Soruda Verilen Cümleler:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir, adın yerini belli belirsiz tutmuştur?
Cevap:
Belirsiz zamirler, adın yerine geçer ancak kimden veya neden bahsedildiği tam anlamıyla açıklanmaz. Bu tür zamirler, Türkçede “birçoğu, bazıları, kimi, hiçbiri, herkes” gibi ifadelerle kullanılır.
Seçenekleri inceleyelim:
A) Bu ilimizde tarım ürünlerinden hangileri yetiştiriliyor?
- Burada “hangileri” sözcüğü bir belirsiz zamirdir, çünkü tarım ürünleri arasında kimin veya hangisinin yetiştirildiği belirsizdir.
B) Bir eleştirmen olarak incelediğiniz eserde neler ararsınız?
- “Neler”, bir belirsizlik ifade eder ancak adın yerini tutmaz. Bu nedenle bu cümlede zamir, doğrudan adın yerini belirsiz tutmamıştır.
C) Sence bu parçayı kim en güzel seslendiriyor?
- “Kim”, bir soru zamiridir, bu da bir kişi hakkında bilgi ister ancak belirsiz zamir olarak değerlendirilmez.
D) Birçoğunu okuduysam da pek beğenmedim.
- “Birçoğunu” burada kesinlikle bir belirsiz zamirdir. Hangi kitapların veya eserlerin okunduğu açıkça belirtilmemiş, adın yerini belirsiz şekilde tutmuştur.
E) Onlar, okudukları eserde kendisinden bir parça bulmak ister.
- “Onlar”, bir kişi veya grup yerine geçer ancak belirsiz değil, tam olarak bilinmektedir. Bu nedenle bu bir belirsiz zamir değildir.
Doğru Cevap: D Şıkkı
Belirsiz zamir olarak adın yerini belli belirsiz tutan seçenek, D şıkkındaki “birçoğunu” kelimesidir. Bu kelime açıkça cümlede adın yerine geçmekte ve kimin veya neyin olduğu belirtilmemektedir.
Özet Tablo
| Seçenek | Zamir Türü | Belirsiz mi? |
|---|---|---|
| A | Hangileri (belirsiz zamir) | Belirsiz zamir |
| B | Neler | Hayır |
| C | Kim (soru zamiri) | Hayır |
| D | Birçoğunu (belirsiz zamir) | Evet (Doğru) |
| E | Onlar | Hayır |
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir, adın yerini belli belirsiz tutmuştur?
Cevap: D) “Birçoğunu okuduysam da pek beğenmedim.”
İçindekiler
1. Soruya Genel Bakış
Bu soru, “zamir” kavramını ve özellikle “belgisiz zamir” türünü sorgulamaktadır. Soru şu şekilde:
“Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir, adın yerini belli belirsiz tutmuştur?”
Sorudaki kritik nokta, kullanılan zamirin “hangi isim yerine geçtiği”nin net olarak anlaşılmaması (belirsiz olması) ve tam sayıyı veya tam nesneyi işaret etmemesidir.
2. Zamir Kavramı ve Türleri
Zamirler (adıllar), varlıkların veya kavramların yerine kullanılan sözcüklerdir. Kendi içinde çeşitli türleri vardır:
- Kişi Zamirleri: ben, sen, o, biz, siz, onlar vb.
- Dönüşlülük Zamiri: kendi, kendim, kendisi vb.
- İşaret Zamirleri: bu, şu, o, bunlar, şunlar vb.
- Soru Zamirleri: kim, ne, hangisi vb.
- Belgisiz Zamirler: bazıları, kimisi, birçoğu, birkaçı, hiçbiri vb.
3. Belgisiz Zamir Nedir?
Belgisiz zamir (belirsiz zamir) belirli bir ismin yerini tutan; ancak tam olarak “hangisi?” veya “kim?” olduğu net olmayan sözcüklerdir. Örneğin:
- “Birçoğu” → Hangi kitapların birçoğu? (Net olarak belirtilmemiştir)
- “Bazıları” → Bazıları kim veya ne? (Belirsizdir)
- “Kimisi” → Kimisi hangi kişiler? (Belirsizdir)
Buradaki temel kıstas, bu sözcüklerin hem ismin yerini tutması hem de söz konusu ismi “belli belirsiz” ifade etmesidir.
4. Seçeneklerin Analizi
Sınav sorusunda beş şık vardır ve her biri farklı bir zamir veya soru sözcüğü içermektedir:
- A) “Bu ilimizde tarım ürünlerinden hangileri yetiştiriliyor?”
- Burada “hangileri” soru zamiridir. Belirli bir belirsizlik değil, bir soru sormaktadır.
- B) “Bir eleştirmen olarak incelediğiniz eserde neler ararsınız?”
- “Neler” yine soru zamiridir. Hangi şeyleri aradığını sorar.
- C) “Sence bu parçayı kim en güzel seslendiriyor?”
- “Kim” bir kişi veya kişiler için kullanılan soru zamiridir.
- D) “Birçoğunu okuduysam da pek beğenmedim.”
- “Birçoğunu” ifadesi, hangi kitapların (ya da hangi eserlerin) veya hangi şeylerin birçoğunu okuduğunu tam olarak belirtmez. Bu, belgisiz zamirdir ve adın yerini belli belirsiz tutar.
- E) “Onlar, okudukları eserde kendisinden bir parça bulmak ister.”
- “Onlar” kişi zamiridir. Ancak belgisiz değildir; tam olarak kime işaret ettiği (daha önceki cümlelerden) anlaşılabilir veya “3. kişi çoğul”u belirtir.
5. Örnek Cümle ve Açıklaması
“Birçoğunu okuduysam da pek beğenmedim.” derken,
- “Birçoğu” → Okuduğum kitapların (ya da eserlerin) tam olarak hangileri olduğu belirsiz.
- Zamir → Bu sözcük, doğrudan ismin yerine geçer ve okunan şeylerin “büyük bir kısmını” ifade eder.
- Belirsizlik → Net bir kütüphane, net bir kitap listesi gibi özel bir bilgi yoktur.
Dolayısıyla D şıkkı, “belgisiz zamir” kullanımına en uygun örnektir.
6. Özet Tablo
| Zamir Türü | Örnek | Açıklama |
|---|---|---|
| Kişi Zamiri | ben, sen, o, biz, siz, onlar | Belirli kişileri ifade eder (1.2.3. tekil/çoğul). |
| İşaret Zamiri | bu, şu, o, bunlar, şunlar, şunlar | Nesneyi işaret ederek belirtir |
| Soru Zamiri | kim, ne, hangisi, neler, hangileri | Bilgi edinme amaçlı kullanılan zamirler |
| Belgisiz Zamir | bazıları, birçoğu, kimisi, hiçbiri | Aynı ismin yerine geçer, ancak kişi/nesne net değildir |
Yukarıdaki tabloda “birçoğu”nun belgisiz zamir (belirsiz zamir) kategorisine girdiği açıkça görülmektedir.
7. Genel Değerlendirme ve Sonuç
- Soru, “zamirin adın yerini belli belirsiz tutması”nı sorarak belgisiz zamir kullanımına dikkat çekmiştir.
- “Birçoğunu” sözcüğü, “neleri okuduysam” sorusuna net cevap vermeyen (hangileri olduğu belirsiz) ve adın yerine geçen bir zamir olduğu için doğru yanıt D şıkkıdır.
- Diğer şıklarda soru zamiri veya kişi zamiri gibi farklı kullanım vardır ve belirsizlik vurgusu yoktur.
Kısaca: Belgisiz zamir “birçoğu”, hangi varlık grubunun “çoğundan” söz edildiğini tam olarak belirtmez; bu nedenle adın yerini belli belirsiz tutar.