Dün inanılmaz derecede yorulduk. Çalışmaya başlamadan önce neler yapacağımızı konuştuk. Herkesin fikrini aldık. Hep birlikte güzel şeyler ortaya koyduk. Zaten bu vakte kadar başarıyla sonuçlanmamış bir iş yapmadık.
Bu metinde numaralanmış sözcüklerden hangisi sıfat-fiil değildir?
A) I
B) II
C) III
D) IV
Metindeki Sıfat-Fiil (Ortaç) Analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A) I numaralı sözcük (inanılmaz): “İnan-ıl-maz derecede” ifadesinde fiil köküne gelen “-maz” eki sıfat-fiil ekidir (-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş). “Nasıl derece?” sorusuna yanıt vererek ismi nitelediği için sıfat-fiildir.
- B) II numaralı sözcük (yapacağımızı): “Yap-acak-ımız-ı” sözcüğünde fiile gelen “-acak” eki sıfat-fiil ekidir. Burada nitelediği isim düştüğü için adlaşmış sıfat-fiil görevindedir.
- C) III numaralı sözcük (aldık): “Herkesin fikrini aldık.” cümlesindeki bu sözcük cümlenin yüklemidir. Fiil köküne gelen ekler sıfat-fiil eki değil; görülen geçmiş zaman kipi eki (-dı) ve 1. çoğul şahıs ekidir (-k). Dolayısıyla bu sözcük bir fiilimsi değil, çekimli fiildir.
- D) IV numaralı sözcük (sonuçlanmamış): “Sonuçlan-ma-mış bir iş” tamlamasında fiile gelen “-mış” eki sıfat-fiil ekidir. “Nasıl bir iş?” sorusuna yanıt vererek ismi niteleyen bir sıfat-fiildir.
Sonuç ve Doğrulama:
III numaralı “aldık” sözcüğü fiilimsi eki almamış; kip ve kişi eki alarak yargı bildiren çekimli bir fiil olmuştur. Bu nedenle sıfat-fiil değildir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Sıfat-fiil olan “-dık / -dik” eki ile görülen geçmiş zaman + 1. çoğul şahıs eki olan “-dı-k” ayrımını pekiştirmek için benzer bir örnek incelemek ister misin?