- Düşünürler, tarih boyunca bilginin kaynağını ve insanın varoluşunu sorgularken farklı konumlar edinmişlerdir. Antik Çağ’da evrenin ana maddesini ve doğanın işleyişini anlamaya çalışan birer doğa filozofu olmuşlardır. Orta Çağ’da akıl ve mantığın öne çıkmasıyla inanç ilkelerini akılla temellendirmeye çalışan ilahiyatçılar olarak boy göstermişlerdir. Aydınlanma Çağı’nda zihnin sınırlarını ve bilimsel yöntemi sorgulayan eleştirmenlere dönüşmüşlerdir. Günümüzde ise düşünürler, teknolojinin ve yapay zekânın getirdiği yeni durumlarla yüzleşen birer etik kuramcısı olarak öne çıkmaktadır.
Düşünürlerin rollerinin tarihsel süreçte değişiklik göstermesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) İnanç ve akıl arasındaki tarihsel çatışmanın uzlaşıyla sonuçlanmış olması
B) Toplumsal hayattan izole bir yaşam sürmeyi terk etmeleri
C) Bilimsel gelişmelerin felsefi düşünceye olan ihtiyacı giderek azaltması
D) İnsan aklının soyut kavramları kavrama kapasitesinin zamanla artış göstermesi
E) Çağın sunduğu temel sorunların ve entelektüel arayışların yön değiştirmesi - Modern Türk edebiyatının temellerini atan Servetifünun sanatçıları, Batı’dan aldıkları yeni edebî türleri ve teknikleri büyük bir titizlikle uygulamışlardır. Halit Ziya’nın öncülüğünde şekillenen bu dönem eserleri, yazarların ortaya koydukları yoğun bir dil işçiliğiyle vücut bulmuştur. Sanatçılar, özellikle roman ve hikâyelerinde bireyin iç dünyasını ayrıntılı betimlemelerle yansıtmaya önem vermişlerdir.
Bu parçada altı çizili ögeler, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak belirtilmiştir?
A) Nesne - özne - zarf tümleci
B) Nesne - nesne - yer tamlayıcısı
C) Özne - özne - zarf tümleci
D) Özne - nesne - yer tamlayıcısı
E) Nesne - özne - yer tamlayıcısı - Fazla TV izleyen çocukların çevre-mekân ilişkilerini iyi kuramayan, edilgen, en önemlisi de hayal kurup imgelerle düşünmeyi bilmeyen ve yaratıcı olamayan çocuklar olduğu varsayılıyor. Bu, televizyon aracılığıyla imgelerin ve düşüncelerin çocuğa hazır olarak verilmesinden kaynaklanıyor. Ekranda peş peşe imgelerle resimlerin geçit töreni yaptığı bir ortamda çocuk, bunlar arasındaki ilişkileri tam olarak kavrayamıyor. Göz ve beyin yorgunluğu yaşayan çocuk, yalnızca görüyor; algılamaya, olaylar arasında ilişki kurmaya vakit bulamadan yalnızca seyrederek edilgenliğe itiliyor.
Bu parçaya göre televizyonun çocuklar üzerindeki olumsuz etkilerinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Görsel uyaranların çocuğun zihinsel katılımına fırsat vermeden hazır sunulması
B) Çocuğun, çevresindeki gerçek yaşam deneyimlerinden giderek uzaklaşması
C) Çocuğun uzun süre aynı ortamda bulunarak fiziksel hareketliliğinin azalması
D) Televizyondaki olayların çocukların yaş düzeyine uygun biçimde aktarılmaması
E) Görüntülerin gerçek yaşamla bağ kurulamayacak ölçüde hızlı değişmesi - (I) Bhutan Krallığı, Himalayalar’ın doğu ucunda, Çin ve Hindistan arasında sıkışmış küçük ve dağlık bir ülkedir. (II) Büyük bölümü sarp dağlarla ve yemyeşil vadilerle kaplı olan bu ülke, benzersiz doğal güzelliklere sahiptir. (III) Zorlu coğrafyası, ülkenin tarih boyunca dış dünyayla sınırlı temas kurmasını sağlayarak kendine özgü kültürünün korunmasına yardımcı olmuştur. (IV) Bhutan halkı, yaşam tarzlarını ve devlet politikalarını şekillendiren “Gayri Safi Millî Mutluluk” felsefesi ile tanınır. (V) Bu felsefeye göre, maddi kalkınma tek başına yeterli değildir; sürdürülebilir kalkınma, çevre koruma, kültürel mirasın yaşatılması ve iyi yönetim gibi unsurların dengelenmesi esastır. (VI) Bu nedenle Bhutan’da ormanlık alanların azalmaması için anayasal koruma getirilmiş ve turizm, kontrollü bir şekilde yürütülmüştür.
Bu parça iki paragrafa ayrılmak istense ikinci paragraf numaralanmış cümlelerin hangisiyle başlar?
A) II
B) III
C) IV
D) V
E) VI
Düşünürlerin rollerinin tarihsel süreçte değişiklik göstermesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
TYT Türkçe Paragraf ve Cümle Ögeleri Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Paragrafta ana fikir ve neden-sonuç ilişkileri, metinde altı çizilen ya da doğrudan vurgulanan gerekçe ifadeleriyle (bu durum ...-den kaynaklanıyor, çünkü) tespit edilir. Cümlenin ögeleri bulunurken yükleme doğru sorular (ne/neyi, kim/kimi, neye/kime) yöneltilir. Paragrafı ikiye bölme sorularında ise konunun farklı bir yönüne geçilen ilk cümle yeni paragrafın giriş cümlesidir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
19. Soru — Düşünürlerin Rol Değişimi (Paragrafta Anlam)
- Metinde düşünürlerin Antik Çağ’da doğa filozofu, Orta Çağ’da ilahiyatçı, Aydınlanma’da eleştirmen, günümüzde ise yapay zekâ ve teknolojiyi sorgulayan etik kuramcısı oldukları belirtilmiştir.
- Her dönemde ele alınan temel meseleler değiştiği için düşünürlerin üstlendikleri roller de bu ihtiyaçlara göre farklılaşmıştır.
- A, B, C, D: Parçada inanç-akıl uzlaşmasından, izole yaşamın terk edilmesinden veya felsefeye ilginin azaldığından söz edilmemiştir.
- E: “Çağın sunduğu temel sorunların ve entelektüel arayışların yön değiştirmesi” metindeki dönemsel dönüşümün temel nedenidir.
CEVAP: E) Çağın sunduğu temel sorunların ve entelektüel arayışların yön değiştirmesi
20. Soru — Cümlenin Ögeleri (Dil Bilgisi)
Metindeki üç cümlenin altı çizili bölümleri sırasıyla incelendiğinde:
- “…Batı’dan aldıkları yeni edebî türleri ve teknikleri büyük bir titizlikle uygulamışlardır.”
- Neyi uygulamışlardır? \rightarrow “Batı’dan aldıkları yeni edebî türleri ve teknikleri” (Belirtili Nesne)
- “…Halit Ziya’nın öncülüğünde şekillenen bu dönem eserleri, … vücut bulmuştur.”
- Vücut bulan ne? \rightarrow “bu dönem eserleri” (Özne)
- “…bireyin iç dünyasını ayrıntılı betimlemelerle yansıtmaya önem vermişlerdir.”
- Neye önem vermişlerdir? \rightarrow “…yansıtmaya” (-e yönelme durumu eki almış fiilimsi grubu, Yer Tamlayıcısı / Dolaylı Tümleç)
Sıralama: Nesne – Özne – Yer tamlayıcısı şeklindedir.
CEVAP: E) Nesne - özne - yer tamlayıcısı
21. Soru — Televizyonun Olumsuz Etkisi (Paragrafta Neden-Sonuç)
- Metinde yer alan “Bu, televizyon aracılığıyla imgelerin ve düşüncelerin çocuğa hazır olarak verilmesinden kaynaklanıyor.” ve “…ilişki kurmaya vakit bulamadan yalnızca seyrederek edilgenliğe itiliyor.” ifadeleri doğrudan gerekçeyi açıklar.
- A: Görsel imgelerin çocuğa kendi zihinsel emeğine fırsat bırakılmadan hazır sunulması, edilgenliğin ve olumsuzlukların temel sebebidir.
- B, C, D, E: Fiziksel hareketsizlik veya yaş düzeyi gibi etkenler parçada temel gerekçe olarak sunulmamıştır.
CEVAP: A) Görsel uyaranların çocuğun zihinsel katılımına fırsat vermeden hazır sunulması
22. Soru — Paragrafı İkiye Ayırma (Paragrafta Yapı)
- I, II ve III. Cümleler: Bhutan’ın coğrafi konumu, sarp dağları, doğal yapısı ve bu zorlu coğrafyanın ülkeyi dış dünyadan yalıtması ele alınmıştır.
- IV. Cümle: Konu değişerek Bhutan halkının ve devletin benimsediği “Gayri Safi Millî Mutluluk” felsefesine geçiş yapılmıştır. V ve VI. cümleler de bu felsefenin detaylarını ve uygulamalarını açıklamaktadır.
- Dolayısıyla yeni bir düşünce zincirine geçilen IV numaralı cümle, ikinci paragrafın ilk cümlesi olmalıdır.
CEVAP: C) IV
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Paragrafı ikiye ayırma sorularında “Bu nedenle”, “Bu felsefeye göre” gibi önceki cümleye bağlayıcı ifadeler taşıyan cümleler (V ve VI gibi) paragrafın ilk cümlesi olamaz; yeni bir konunun adının ilk kez anıldığı bağımsız cümle (IV) seçilmelidir.