Ela, alanları 72 cm^2 ve 120 cm^2 olan dikdörtgen biçimindeki iki kartonu, eşit uzunluktaki kısa kenarları çakışacak biçimde birleştirerek aşağıdaki gibi dikdörtgen bir pano oluşturmuştur. Kartonların kenar uzunlukları santimetre cinsinden 1’den büyük birer doğal sayıdır.
Ela, oluşturduğu panonun dış çevresi boyunca tek sıra hâlinde dekoratif şerit yapıştıracaktır.
Çarpanlar ve Katlar: Ortak Kenarlı Dikdörtgenlerde Çevre Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: İki dikdörtgenin birer kenarı ortak ise bu kenar uzunluğu, her iki dikdörtgenin alanlarının pozitif bir ortak böleni olmalıdır. Bir dikdörtgenin çevresi \text{Çevre} = 2 \cdot (a + b) formülüyle hesaplanır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Görselde verilen sorunun soru kökü kesilmiş olduğundan, sınavlarda en çok karşılaşılan en az durumu ana çözüm olarak yapılmış, tüm olası durumlar ve en çok değeri de adım adım gösterilmiştir.
Adım 1 — Ortak Kısa Kenarın Olası Değerlerini Belirleme
Kartonların alanları 72\text{ cm}^2 ve 120\text{ cm}^2’dir. Ortak olan kenar k santimetre olsun:
- k, hem 72 hem de 120 sayısını tam bölen 1’den büyük bir doğal sayı olmalıdır.
- \text{EBOB}(72, 120) = 24’tür. 24’ün 1’den büyük bölenleri: 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24’tür.
- Kritik Koşul: Soruda çakışan kenarların her iki kartonun da kısa kenarı olduğu belirtilmiştir. Alanı 72\text{ cm}^2 olan kartonda kısa kenar k \le \sqrt{72} \approx 8{,}48 olmalıdır (k = 12 veya 24 olursa diğer kenar 6 veya 3 olacağından k uzun kenar durumuna düşer).
Bu nedenle k’nin alabileceği değerler kümesi:
Adım 2 — Panonun Çevre Uzunluğunu Hesaplama
Panonun kısa kenarı k, uzun kenarı ise iki kartonun diğer kenarlarının toplamı olan \left(\frac{72}{k} + \frac{120}{k}\right) = \frac{192}{k} olur. Panonun çevresi:
Olası tüm çevre değerleri:
- k = 8\text{ cm} için: Uzun kenar = \frac{192}{8} = 24\text{ cm} \implies \text{Çevre} = 2 \cdot (8 + 24) = 64\text{ cm} (En küçük değer)
- k = 6\text{ cm} için: Uzun kenar = \frac{192}{6} = 32\text{ cm} \implies \text{Çevre} = 2 \cdot (6 + 32) = 76\text{ cm}
- k = 4\text{ cm} için: Uzun kenar = \frac{192}{4} = 48\text{ cm} \implies \text{Çevre} = 2 \cdot (4 + 48) = 104\text{ cm}
- k = 3\text{ cm} için: Uzun kenar = \frac{192}{3} = 64\text{ cm} \implies \text{Çevre} = 2 \cdot (3 + 64) = 134\text{ cm}
- k = 2\text{ cm} için: Uzun kenar = \frac{192}{2} = 96\text{ cm} \implies \text{Çevre} = 2 \cdot (2 + 96) = 196\text{ cm} (En büyük değer)
CEVAP:
- Soru kökünde şerit uzunluğu en az soruluyorsa: 64\text{ cm}
- Soru kökünde şerit uzunluğu en fazla soruluyorsa: 196\text{ cm}
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bu tür MEB/LGS sorularında en sık düşülen tuzak, “kısa kenar” ifadesini göz ardı edip ortak böleni doğrudan \text{EBOB}(72, 120) = 24 veya 12 almaktır. Bir dikdörtgenin kısa kenarı alanının karekökünden büyük olamaz.
