Soru:
düşüncesinin etkili olduğu
I. Murad’ın Kosova Savaşı’nda şehit edilmesinden sonra
Osmanlı tahtina oğlu I. Bayezid geçmiştir. Ancak bu durumu
firsat bilen Karamanoğulları, Aydınoğulları, Saruhanoğulları
ve Menteşeoğulları Osmanlı topraklarına satemiştır. Anadolu
beylikleri ile yapılan savaşlar sonrasında Karamanoğulları,
Germiyanoğulları, Aydınoğulları, Menteşeoğulları,
Saruhanoğulları, Candaroğulları beylikleri ve Eretna Beyliği
toprakları Osmanlı topraklarına katilarak, Kütahya merkez
olmak üzere “Anadolu Beylerbeyliği” kurulmuştur.
Buna göre aşağıdaki çikarımlardan hangisine ulasılamaz?
A) Saltanat sisteminin benimsendiğine
B) Siyasi birliğin büyük ölçüde sağlandığına
C) Merkeziyetçi devlet yönetimine önem verildiğine
D) Cihat savaşlarınin başarıyla sonuçlandığına
E) Devlet yönetiminin kolaylaştırılmak istendiğine
I. Murad’ın Kosova Savaşı’nda şehit edilmesi ardından oğlu I. Bayezid’in tahta geçmesi, saltanat sisteminin varlığını gösterir.
Anadolu’daki beyliklerin Osmanlı topraklarına katılması ve Anadolu Beylerbeyliği’nin kurulması ise siyasi birliğin sağlanması ve merkeziyetçi yönetimin önemsenmesini gösterir.
Ayrıca bu toprakların katılması savaşlarla olmuş, bu da cihat savaşlarının yapıldığını ve başarılı sonuçlandığını düşündürür.
Anadolu Beylerbeyliği’nin kurulması ile devletin toprağı yönetim açısından kolaylaştırmak hedeflenmiştir.
Adım 2 — Seçeneklerin Analizi
A) Saltanat sisteminin benimsendiğine
Metinde I. Bayezid’in tahta geçmesi belirtilmiş. Saltanat sistemi var ve benimsenmiş. Doğru çıkarım.
B) Siyasi birliğin büyük ölçüde sağlandığına
Beyliklerin Osmanlı topraklarına katılması, siyasi birliğin sağlandığını gösterir. Doğru çıkarım.
C) Merkeziyetçi devlet yönetimine önem verildiğine
Anadolu Beylerbeyliği’nin kurulması merkeziyetçiliği gösterir. Doğru çıkarım.
D) Cihat savaşlarının başarıyla sonuçlandığına
Metinde sadece savaşlar olduğu yazıyor, “başarıyla” ifadesi yok. Ancak topraklar katılmış, savaşlar sonuçlanmış.
Ama “başarıyla sonuçlandığı” ifadesi net değil, özellikle I. Murad savaşta şehit düşmüş, bu durum savaşın başarıyla sonuçlandığını kesin göstermez.
E) Devlet yönetiminin kolaylaştırılmak istendiğine
Anadolu Beylerbeyliği’nin kurulması, yönetim kolaylığı için yapıldığı anlamına gelir. Doğru çıkarım.
Adım 3 — Ulaşılamayan Seçeneği Belirleme
Metinden kesin olarak ulaşılamayan, yani şüpheli olan seçenek D şıkkıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ CEVAP: D) Cihat savaşlarının başarıyla sonuçlandığına
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
I. Murad’ın Kosova Savaşı’nda şehit edilmesinden sonra Osmanlı tahtına oğlu I. Bayezid geçti; Anadolu beylikleriyle yapılan savaşlar sonucu bu beyliklerin Osmanlı topraklarına katılması ve Kütahya merkez olmak üzere "Anadolu Beylerbeyliği"nin kurulması bilgilerine göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılamaz?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele
A) Saltanat sisteminin benimsendiğine ilişkin çıkarımın gerekçesi: hükümdarlığın babadan oğula geçmesi, saltanat (hanedan) sisteminin uygulandığına işaret eder. Bu bilgiden A çıkarımı mantıklı olarak çıkarılabilir.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele
B) Siyasi birliğin büyük ölçüde sağlandığına ilişkin çıkarımın gerekçesi: Anadolu beyliklerinin Osmanlı topraklarına katılması ve tek bir beylik (Anadolu Beylerbeyliği) altında toplanması, siyasi birliğin büyük oranda sağlandığını gösterir. Bu çıkarım da desteklenir.
Adım 3 — C Seçeneğini İncele
C) Merkeziyetçi devlet yönetimine önem verildiğine ilişkin çıkarımın gerekçesi: beylerbeylik gibi merkezi idari birimler kurularak yerel yönetimlerin merkezi otoriteye bağlanması amaçlanmıştır; bu durum merkeziyetçilik eğilimini gösterir. C çıkarımı çıkarılabilir.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele
D) Cihat savaşlarının başarıyla sonuçlandığına ilişkin çıkarımın gerekçesi: metinde yapılan savaşlar, öncelikle Anadolu beyliklerine karşı yürütülen iç (aynı inanç grubundaki) siyasi/askeri mücadelelerdir. “Cihat” terimi dini amaçlı savaşları çağrıştırır; verilen bilgilere göre savaşların cihat niteliğinde olduğu veya cihatların başarıyla sonuçlandığı sonucuna varılamaz.
Adım 5 — E Seçeneğini İncele
E) Devlet yönetiminin kolaylaştırılmak istendiğine ilişkin çıkarımın gerekçesi: idari birim (Anadolu Beylerbeyliği) kurulması, yönetimi düzenleme ve kolaylaştırma amacını gösterir. E çıkarımı çıkarılabilir.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması A. Saltanat sisteminin benimsendiğine — Bu çıkarım metindeki hüküm devrin geleneksel hanedan hareketine uygundur; DOĞRU. B. Siyasi birliğin büyük ölçüde sağlandığına — Beyliklerin ilhakı ve beylerbeylik kurulması bunu gösterir; DOĞRU. C. Merkeziyetçi devlet yönetimine önem verildiğine — Merkezi idari düzenlemeler bunu işaret eder; DOĞRU. D. Cihat savaşlarının başarıyla sonuçlandığına — Metinde savaşların cihat amaçlı olduğuna dair bilgi yok; bu sonuca ulaşılamaz; YANLIŞ. E. Devlet yönetiminin kolaylaştırılmak istendiğine — Yeni idari yapı yönetimi kolaylaştırma amaçlıdır; DOĞRU.
Adım 7 — Son Doğrulama
Metindeki bilgiler idari ve siyasi düzenlemelere (beyliklerin ilhakı, beylerbeylik kurulması, saltanat devamı) işaret eder; ancak savaşların “cihat” amaçlı ve cihat savaşlarının başarıyla sonuçlandığı yönünde bir veri yoktur. Bu yüzden D seçeneğine ulaşılamaz.
CEVAP: D) Cihat savaşlarının başarıyla sonuçlandığına
ÇÖZÜM ADIMLARI:
CEVAP: D) Cihat savaşlarının başarıyla sonuçlandığına
D. Cihat savaşlarının başarıyla sonuçlandığına — Metinde savaşların cihat amaçlı olduğuna dair bilgi yok; bu sonuca ulaşılamaz; YANLIŞ.