Dünya üzerinde F ve C şehirlerinde yılın birbirini takip eden aynı tarihlerindeki gece-gündüz süreleri aşağıdaki grafikte gösterilmiştir.
[Grafik görseli]
Bu şehirlerin bulundukları yarım kürenin kesin olarak belirlenmesi için grafikteki verilere ek olarak hangi bilgiye ihtiyaç vardır? Nedenini açıklayınız.
Şehirlerin Bulundukları Yarım Kürenin Belirlenmesi
Dünya’nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanımı nedeniyle gece ve gündüz süreleri yıl boyunca sürekli değişiklik gösterir. Grafikte verilen değişim yönü tek başına yarım küreyi belirlemek için yeterli değildir.
İhtiyaç Duyulan Bilgi ve Nedeni
-
İhtiyaç Duyulan Bilgi:
Ölçümlerin yapıldığı tarihler (veya hangi ay/mevsim olduğu) bilgisine ihtiyaç vardır. -
Nedeni:
Grafikte F şehrinde gündüz sürelerinin giderek kısaldığı, C şehrinde ise gündüz sürelerinin giderek uzadığı görülmektedir. Ancak:- Kuzey Yarım Küre’de: 21 Haziran’dan 21 Aralık’a kadar gündüz süreleri kısalırken, 21 Aralık’tan 21 Haziran’a kadar gündüz süreleri uzar.
- Güney Yarım Küre’de: 21 Aralık’tan 21 Haziran’a kadar gündüz süreleri kısalırken, 21 Haziran’dan 21 Aralık’a kadar gündüz süreleri uzar.
Dolayısıyla ölçümün yılın hangi zaman aralığında (tarihinde) yapıldığı bilinmezse, gündüz süresinin uzaması veya kısalması o şehrin Kuzey mi yoksa Güney Yarım Küre’de mi olduğunu kesin olarak belirlemeye yetmez.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP:
Ölçümlerin yapıldığı tarih (veya ay/mevsim) bilgisine ihtiyaç vardır. Çünkü tarihler bilinmeden gündüz süresindeki kısalma ya da uzamanın hangi yarım küreye ait olduğu kesin olarak tespit edilemez.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Eksen Eğikliği: Dünya’nın dönme ekseninin 23^\circ \, 27' eğik olması, yıl içinde gece-gündüz sürelerinin değişmesine ve mevsimlerin oluşmasına neden olur.
- Gün Dönümü Tarihleri: 21 Haziran ve 21 Aralık tarihlerinden sonra gece ve gündüz sürelerinin uzama-kısalma eğilimleri tersine döner.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: “Gündüzleri uzayan şehir (C) kesinlikle Kuzey Yarım Küre’dedir.” şeklinde peşin hüküm vermek.- Doğru Yaklaşım: Hem Kuzey hem de Güney Yarım Küre yılın farklı 6’şar aylık dönemlerinde gündüzlerin uzamasını tecrübe eder. Bu nedenle tarih verilmeden doğrudan yarım küre tayini yapılamaz.
Bu konuyla ilgili 21 Haziran veya 21 Aralık gün dönümlerinde gece-gündüz süre değişimlerini pekiştirecek bir alıştırma yapmak ister misin?