Doğal afet, can ve mal kaybına neden olan doğal olaylardır. Bu doğal olayların oluşumunda bazen beşeri faktörlerin etkisi de olabilmektedir.
Buna göre aşağıda verilen doğal afetlerden hangisinde beşeri faktörlerin etkisi diğerlerine göre daha fazladır?
A) Volkanizma
B) Deprem
C) Tsunami
D) Tropikal Siklon
E) Sel
Doğal Afetlerin Sınıflandırılması ve Beşerî Faktörlerin Rolü
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Doğal afetler kökenlerine göre jeolojik, klimatik, hidrolojik ve biyolojik olarak ayrılır; yerin iç dinamiklerine (tektonizma, volkanizma) bağlı afetlerde insanın oluşuma hiçbir etkisi bulunmazken hidrolojik ve yüzey akışına bağlı afetlerin frekans ve şiddetinde beşerî faaliyetler doğrudan etkilidir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) Volkanizma: Magmanın yer kabuğundan yüzeye çıkmasıyla oluşan jeolojik kökenli bir afet olup oluşumunda beşerî faktörlerin hiçbir etkisi yoktur.
- B) Deprem: Levha hareketleri ve fay hatlarının kırılması sonucu oluşan tektonik bir olaydır; meydana gelmesinde insanın doğrudan rolü bulunmaz.
- C) Tsunami: Okyanus tabanlarında meydana gelen deprem, volkanizma veya deniz altı heyelanları sonucu oluşur; tamamen jeolojik kökenlidir.
- D) Tropikal Siklon: Okyanus sularının ısınması ve ani basınç farklarıyla oluşan atmosferik (klimatik) bir afet olup oluşumu doğrudan doğa olaylarına bağlıdır.
- E) Sel: Doğal yağışların yanı sıra bitki örtüsünün tahrip edilmesi, dere yataklarının imara açılması, betonlaşma ve yetersiz altyapı gibi beşerî müdahaleler yüzey akışını artırarak sel felaketinin oluşumunda ve şiddetinde doğrudan belirleyici olmaktadır.
CEVAP: E — Sel
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: ÖSYM ve MEB sınavlarında deprem, volkanizma ve tsunami “oluşumunda insanın hiçbir etkisinin olmadığı” jeolojik afetler grubu olarak sıkça sorgulanır. Sel, heyelan ve erozyon gibi hidrolojik/jeomorfolojik afetlerde ise beşerî tahribat afetin boyutunu ve oluşum riskini katbekat artırır.