Edebi akımları anlat açık öğretim için | 1793706375816

Question Answer
1

edebi akımları anlat açık öğretim için

2

Edebi Akımlar ve Temel Özellikleri

Edebi akımlar; belirli bir tarihsel dönemde toplumların felsefi, siyasi ve estetik anlayışlarına bağlı olarak ortaya çıkan, yazarların ortak bir sanat ve dünya görüşü etrafında benimsediği edebiyat anlayışları ve hareketleridir. Açık öğretim sınavlarında genellikle akımların benimsediği temel felsefe, anahtar kavramları ve Türk edebiyatındaki temsilcileri sorulmaktadır.

1. Klasisizm (Kuralcılık - 17. Yüzyıl):

  • Temel İlkeleri: Akıl, sağduyu, ahlak ve kuralcılık esastır. Eserlerde değişmeyen evrensel insan doğası işlenir; biçim mükemmelliği ve soylu bir dil hedeflenir.
  • Temsilcileri: Molière, Corneille, Racine, La Fontaine. Türk edebiyatında Şinasi ve Ahmet Vefik Paşa bu akımın etkisinde kalmıştır.

2. Romantizm (Coşumculuk - 18. Yüzyıl Sonu):

  • Temel İlkeleri: Klasisizmin katı kurallarına tepkidir. Akıl yerine duygu, hayal ve coşku ön plana çıkar; iyi-kötü, ak-kara zıtlıkları işlenir. Sanatçı eserinde kişiliğini gizlemez.
  • Temsilcileri: J.J. Rousseau, Victor Hugo, Goethe. Türk edebiyatında Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi ve Abdülhak Hâmit Tarhan öne çıkar.

3. Realizm (Gerçekçilik - 19. Yüzyıl):

  • Temel İlkeleri: Romantizmin aşırı duygusallığına tepkidir. Pozitivizm felsefesine dayanır; gözlem, anket ve belgelere önem verilir. Yazar olayları nesnel biçimde aktarır ve kişiliğini gizler.
  • Temsilcileri: Balzac, Stendhal, Flaubert, Tolstoy, Dostoyevski. Türk edebiyatında Recaizade Mahmut Ekrem (romanlarında), Samipaşazade Sezai, Halit Ziya Uşaklıgil ve Refik Halit Karay en güçlü temsilcileridir.

4. Natüralizm (Doğalcılık - 19. Yüzyıl):

  • Temel İlkeleri: Realizmin bilimsellikle ileriye taşınmış halidir. Determinizm (aynı şartlar altında aynı sonuçlar doğar) ve soyaçekim (genetik) ilkeleri esas alınır. Toplum bir laboratuvar, insan bir denek olarak görülür.
  • Temsilcileri: Émile Zola, Guy de Maupassant. Türk edebiyatında Nabizade Nazım (Zehra) ve Hüseyin Rahmi Gürpınar bu akımı uygular.

5. Parnasizm (Şiirde Gerçekçilik - 19. Yüzyıl):

  • Temel İlkeleri: Realizmin şiire yansımasıdır. “Sanat için sanat” ilkesi geçerlidir; ölçü, uyak ve biçim kusursuzluğu önemsenir, tasvirci (pitoresk) şiir yazılır.
  • Temsilcileri: Théophile Gautier, Leconte de Lisle. Türk edebiyatında Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin ve Yahya Kemal Beyatlı bu çizgidedir.

6. Sembolizm (Simgecilik - 19. Yüzyıl Sonu):

  • Temel İlkeleri: Parnasizme tepkidir. Anlam kapalılığı, musiki, bireysel duygular, alacakaranlık ve hayal dünyası hâkimdir. Şiirde mecazlar ve simgeler kullanılır.
  • Temsilcileri: Baudelaire, Verlaine, Rimbaud, Mallarmé. Türk edebiyatında Ahmet Haşim ve Cenap Şahabettin en belirgin temsilcileridir.

7. Sürrealizm (Gerçeküstücülük - 20. Yüzyıl):

  • Temel İlkeleri: Sigmund Freud’un psikanaliz kuramına dayanır. Bilinçaltı, rüya, çağrışım ve otomatik yazı tekniği esastır; akıl ve ahlak denetimi reddedilir.
  • Temsilcileri: André Breton, Paul Éluard. Türk edebiyatında Garipçiler (kısmen) ve özellikle İkinci Yeni şairleri (Cemal Süreya, İlhan Berk) etkilenmiştir.

:light_bulb: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Açık öğretim sorularında eşleştirmeler anahtar kavramlar üzerinden gelir: Akıl/Sağduyu \rightarrow Klasisizm; Duygu/Zıtlık \rightarrow Romantizm; Gözlem/Nesnellik \rightarrow Realizm; Soyaçekim/Laboratuvar \rightarrow Natüralizm; Şiirde Biçim/Kuyumculuk \rightarrow Parnasizm; Musiki/Kapalılık \rightarrow Sembolizm; Bilinçaltı/Rüya \rightarrow Sürrealizm.