Duyu organlarından dil ve burun için;
I. aynı hücre çeşidinden köken almış duyu reseptörlerine sahip olma,
II. kimyasal maddeleri saptayan kemoreseptörler içerme,
III. ancak bir çözücü tarafından çözülmüş kimyasal maddeleri algılama
özelliklerinden hangileri ortaktır?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Dil ve Burundaki Kemoreseptörlerin Karşılaştırılması
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Kemoreseptörler; kimyasal maddelerin sıvı bir ortamda (tükürük veya mukus) çözünmesiyle uyarılan almaçlardır. Dildeki tat reseptörleri özelleşmiş epitel hücrelerinden, burundaki koku reseptörleri ise doğrudan sinir hücrelerinden (nöron) köken alır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Öncülleri dil ve burun fizyolojisine göre inceleyelim:
- I. Öncül (Yanlış): Burundaki koku reseptörleri gerçek birer bipolar sinir hücresidir; aksonları koku soğancığına uzanır. Dildeki tat reseptörleri ise sinir hücresi olmayıp özelleşmiş epitel hücrelerinden köken alır. Bu nedenle köken aldıkları hücre çeşidi aynı değildir.
- II. Öncül (Doğru): Hem dil hem de burun, kimyasal uyaranları algıladığı için her iki organda da kemoreseptörler bulunur.
- III. Öncül (Doğru): Kemoreseptörlerin uyarılabilmesi için maddelerin çözünmüş olması zorunludur. Koku moleküllerinin burundaki sarı bölgede bulunan mukusta, tat moleküllerinin ise dildeki tükürükte çözünmesi gerekir.
Bu durumda II ve III numaralı özellikler her iki duyu organı için de ortaktır.
- A) Yalnız I ortak değildir (kökenleri farklıdır).
- B) I ortak olmadığı için elenir.
- C) I ortak olmadığı için elenir.
- D) II ve III her iki organ için de geçerli ortak özelliklerdir.
- E) I ortak olmadığı için elenir.
CEVAP: D — II ve III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: ÖSYM ve MEB kazanımlarında en sık sorulan çeldirici koku reseptörlerinin yapısıdır. İnsanda duyu reseptörü olarak doğrudan sinir hücresi (nöron) kullanılan tek klasik duyu organı burundur; diğer duyu organlarındaki çoğu reseptör özelleşmiş epitel kökenlidir.