Düzeneklere etki eden birinci kuvvet F, ve bileşke kuvvet R’nin yönleri ve büyüklükleri görselde verilmiştir.
Cisimlere etki eden ikinci kuvvet F,'nin yönü ve büyüklüğünü noktalı kısımlara yazınız.
R=6N
F,4N
DoỞu
Yön1.e se****
Büyüklük…
Doğu
Yon1..t*.***
Büvüklük…
N
***e
F2N
R:5N
Bati
Yön1..sesns ******na
Büyüklük..9N
R7N
Yön
Kuzey
Büyüklük…s.N
,2 N
.
Bileşke Kuvvet ve İkinci Kuvvetin (F_2) Hesaplanması
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Aynı doğrultudaki kuvvetlerin bileşkesi (\vec{R}):
\vec{R} = \vec{F}_1 + \vec{F}_2
Kuvvetler aynı yönlü ise toplanır: R = F_1 + F_2
Kuvvetler zıt yönlü ise çıkarılır ve bileşke büyük olan kuvvetin yönünde olur: R = |F_1 - F_2|
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — a Düzeneğinin İncelenmesi F_1 = 4\text{ N} Doğu yönündedir ve bileşke kuvvet R = 6\text{ N} Doğu yönündedir. Bileşke, F_1’den büyük olduğuna göre F_2 kuvveti de F_1 ile aynı yönde (Doğu) olmalıdır.
Adım 2 — b Düzeneğinin İncelenmesi F_1 = 2\text{ N} Doğu yönündedir ve bileşke kuvvet R = 5\text{ N} Doğu yönündedir. Bileşke kuvvet aynı yönde büyüdüğü için F_2 de Doğu yönündedir.
Adım 3 — c Düzeneğinin İncelenmesi F_1 = 2\text{ N} Doğu yönündedir; fakat bileşke kuvvet R = 7\text{ N} Batı yönündedir. Bileşkenin Batı yönünde çıkabilmesi için F_2 kuvvetinin Batı yönünde ve F_1’den daha büyük olması gerekir.
Adım 4 — d Düzeneğinin İncelenmesi F_1 = 3\text{ N} Kuzey yönündedir ve bileşke kuvvet R = 8\text{ N} Kuzey yönündedir. İki kuvvet de aynı doğrultu ve yönde hareket etmektedir.
d. Yön: Kuzey, Büyüklük: 5\text{ N}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
Bileşke Kuvvet (R): İki veya daha fazla kuvvetin bir cisme yaptığı etkiyi tek başına yapan kuvvettir (net kuvvet).
Vektörel Büyüklük: Sadece sayı ve birimle değil, yön ve doğrultusuyla birlikte tanımlanan büyüklüklerdir (kuvvet gibi).
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: c seçeneğinde R = 7\text{ N} ve F_1 = 2\text{ N} verildiğinde doğrudan çıkarma yaparak F_2 = 7 - 2 = 5\text{ N} yazmak.
Doğru Yaklaşım:F_1 Doğu, R Batı yönlü olduğu için kuvvetlerin zıt yönlü olduğunu görmek ve Batı yönündeki kuvvetin Doğu’dakinden 7\text{ N} daha büyük olması gerektiğini (F_2 = 7 + 2 = 9\text{ N}) kavramak.
Bileşke kuvvet konusuyla ilgili dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetleri pekiştirmek için bir alıştırma daha yapmak ister misin?
a Düzeneğinde F_2 Kuvvetinin Büyüklüğünün 2\text{ N} Olma Nedeni
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Aynı yönde uygulanan kuvvetlerin bileşkesi toplanarak bulunur:
R = F_1 + F_2
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Kuvvetlerin Yönlerini ve Değerlerini Belirleme
Birinci kuvvet: F_1 = 4\text{ N} (Doğu yönünde)
Bileşke kuvvet: R = 6\text{ N} (Doğu yönünde)
Adım 2 — Denklemde Yerine Koyma
Bileşke kuvvet (6\text{ N}), tek başına uygulanan F_1 kuvvetinden (4\text{ N}) daha büyüktür. Bu durum, ikinci kuvvetin (F_2) de F_1 kuvvetine destek olacak şekilde aynı yönde (Doğu) uygulandığını gösterir.
R = F_1 + F_2
6\text{ N} = 4\text{ N} + F_2
F_2 = 6\text{ N} - 4\text{ N}
F_2 = 2\text{ N}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ CEVAP:
Kutuyu Doğu yönünde 4\text{ N} ile çekerken toplam etkinin 6\text{ N} Doğu olabilmesi için aynı yönde 2\text{ N} daha kuvvet uygulanması gerekir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Benzer mantıkla çalışan zıt yönlü durumlardan (örneğin c şıkkı) bir örnek incelemek ister misin?