Aşağıdaki şekilde doğadaki azot döngüsü gösterilmiştir.
Azot döngüsü ile ilgili olarak,
I. Bitkiler nitrat tuzunu kullanabilir.
II. Amonyak nitrit bakterileri tarafından nitrite dönüştürülür.
III. Saprofit canlılar kemosentez yapabilir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I, II ve III
Azot Döngüsü ve Nitrifikasyon Basamakları
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Azot döngüsü; atmosferdeki serbest azotun canlılar tarafından kullanılabilir formlara (amonyum ve nitrat) dönüştürülmesi ve tekrar atmosfere verilmesi sürecidir. Bu süreçte saprofitler organik atıkları ayrıştırarak heterotrof beslenirken, nitrifikasyon bakterileri kemosentez yoluyla amonyağı nitrite ve nitrata oksitler.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Öncülleri tek tek inceleyelim:
- I. Öncül (Doğru): Bitkiler atmosferdeki serbest azotu doğrudan alamazlar; kökleriyle topraktan suda çözünmüş halde bulunan nitrat tuzlarını (\text{NO}_3^-) ve amonyumu (\text{NH}_4^+) aktif taşıma veya difüzyonla alarak organik besin sentezinde kullanırlar.
- II. Öncül (Doğru): Nitrifikasyonun ilk basamağında, kemosentetik nitrit bakterileri (Nitrosomonas) amonyağı (\text{NH}_3) oksitleyerek nitrite (\text{NO}_2^-) dönüştürür.
- III. Öncül (Yanlış): Saprofit (çürükçül) canlılar (bazı bakteriler ve mantarlar) heterotroftur. Dış ortama salgıladıkları enzimlerle organik atıkları parçalarlar; kemosentez ise sadece inorganik maddeleri oksitleyerek kendi besinini üreten kemosentetik ototrof canlılara (örneğin nitrit ve nitrat bakterilerine) özgüdür.
Bu doğrultuda I ve II numaralı yargılar doğrudur.
CEVAP: D) I ve II
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Saprofit canlılar organik maddeleri inorganik maddelere dönüştüren tüketici (heterotrof) organizmalardır; kemosentez ise sadece bazı prokaryot ototroflar tarafından gerçekleştirilen bir üretim (ototrof) biçimidir. Dolayısıyla bir canlı hem saprofit hem de kemosentetik olamaz.
