Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanımı ve eksen eğikliği nedeniyle Güneş’in doğduğu ve battığı yer ve saat değişir. Aşağıdaki tabloda A ve B şehirlerine ait aynı tarihte Güneş’in doğuşu ve batışı verilmiştir.
| Şehir | Güneş’in Doğuş Saati | Güneş’in Batış Saati |
|1--- | 1— |$ 1— |
| A | 06.45 | 19.55 |
| B | 07.30 | 17.30 |
Tablo dikkate alındığında A ve B şehirleri ile ilgili yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi doğru olabilir?
B) Tablonun çizildiği tarih 10-20 Ağustos arasındaysa A şehri kuzey yarım kürede, B şehri ise ekvatorda yer alıyor olabilir.
Eksen Eğikliği ve Gündüz Süreleri Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: 21 Mart – 23 Eylül tarihleri arasında Güneş ışınları Kuzey Yarım Küre’ye daha dik geldiği için Kuzey Yarım Küre’de gündüz süresi 12 saatten uzun (> 12 saat), Güney Yarım Küre’de ise 12 saatten kısadır (< 12 saat). 23 Eylül – 21 Mart tarihleri arasında ise tam tersi geçerlidir; Güney Yarım Küre’de gündüz süresi 12 saatten uzun, Kuzey Yarım Küre’de 12 saatten kısadır. Ekvatorda ise yıl boyunca gece ve gündüz süreleri daima 12’şer saat olup birbirine eşittir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Tablodaki Güneş’in doğuş ve batış saatlerine göre şehirlerin gündüz sürelerini hesaplayalım:
- A Şehri Gündüz Süresi: 19.55 - 06.45 = 13\text{ saat } 10\text{ dakika} (> 12\text{ saat})
- B Şehri Gündüz Süresi: 17.30 - 07.30 = 10\text{ saat } 00\text{ dakika} (< 12\text{ saat})
Aynı tarihte bir şehirde gündüz süresi 12 saatten fazla, diğerinde 12 saatten az olduğuna göre bu şehirler farklı yarım kürelerdedir.
- A) 1 Mart tarihi, 23 Eylül ile 21 Mart arasındadır. Bu dönemde Güney Yarım Küre’de yaz mevsimi yaşandığından gündüz süresi 12 saatten uzundur (A şehri GYK’de olabilir); Kuzey Yarım Küre’de ise kış mevsimi yaşandığından gündüz süresi 12 saatten kısadır (B şehri KYK’de olabilir). Bu ifade doğrudur.
- B) Ekvator üzerinde yıl boyunca gece ve gündüz süresi daima 12 saattir; B şehrinde gündüz süresi 10 saat olduğundan B şehri ekvatorda yer alamaz.
- C) 21 Haziran tarihinde Kuzey Yarım Küre’deki tüm noktalarda gündüz süresi 12 saatin üzerindedir; B şehrinde gündüz süresi 10 saat olduğu için iki şehir de Kuzey Yarım Küre’de olamaz.
- D) 11–30 Nisan tarihleri arasında Güney Yarım Küre’de sonbahar mevsimi yaşanır ve gündüz süreleri 12 saatten kısadır; A şehrinin gündüz süresi 13 saat 10 dakika olduğundan bu tarihte GYK’de yer alamaz.
CEVAP: A) Tablo 1 Mart tarihine aitse A şehri güney yarım kürede, B şehri ise kuzey yarım kürede olabilir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Sorularda gündüz süresi 12 saatin üstünde olan bölgenin o tarihte yaz/ilkbahar dönemini, 12 saatin altında olan bölgenin ise kış/sonbahar dönemini yaşadığını hemen belirleyip ekinoks (21 Mart - 23 Eylül) aralıklarıyla eşleştiriniz.