Aşağıda verilen ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazalım.
Doğada büyük yer tutan bir veya birden fazla mineralden oluşan kaya ve taş parçalarına kayaç adı verilir.
Kayaçların farklı renkte olmasının sebebi bazılarının sert, bazılarının yumuşak olmasıyla ilgilidir.
Kayaçlar yer kabuğunun altında bulunan magmanın yeryüzüne veya yeryüzüne yakın yerlerine çıkarak soğumasıyla oluşmuştur.
Kayaçlar toprağın derinliklerinde bulunabileceği gibi deniz ve okyanusların derinliklerinde de bulunur.
Aşağıdaki numaralanmış görsellerin numaralarını maden veya kayaç olma durumlarına göre ilgili yere yazalım.
Mermer
Kömür
Altın
Çakıl
4. Sınıf Fen Bilimleri: Kayaçlar ve Madenler Etkinlik Çözümleri
1. Etkinlik: Doğru (D) / Yanlış (Y) İfadelerinin Çözümü
ÇÖZÜM ADIMLARI:
1. İfade: “Doğada büyük yer tutan bir veya birden fazla mineralden oluşan kaya ve taş parçalarına kayaç adı verilir.”
- Açıklama: Kayaçlar bir ya da birden fazla mineralin bir araya gelmesiyle oluşan katı yer kabuğu parçalarıdır. Tanım tamamen doğrudur.
- Cevap: D
2. İfade: “Kayaçların farklı renkte olmasının sebebi bazılarının sert, bazılarının yumuşak olmasıyla ilgilidir.”
- Açıklama: Kayaçların farklı renk, parlaklık ve sertlikte olmasının temel sebebi yapılarında bulunan minerallerin çeşitliliğidir. Sertlik veya yumuşaklık rengi belirlemez.
- Cevap: Y
3. İfade: “Kayaçlar yer kabuğunun altında bulunan magmanın yeryüzüne veya yeryüzüne yakın yerlerine çıkarak soğumasıyla oluşmuştur.”
- Açıklama: Erimiş kayaç karışımı olan magma, yeryüzüne çıkarak ya da yüzeye yakın yerlerde yavaşça soğuyup katılaşarak kayaçları meydana getirir.
- Cevap: D
4. İfade: “Kayaçlar toprağın derinliklerinde bulunabileceği gibi deniz ve okyanusların derinliklerinde de bulunur.”
- Açıklama: Yer kabuğu hem karaların hem de okyanus ve denizlerin altını kaplar. Dolayısıyla kayaçlar su kütlelerinin tabanında da yer alır.
- Cevap: D
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
1. ETKİNLİK CEVAPLARI:
- [ D ]
- [ Y ]
- [ D ]
- [ D ]
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
2. Etkinlik: Maden ve Kayaç Sınıflandırması
KULLANILAN KURAL: Yer kabuğunu oluşturan tüm katı maddeler kayaçtır. Ancak ekonomik değere sahip olan ve sanayide/üretimde kullanılan kayaçlara maden adı verilir.
GÖRSELLERİN ANALİZİ:
- 1. Mermer: İnşaat, heykelcilik ve dekorasyonda kullanılan, ekonomik değeri yüksek bir madendir.
- 2. Kömür: Isınma ve enerji üretiminde kullanılan, yakıt niteliğindeki değerli bir madendir.
- 3. Altın: Kuyumculuk, elektronik ve tıpta kullanılan, yüksek ekonomik değere sahip bir madendir.
- 4. Çakıl: Nehir veya deniz kıyılarında suyun aşındırmasıyla yuvarlanmış, ekonomik bir maden niteliği taşımayan doğal bir kayaç/taş parçasıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
2. ETKİNLİK CEVAPLARI:
Maden olanlar: 1 (Mermer), 2 (Kömür), 3 (Altın)
Kayaç olanlar: 4 (Çakıl)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Mineral
- Tanım: Kayaçların yapısını oluşturan, kayaçlara renk ve sertlik gibi özelliklerini veren doğal inorganik maddelerdir.
- Bu problemde: Kayaçların farklı renkte olmasının asıl nedeni minerallerdir.
2. Maden
- Tanım: Çeşitli sanayi alanlarında işlenen ve ticari/ekonomik kazanç sağlayan kayaç türleridir.
- Bu problemde: Altın, mermer ve kömür birer madendir.
Kayaçların rüzgâr ve su etkisiyle toprağa dönüşme aşamalarını (kayaç \rightarrow kaya \rightarrow taş \rightarrow çakıl \rightarrow kum \rightarrow toprak) birlikte incelememizi ister misin?
