Aysun Hanım çocuğunun iki farklı büyüklükte olan toplarını ayrı ayrı sepetlere koymak istiyor. İşlemi daha hızlı yapmak için yukarıdaki sistemi kuruyor. Büyük toplar, küçük topların geçtiği yerden geçememektedir.
Küçük topların sayısı büyük topların sayısının 2 katıdır.
Bütün toplar sepetlere döküldükten sonra 2 . sepetteki top sayısı 1 . sepetteki top sayısından 15 fazladır.
Toplam top sayısı 75 olduğuna göre, 1. sepetteki küçük top sayısı kaçtır?
A) 5
B) 10
C) 15
D) 25
E) 30
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bu tür ayrıştırma ve eleme problemlerinde, toplam nesne sayısı ile verilen oranlar kullanılarak her bir türün miktarı bulunur; ardından sepetlerdeki toplam sayı denklemi kurularak istenen alt grup hesaplanır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Toplam Büyük ve Küçük Top Sayılarını Bulma
Sistemdeki küçük topların sayısı büyük topların sayısının 2 katı olarak verilmiştir. Büyük top sayısına x dersek, küçük top sayısı 2x olur:
x + 2x = 75 \implies 3x = 75 \implies x = 25
Buradan:
Büyük top sayısı: 25
Küçük top sayısı: 2 \cdot 25 = 50
Adım 2 — Sepetlerdeki Toplam Top Sayılarını Belirleme
sepetteki toplam top sayısına S_1, 2. sepetteki toplam top sayısına S_2 diyelim. 2. sepetteki top sayısı 1. sepetten 15 fazladır:
S_1 + S_2 = 75
S_2 - S_1 = 15
Taraf tarafa toplarsak:
2S_2 = 90 \implies S_2 = 45
S_1 = 45 - 15 = 30
Adım 3 — 1. Sepetteki Küçük Top Sayısını Hesaplama
Büyük toplar dar geçitten geçemediği için 2. sepete gidemez; dolayısıyla 25 büyük topun tamamı mecburen 1. sepete düşer. 1. sepette toplam 30 top bulunduğuna göre:
\text{1. sepetteki küçük top sayısı} = 30 - 25 = 5
CEVAP:A) 5 (1. sepetteki küçük top sayısı = 5)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Görseldeki elek/engel mekanizması büyük topların yalnızca 1. sepete gitmesini sağlarken, küçük topların her iki sepete de dağılabileceğini gösterir. Bu mantık zinciri kurulduğunda tüm büyük topların doğrudan 1. sepete ait olduğu görülür.