Duyu organlarımızdan olan göz ve burun için aşağıdaki özelliklerden hangisi ortaktır?
A) Uyarılar kemoreseptörler tarafından impulsa dönüştürülür.
B) Sarı benek reseptörlerin yoğun olarak bulunduğu bölgedir.
C) Uyarıların algılanabilmesi için uyarı faktörünün mukus sıvısında çözünmesi gerekir.
D) İmpulsların tamamı talamusa uğrayarak beyin kabuğuna iletilir.
E) Reseptörleri sinir hücrelerinin farklılaşmasından oluşmuştur.
Duyu Reseptörlerinin Yapısı ve Kökeni
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
İnsanda duyu reseptörlerinin büyük kısmı epitel doku farklılaşmasıyla oluşurken; gözdeki fotoreseptörler (çubuk ve koni) ile burundaki koku reseptörleri (bipolar nöronlar) embriyolojik olarak sinir hücrelerinin farklılaşması sonucu meydana gelmiştir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) Kemoreseptörler kimyasal maddeleri algılar ve burunda bulunur; gözde ise ışığı algılayan fotoreseptörler yer aldığı için ortak değildir.
- B) Sarı benek (fovea centralis) sadece gözün retina tabakasında yer alır; burunda koku reseptörlerinin bulunduğu alana ise sarı bölge denir.
- C) Uyarıların algılanması için mukus sıvısında çözünme kuralı sadece burun (koku) için geçerlidir; gözde ışık fotonları mukusta çözünmez.
- D) Koku duyusuna ait impulslar talamusa uğramadan doğrudan beyin kabuğundaki koku merkezine ve limbik sisteme gider; görme impulsları ise talamusa uğrar.
- E) Burundaki koku reseptörleri akson ve dendritleri olan gerçek bipolar nöronlardır; retinadaki çubuk ve koni fotoreseptörleri de özelleşmiş sinir hücresi (nöron) türevidir. Bu özellik her iki organ için ortaktır.
CEVAP: E) Reseptörleri sinir hücrelerinin farklılaşmasından oluşmuştur.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI:
ÖSYM ve MEB kazanımlarında koku duyusunun talamusa uğramaması en sık sorulan çeldiricidir. Ayrıca tat ve işitme reseptörlerinin epitel kökenli, görme ve koku reseptörlerinin ise sinir hücresi kökenli olduğunu bilmek ayırt edici sorularda doğrudan sonuca ulaştırır.