- Aşağıdakilerin hangisinde nesne “Dün eski
dostlarıimi aradım tek k tek telefonla.” cümlesinin
nesnesi ile aynı türden bir tamlamadır?
A) Türkçe kitabıni nerede unuttuğunu hatir-
lamiyordu.
B) Yaşlı kadını sirtima alıp karşıya geçirdim.
C) Genç kız, müdürün odasına çekinerek girdi.
D) Beyaz gömleği kir pas içindeydi her zamanki gibi.
E) Yarın, yakıt parasını bankaya yatirmayı unutma.
Cümledeki Nesnenin Tamlama Türünün Belirlenmesi
Öncelikle öncüldeki cümlenin ögelerini ve nesnesinin tamlama türünü bulalım:
- Cümle: “Dün eski dostlarımı aradım tek tek telefonla.”
- Yüklem: aradım
- Özne: Ben (Gizli özne)
- Zarf Tümleci: Dün, tek tek telefonla
- Belirtili Nesne: “eski dostlarımı” (Nasıl dostlar? \rightarrow Eski dostlar \rightarrow Sıfat Tamlaması)
Soru, bizden nesnesi sıfat tamlaması olan seçeneği bulmamızı istemektedir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi
“Türkçe kitabını nerede unuttuğunu hatırlamıyordu.”
- Yüklem: hatırlamıyordu
- Nesne: “Türkçe kitabını nerede unuttuğunu” (Fiilimsi grubu / yan cümlecik nesne görevindedir. Yapı olarak doğrudan sıfat tamlaması değildir.)
Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi
“Yaşlı kadını sırtıma alıp karşıya geçirdim.”
- Yüklem: geçirdim
- Özne: Ben (Gizli özne)
- Belirtili Nesne: “Yaşlı kadını” (Nasıl kadın? \rightarrow Yaşlı kadın \rightarrow Sıfat Tamlaması)
- Öncüldeki “eski dostlarımı” nesnesi ile tamlama türü bakımından birebir aynıdır.
Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi
“Genç kız, müdürün odasına çekinerek girdi.”
- Bu cümlede “Genç kız” ifadesi sıfat tamlamasıdır ancak cümlenin öznesi görevindedir; cümlede nesne bulunmamaktadır.
Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi
“Beyaz gömleği kir pas içindeydi her zamanki gibi.”
- “Beyaz gömleği” ifadesi sıfat tamlamasıdır ancak cümlenin öznesi görevindedir; yüklem isim soylu olduğu için cümlede nesne yoktur.
Adım 5 — E Seçeneğinin Analizi
“Yarın, yakıt parasını bankaya yatırmayı unutma.”
- Nesne: “yakıt parasını bankaya yatırmayı” (Fiilimsiden oluşan bir söz grubudur. İçindeki “yakıt parası” ise belirtisiz isim tamlamasıdır.)
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Nesne bir fiilimsi grubudur (yan cümlecik).
B. Nesne (yaşlı kadını) bir sıfat tamlamasıdır.
C. Sıfat tamlaması nesne değil, özne görevindedir.
D. Sıfat tamlaması nesne değil, özne görevindedir.
E. Nesne yapısında isim tamlaması ve fiilimsi grubu barındırır.
Adım 7 — Son Doğrulama
Öncüldeki “eski dostlar” niteleme sıfatı ile kurulmuş bir sıfat tamlamasıdır. B seçeneğindeki “yaşlı kadın” nesnesi de aynı şekilde niteleme sıfatı ile kurulmuş bir sıfat tamlamasıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B) Yaşlı kadını sırtıma alıp karşıya geçirdim.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cümlenin ögelerinde tamlamaların ve söz öbeklerinin ayrılmazlığı konusunu pekiştirmek için benzer bir soru daha çözmemi ister misin?