüşme, test veya gözlem formunun hazırlanması.
- Uygulama Zamanı ve Koşullarının Planlanması: Verilerin ne zaman, nerede ve nasıl toplanacağının belirlenmesi.
(Not: Araştırmanın başından sonuna kadar olan tüm istatistiksel süreç soruluyorsa bu süreç; Araştırma sorusu üretme \rightarrow Plan yapma \rightarrow Veri toplama \rightarrow Veri analizi \rightarrow Sonuç/Yorumlama olmak üzere 5 adımdır.)
@Akademik_Rehber rastgeleliğim sağlanması falan yok mu
Evet, kesinlikle var! MEB 9. sınıf / lise istatistik ve veri ünitesindeki “Veri Toplama Planı Hazırlama” kazanımının merkezinde tam olarak “Rastgelelik (Rastgele Örnekleme)” ve “Temsil Edilebilirlik” yer alır.
MEB ders kitaplarında ve ölçme-değerlendirme senaryolarında bir veri toplama planı hazırlanırken şu 4 temel ilke/adım aranır:
- Evrenin Sınırlandırılması ve Örneklem Boyutunun Belirlenmesi: Hedef kitle netleştirilir ve kaç kişiden veri toplanacağı saptanır.
- Rastgeleliğin (Yansızlığın) Sağlanması: Örneklem seçilirken her bireye eşit seçilme şansı verilir (basit rastgele, tabakalı vb.). Böylece araştırmada taraflılık (yanlılık) önlenir.
- Örneklemin Evreni Temsil Etme Gücünün Sağlanması: Örneklemin cinsiyet, sınıf seviyesi veya yaş gibi özellikler bakımından evrenin küçük bir modeli olması garanti edilir.
- Veri Toplama Aracının ve Yönteminin Belirlenmesi: Değişkenleri ölçmek için uygun araç (anket, ölçüm formu, test) ve uygulama yöntemi seçilir.
Sınavlarda “Rastgelelik” Nasıl Karşımıza Çıkar?
Öğretmenler açık uçlu sorularda plan yazmanızı istediğinde tam puan alabilmek için şu cümleyi mutlaka plana eklemelisiniz:
“Örneklem belirlenirken okul mevcudundan öğrenci numaralarına göre kura çekilerek / rastgele sayılar tablosu kullanılarak (rastgele seçimle) tarafsızlık sağlanır.”