Dünya’nın Güneş etrafında dolanımı sırasında mevsim başlangıç tarihi olan dört farklı konumu ve Dünya üzerindeki P, R, S ve T noktaları aşağıda verilmiştir.
Dünya’nın verilen konumlarında P, R, S ve T noktalarında yaşanmaya başlayan mevsimler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
| | P | R | S | T |
|1--- | 1— | 1--- | 1— |$ 1— |
| A) | İlkbahar | İlkbahar | Yaz | Yaz |
| B) | İlkbahar | Sonbahar | Yaz | Kış |
| D) | Sonbahar | Sonbahar | Yaz | Yaz |
Dünya’nın Dolanımı ve Yarım Kürelere Göre Mevsim Başlangıçları
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Dünya’nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanımı nedeniyle aynı tarihte farklı yarım kürelerde birbirinin zıttı mevsimler yaşanır. Bir noktada başlayan mevsim belirlenirken yalnızca konumun temsil ettiği tarih değil, noktanın hangi yarım kürede yer aldığı da dikkate alınmalıdır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Görselde Dünya’nın dönme ekseninin sağa doğru eğik olduğu ve Güneş etrafında saat yönünün tersine dolandığı görülmektedir. Bu yörüngeye göre konumların temsil ettiği tarihler şunlardır:
- Sol Konum (S): Kuzey Kutup Noktası Güneş’e dönüktür \rightarrow 21 Haziran
- Alt Konum (R): Dolanma yönüne göre 21 Haziran’dan sonraki ekinoks \rightarrow 23 Eylül
- Sağ Konum (T): Güney Kutup Noktası Güneş’e dönüktür \rightarrow 21 Aralık
- Üst Konum (P): 21 Aralık’tan sonraki ekinoks \rightarrow 21 Mart
Noktaların bulundukları yarım küreler ve başlayan mevsimler:
- P Noktası (21 Mart - Kuzey Yarım Küre): Ekvator’un kuzeyinde yer alır. 21 Mart tarihinde Kuzey Yarım Küre’de İlkbahar mevsimi başlar.
- R Noktası (23 Eylül - Güney Yarım Küre): Ekvator’un güneyinde yer alır. 23 Eylül tarihinde Kuzey Yarım Küre’de sonbahar başlarken, Güney Yarım Küre’de İlkbahar mevsimi başlar.
- S Noktası (21 Haziran - Kuzey Yarım Küre): Ekvator’un kuzeyinde yer alır. 21 Haziran tarihinde Kuzey Yarım Küre’de Yaz mevsimi başlar.
- T Noktası (21 Aralık - Güney Yarım Küre): Ekvator’un güneyinde yer alır. 21 Aralık tarihinde Kuzey Yarım Küre’de kış başlarken, Güney Yarım Küre’de Yaz mevsimi başlar.
Tabloya göre mevsim dağılımı:
- P: İlkbahar
- R: İlkbahar
- S: Yaz
- T: Yaz
CEVAP: A) İlkbahar — İlkbahar — Yaz — Yaz
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Sorularda en sık düşülen tuzak (B seçeneği), noktaların yarım kürelerine bakılmaksızın yalnızca tarihlere göre ezberden (21 Mart = İlkbahar, 23 Eylül = Sonbahar, 21 Haziran = Yaz, 21 Aralık = Kış) eşleştirme yapılmasıdır. R ve T noktaları Güney Yarım Küre’de yer aldığı için Türkiye’de alışık olduğumuz mevsimlerin tam tersi yaşanır.